M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/K (całość)

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Michał Arct
Tytuł M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego
Wydawca Wydawnictwo M. Arcta
Data wydania 1916
Drukarz Drukarnia M. Arcta
Miejsce wyd. Warszawa
Źródło Skany na Commons
Inne K – wykaz haseł
Pobierz jako: Pobierz jako ePub (z zewnętrznego serwera) Pobierz jako PDF (z zewnętrznego serwera) Pobierz jako MOBI (testowo) (z zewnętrznego serwera)
Indeks stron
K

K, 11-ta litera alfabetu, spółgłoska tylno-językowa, twarda, cicha, wybuchowa.

K, przyim.p. Ku; K sobie! a. Ksobie = wołanie na konie a. woły, żeby wykręciły na lewo.

Kab, ang, powozik dwukołowy z siedzeniem z tyłu dla woźnicy (fig.); dorożka o 4 siedzeniach.

Kabacić, łć., namawiać, przeciągać kogo namową na swoją stronę — p. Przekabacać.

Kabacik, łć., zdr. od Kabat (ob.).

Kabak, tur., szynk, karczma.

Kabalarka, hebr., kobieta umiejąca wróżyć z kart.

Kabaletta, wł., w muz., frazes muzyczny, ożywiony, powtarzający się w śpiewie.

Kabalista, hebr., znawca ksiąg kabalistycznych; wróżbiarz.

Kabalistyczny, hebr., tyczący ś. kabały żydowskiej; tyczący ś. magji, wróżbiarski; czarnoksięski.

Kabalistyka, hebr., spekulacja umysłowa dotycząca kabały mistycznej filozofji religji wschodniej.

Kabała, hebr., podanie, tajemnicza nauka Żydów, filozofja mistyczna religji Żydów; wróżenie z kart; knowanie, intryga, plotki, zmowa; kłopotliwe położenie, zawikłanie.

Kaban, tat., wieprzak.

Kabanina, mięso wieprzowe, mięso końskie.

Kabaret, fr., półmisek, podzielony wachlarzowato na kilka podziałek; rodzaj teatrzyku przy restauracji, gdzie produkują ś. śpiewacy, tancerki, sztukmistrze itp.

Kabat, łć., kaftan męski a. kobiecy, kamizola (zdr. Kabacik).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kabel.png
Kabel, fr., drut telegraficzny, telefoniczny podmorski a. podziemny, odpowiednio zabezpieczony od uszkodzenia (fig.).

Kabeljanp. Kabljon.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kabestan.png
Kabestan, fr., kołowrót do zwijania i rozwijania liny okrętowej, winda okrętowa (fig.).

Kabil, arab., pokolenie tatarskie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kabina.png
Kabina, fr., budka do kąpieli w morzu (fig.); kajuta okrętowa; izdebka, przegródka osobowa w zakładzie kąpielowym.

Kabljon, hol., świeże niesolone mięso wątłusza (dorsza).

Kabłąk, pałąk zakrzywiony w łuk, wiązanie, rusztowanie z desek do utrzymania sklepień murujących się — p. Obłąk.

Kabłąkowatość, zakrzywienie w łuk.

Kabłąkowaty, zgięty w kabłąk, pałąkowaty, łukowaty.

Kaboszon, fr., drogi kamień polerowany, szczególnie rubin albo granat.

Kabotaż, fr., handel nadbrzeżny; żegluga nadbrzeżna.

Kabotyn, fr., pogardl., lichy aktor, komedjant.

Kabotynerja, fr., aktorzy wędrowni.

Kabrjolep. Kaprjole.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kabrjolet.png
Kabrjolet, fr., lekki jednokonny powozik (fig.); miejsce na przedzie za kozłem woźnicy w karecie pocztowej.

Kabza, gr., worek do pieniędzy; portmonetka; żart., majątek.

Kacabaj, Kacabaja, nm., górne ubranie kobiece, rodzaj mantylki; kaftan watowany, ciepły.

Kacap, ukr., chłop wielkoruski; kupiec wielkoruski.

Kacapka, ukr., forma ż. od Kacap; chustka z gorszej wełny.

Kacerstwop. Herezja.

Kacerz, nm.p. Heretyk; rodzaj sieci do łowienia ryb i raków.

Kacheksja, gr., charłactwo.

Kachektyk, gr., człowiek chory na kacheksję, charłak.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kacierz.png
Kacierz, nm., sito z drutu żelaznego na drągu, do dobywania żwiru (fig.).

Kacyk, hiszp., naczelnik i wódz plemienia dzikich w Ameryce południowej.

Kaczać, białor., toczyć, tarzać.

Kaczan, tur., głąb kapusty, wiecha, kiść owoców kukurydzy; sosna karłowata.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaczenica.png
Kaczenica, zool., skorupiak wąsonogi (fig.).

Kaczeniecp. Kaczyniec; p. Kosaciec.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaczka.png
Kaczka, zool., ptak płetwonogi, spokrewniony z gęsią (gatunki: k. krzyżówka, k. cyranka, k. podgorzałka, k. swojska) (fig.); k-i zaganiać = taczać ś., będąc pijanym; takie rzucenie kamienia na wodę, aby się kilkakrotnie od niej odbił; rzecz zmyślona, bajka, plotka (k. gazeciarska, dziennikarska, amerykańska); naczynie szklane albo porcelanowe do oddawania moczu w łóżku.

Kaczkowaty, jak u kaczki; chód k. = chwiejny, chwiejący się.

Kaczlin, roślina z rodziny gruboszowatych.

Kaczor, samiec kaczki.

Kaczorek, młody samiec kaczki; kosmyk włosów, stojący na głowie; sieć na ryby.

Kaczuchna, Kaczusia, zdr. od Kaczka.

Kaczucza, hiszp., taniec hiszpański z kastanjetami.

Kaczy, przym. od Kaczka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaczyniec.png
Kaczyniec, Kaczeniec, roślina z rodziny jaskrowatych (fig.).

Kadaster, łć., ocenianie rządowe posiadłości ziemskich i ich produktów, dochodu i t. d, w celu opodatkowania; sam podatek, nałożony skutkiem tego ocenienia; k. wyborczy = kurja, do której należy wyborca, płacący podatek od swoich posiadłości.

Kadawer, łć., trup.

Kadecki, fr., przym. od Kadet; korpus k. = szkoła wojskowa kształcąca młodzież na oficerów.

Kadencja, łć., właściwe akcentowanie końcowych zgłosek w układzie wierszy; spadek harmonijny dźwięków w muzyce; takt, miarowość; harmonijne zakończenie frazesu muzycznego; forma akordu; okres urzędowania członków sądu, sejmu, rad wybieralnych.

Kadet, fr., brat młodszy; uczeń szkoły wojskowej kadeckiej; podchorąży; w marynarce: młodzieniec, kształcący ś na oficera floty; (w Rosji) członek stronnictwa K. D. cz. demokrata konstytucyjny.

Kadi, Kady, arab., sędzia u Turków.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kadłub.png
Kadłub, pień drzewa, wewnątrz spróchniały a wydrążony; przedmiot wewnątrz pusty, korpus; k. okrętu = budowa zewnętrzna okrętu, statku, bez części wewnętrznych, padło; ciało bez głowy i kończyn, trzon ciała, tułów (fig.).

Kadm, gr., pierwiastek metaliczny, zbliżony do cynku.

Kadry, fr., komplet zapasowych oficerów i podoficerów, potrzebnych w razie zorganizowania oddziału wojska; żołnierze i oficerowie, mający obowiązek kształcić nowozaciężnych; przen., wogóle zespół ludzi, poświęcających się wspólnemu zawodowi (k. urzędnicze).

Kadryl, fr., taniec francuski i muzyka do niego; lekka tkanina jedwabna w kratki; wstążka jedwabna; pośledni gatunek salcesonu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaduceusz.png
Kaduceusz, łć., laska Merkurego z wężami i skrzydłami; symbol handlu i pokoju; dawna laska herolda (fig.).

Kaducznik, łć., przywłaszczyciel cudzego mienia prawem kaduka.

Kaduczny, łć., dotyczący choroby kaduk, opętany przez djabła, djabelny; haniebny, przeklęty, okropny; szelmowski.

Kaduk, łć., w daw. prawie polskiem: spadek, pozostawiony bez prawnych spadkobierców (przechodzący na rząd prawem k-a); prawo dziedzictwa dóbr tego rodzaju; ludowe: djabeł; padaczka, epilepsja, choroba św. Walentego, wielka choroba.

Kadzić, spalać materjały, wydające dym wonny; żart., wypuszczać z ciała cuchnące gazy; przen., pochlebiać.

Kadzidlany, Kadzidłowy, przym. od Kadzidło; wonny, pachnący.

Kadzidlin, Kadzidlnik, orlin, roślina z rodziny brezyljowatych.

Kadzidło, mieszanina ziół i żywic wonnych; dym wonny, powstający przy paleniu się tych żywic i ziół; wogóle wonności, pachnidła; zapach, woń; przen., pochlebstwo.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kadzielnica.png
Kadzielnica, Kadzidlnik, Kadzidlnia, naczynie do kadzenia, turybularz (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kadź.png
Kadź, wielka beczka z jednym dnem, u dołu szersza, kufa, stągiew (fig.).

Kafa, nm., szpiczasty przód statku.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kafar.png
Kafar, nm., przyrząd z windą do wbijania pali, bitnia (f.); przen., osoba ciężka, niezgrabna.

Kafeinap. Kofeina.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kafel.png
Kafel, nm., płyta z gliny palonej z polewą szklistą do stawiania pieców, do wykładania ścian (fig.) i t. p.

Kafelek, nm., zdr. od Kafel (zachciewa ci ś. k-elka z pieca = Bóg wie czego).

Kafetjera, fr., imbryk do kawy.

Kaflany, Kaflowy, nm., przym. od Kafel.

Kaflarz, nm., rzemieślnik, fabrykant robiący kafle, zdun.

Kafowy, arab., kawowy, koloru kawy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaftan.png
Kaftan, tur., długa szata zwierzchnia u Turków; rodzaj spencerka a. kurtki (fig.); krótka szubka kobieca; ubranie z bardzo długie mi rękawami, wiązanemi razem na plecach, wkładane na szaleńców, żeby ich ubezwładnić (k. bezpieczeństwa); masz djable k. = a to ś. stało! a tom ś. spisał!

Kaftanik, tur., zdr. od Kaftan.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaganek.png
Kaganek, naczynie gliniane z knotem i olejem do palenia (fig.) w górn., lampka płaska używana do świecenia w kopalniach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaganiec.png
Kaganiec, przyrząd żelazny a. skórzany, nakładany na pysk zwierzętom aby nie kąsały, wędzidło, munsztuk (f.); koszyk żelazny a. doniczka z palącym ś. wewnątrz ogniem; lampa, latarnia; przen., prawo przymusowo, zabraniające wyrazić swoje zapatrywania, zabraniające przemawiania w swoim języku.

Kagańcowy, przym. od Kaganiec; k. artykuł = artykuł prawa w Prusach, nie pozwalający na używanie języka miejscowego na zebraniach publicznych, w których niema 60% mieszkańców, władających tym językiem.

Kahalny, hebr., członek kahału, oficjalista kahału.

Kahał, hebr., zarząd wyznaniowy gminy żydowskiej.

Kahan, tatar., chan.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaik.png
Kaik, tur., długi, wązki, lekki statek turecki, czajka (fig.).

Kaim, Kain, bratobójca (od imienia biblijnego Kain); dozorca meczetu.

Kaimita, członek jakiejś sekty religijnej w dawnej Polsce.

Kaimowy, bratobójczy.

Kainit, gr., związek soli kuchennej z siarczanem magnezji, używany jako nawóz.

Kainozoiczne, gr., a. cenozoiczne formacje, formacje trzeciorzędowe: eoceńska, oligoceńska, mioceńska i plioceńska.

Kajać się, czego a. za co, k. ś. z czego = żałować czego; pokutować za co, wyrzekać ś.; k. ś. nad kim, nad czym = litować ś., żałować kogo, czego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kajak.png
Kajak, tur., wązka łódka o jednym wiośle, przykryta stałym wiekiem z otworem na pomieszczenie jednego wioślarza (fig.).

Kajaput, malajs., Czarnobil, drzewo z rodu mirtowatych.

Kajasa, tur., turecki okręt nieduży.

Kajdaniarz, arab., więzień w kajdanach, skazany na ciężkie roboty; zbrodniarz, złoczyńca, gałgan, łotr.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kajdany.png
Kajdany, arab., okowy, łańcuchy żelazne (f.); przen., pęta, więzy, niewola, brzemię, ciężar.

Kajecik, fr., zdr. od Kajet, mały zeszyt do pisania.

Kajet, fr., zeszyt do pisania, sekstern.

Kajfas, nm.p. Kalfas.

Kajle, nm., bicie, baty.

Kajmakan, tur., zastępca wielkiego wezyra; gubernator prowincji w Turcji.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kajman.png
Kajman, gujańsk., duże zwierzę z rodziny jaszczurowatych (fig.) — p. Aligator.

Kajper, nm., w gieol., piętro górne formacji trjasowej.

Kajuta, hol., pokój pod pokładem statku.

Kajzer, nm., cesarz.

Kajzerka, nm., bułeczka pszenna okrągła z przedziałkami na wierzchu.

Kakać, Kaku robić, odbywać potrzebę naturalną (w mowie dziecinnej).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kakadu.png
Kakadu, malajs., gatunek papugi czubatej (fig).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kakao.png
Kakao, meks., zmielone owoce drzewa kakaowego czyli kakaowca (fig.), z których robi ś. czekolada lub napój zwany kakao.

Kakaowiec, meks., drzewo z rodziny zatwarowatych, rodzące strąki z ziarnami używanemi na pokarm.

Kakaowy, meks., przym. od Kakao; k-e masło = olej stężały z nasion drzewa kakaowego.

Kakatos, rodzaj statku wodnego.

Kakemono, jap., ściana ruchoma z malowanej ręcznie tkaniny jedwabnej, z gazy a. papieru.

Kakierlak, hol.p. Albinos.

Kakistokracja, gr., panowanie najgorszych.

Kakofonja, gr., rozdźwięk, nieprzyjemny dźwięk; dysharmonja, dysonans.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kakolet.png
Kakolet, fr., rodzaj kosza z siedzeniem na koniu, ośle, wielbłądzie itp. (f.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaktus.png
Kaktus, gr., nazwa rośliny z rodzaju opuncjowatych o łodydze mięsistej i takichże liściach (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalabasja.png
Kalabasja, hiszp., roślina z rodzaju dzbaniowatych (fig.); naczynie do płynów z wydrążonego owocu k-i.

Kalać, walać, brudzić, plamić, plugawić, hańbić; k. ś., plamić ś., walać ś., brudzić ś., hańbić ś. występkiem, niesprawiedliwością i t. p.

Kalafaktorp. Kalefaktor.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalafjor.png
Kalafjor, wł., roślina warzywna, gatunek kapusty ogrodowej; potrawa z szypułek kwiatowych tej rośliny (f.).

Kalafonja, gr., rodzaj żywicy, używanej do pocierania smyczka, do wyrobu pochodni, pokostu itd.

Kalaina, śpiż, którym Chińczycy wykładają pudełka do herbaty.

Kalait, gr.p. Turkus.

Kalajor, gr.p. Kalojer.

Kalamajda, ukr., twaróg ze śmietaną i szczypiorkiem.

Kalambur, fr., dowcipna gra wyrazów; wyraz dwuznaczny.

Kalamity, gr., skrzypy drzewiaste kopalne, skamieniałe.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalander.png
Kalander, gr., prasa cylindrowa z ogrzewanemi walcami do gładzenia sukna, papieru i do nadawania połysku (fig.).

Kalandra, łć., ptaszek wróblowaty skowronkowaty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalarepa.png
Kalarepa, łć., roślina warzywna, gatunek kapusty ogrodowej; potrawa z korzenia tej rośliny (fig.) (zdr. Kalarepka).

Kalcescencja, łć.p. Kalorescencja.

Kalcynacja, łć., zwapnienie, prażenie, wypalanie, spopielanie.

Kalcjum, łć., wapień.

Kalcynować, łć., prażyć, wypalać, spopielać.

Kalcyt, łć., minerał, węglan wapnia, spat wapienny, spat islandzki albo podwójny.

Kalebasa, hiszp. — p. Kalabasja; rodzaj delikatnych dużych gruszek letnich.

Kalectwo, tur., uszkodzenie ciała, poranienie, brak a. zanik jakiej części ciała lub zmysłu; niedołężność fizyczna.

Kaleczeć, tur., stawać ś. kaleką, niedołężnym.

Kaleczyć, tur., uszkadzać, ranić, nabawiać kalectwa; przen., krzywdzić, psuć, szkodzić; k. język = używać obcych zwrotów, popełniać błędy w mowie, w piśmie; k. ś., zadawać sobie kalectwo.

Kalefakcja, łć., ogrzewanie.

Kalefaktor, łć., stróż szkolny, palacz w piecach, wykonawca kary cielesnej w dawnej szkole; donosiciel, lizus.

Kalejdoskop, gr., przyrząd, złożony z trzech zwierciadełek w rurce o dnie szklanym i na nim różnobarwnych kamyczków, szkiełek i t. p., które za najmniejszym poruszeniem zmieniają położenie i przy pomocy zwierciadełek układają ś. w różne sześcio-promienne gwiazdki; przen., obrazy szybko zmieniające się.

Kalejdoskopowy, gr., ciągle się zmieniający, różnobarwny.

Kaleka, tur., pozbawiony jakiej części ciała a. zmysłu, poraniony, niedołęga (żołnierz k. = inwalid); nędzarz, biedak.

Kaleki, tur., nadwerężony na ciele a. na umyśle, niedołężny.

Kalembur, fr.p. Kalambur.

Kalemkiar, fr., zasłona twarzy u kobiet tureckich.

Kalendarium, łć., spis dni w roku z wyszczególnieniem imion świętych, świąt, postów i t. p.

Kalendarz, łć., rocznik, almanach, książka na cały rok wydrukowana, obejmująca kalendarjum, spis dni roku, z podziałem ich na tygodnie, z wymienieniem dni świątecznych i z wykazem świętych, z wykazaniem odmian księżyca, godzin wschodu i zachodu słońca, zaćmień, jarmarków i t. p.; różne informacje, często także dział literacki; k. kartkowy a. do zdzierania = blok, złożony z kartek, z których każda zawiera część kalendarjum na jeden dzień a. na jeden tydzień; k. notatkowy = książka, zawierająca kalendarium i puste miejsca na notatki; koncept z k-a = pospolity, odgrzewany.

Kalendarzyk, łć., książeczka z kalendarzem i do notatek.

Kalendy, łć., pierwszy dzień każdego miesiąca u dawnych Rzymian, stąd kalendarz.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalenica.png
Kalenica, nakrycie z perzu na chałupie; pokrycie dachu snopkami słomy, lepione gliną; szczyt dachu, grzbiet strzechy (f.).

Kalenkar, fr., rodzaj tkaniny indyjskiej malowanej.

Kaleologja, gr., nauka o pięknie.

Kaleotechnika, gr., sztuka zdobnicza.

Kalepin, wielki słownik; przen., znawca języka (od nazw. autora wielkiego słownika Calepinus).

Kalesony, fr., majtki, gacie.

Kaleta, tur., sakiewka, sakwy, woreczek skórzany, zwykle przywiązywany do pasa; mieć węża a. jeża w k-cie = być skąpym.

Kaletka, tur., pochewka, wisząca u pasa, służąca do wkładania w nią osełki do ostrzenia podczas koszenia.

Kalfas, Kajfas, nm., wielka skrzynia przenośna do gaszenia i mieszania wapna.

Kalfataż, fr., cerowanie, zatykanie szpar okrętowych pakułami i zalepianie ich smołą.

Kaliber, nm., średnica otworu walca, rury, broni palnej, miara kuli, pierścień do mierzenia wielkości otworu; podziałka; gatunek, wartość, rodzaj, kształt, wzrost, wielkość.

Kalibrować, nm., wymierzać wielkość podług podanej skali; dobierać, sortować.

Kalibrowy, nm., o średnicy jednakowej w jej całej długości.

Kalif (właściwie Chalif), arab., namiestnik Mahometa, sułtan.

Kalifat, łć., państwo, rządzone przez kalifa: władza kalifa.

Kaligraf, gr., pięknie piszący.

Kaligraficzny, pięknie pisany.

Kaligrafja, gr., sztuka pięknego pisania.

Kaligrafować, gr., pisać pięknie, ozdobnie; żart., pisać pomału z trudem, niewprawnie.

Kalikant, łć.p. Kalkancista.

Kaliko, Kalikot, fr., rodzaj perkalika cienkiego; gruby perkal groszkowany, używany na oprawy książek, zwany także płótnem angielskim.

Kalikować, łć., naciskać stopami drągi miechów przy organach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalina.png
Kalina, krzew z rodziny przewiercieniowatych; owoc tej, rośliny (fig.).

Kalisty, błotnisty, pełen kału.

Kaliszanp. Kalteszal.

Kaliwo, ziarnko, źdźbło, kiełek; przen., odrobina, krzyna.

Kaljan, tur., rurka cybuchowa, przechodząca przez naczynie, napełnione wodą albo wonnym płynem, nargile.

Kalka, fr., papier albo płótno przezroczyste lub zabarwione, służące do odbijania pisma, do przerysowywania; sam rysunek, skopjowany w ten sposób, kopja.

Kalkancista, Kalkant, Kalikant, łć., naciskający drągi miechów przy organach; ten, co kalikuje.

Kalkomanja, fr.p. Dekalkomanja.

Kalkować, fr., przerysowywać, kopjować przy pomocy kalki.

Kalkulacja, łć., obliczanie, wyrachowywanie; żyć z k-ą = żyć oszczędnie.

Kalkulator, łć., rachmistrz; przen., człowiek bardzo oszczędny; przyrząd do rachowania.

Kalkulować, łć., obliczać, obrachowywać; rozważać, obmyślać.

Kalkuł, łć.p. Kalkulacja.

Kallistografja, gr., nauka piękności.

Kalmus, gr., korzeń rośliny tejże nazwy; ajer.

Kalmusówka, gr., gatunek wódki z kalmusem, ajerówka.

Kalnica, rodzaj skorupiaka.

Kalny, zanieczyszczony kałem, błotnisty, mętny.

Kalobjotyka, gr., sztuka przyjemnego życia.

Kalojer, gr., mnich grecki z zakonu św. Bazylego.

Kalokagatil, gr., udoskonalenie natury ludzkiej za pomocą podniesienia sprawności fizycznej.

Kalomel, gr., chlorek rtęci (silny środek lekarski).

Kalometrja, gr., nauka o piękności układu czyli o symetrji.

Kalorescencja, łć., świecenie ciał, wzbudzone przez ciemne promienie cieplikowe.

Kalorja, łć., jednostka do mierzenia ilości ciepła potrzebnego do ogrzania 1 klgr. wody o 1° C.; ciepłostka.

Kaloryczny, łć., cieplikowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaloryfer.png
Kaloryfer, łć., rura, służąca do ogrzewania mieszkań za pomocą wody, pary lub gorącego powietrza, idąca z jednego ogólnego pieca (fig.).

Kaloryficzny, łć.p. Kaloryczny.

Kaloryka, łć., nauka o cieple.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalorymetr.png
Kalorymetr, łć,, przyrząd do mierzenia ilości ciepła w jakimś ciele; cieplikomierz (fig.).

Kalorymetrja, łć., nauka mierzenia ciepła właściwego ciał.

Kaloryzator, łć., ogrzewacz.

Kalospintochromokrene, gr., wodotrysk, oświetlany od spodu elektrycznością lub światłem Drummonda przy użyciu szkieł różnobarwnych.

Kalosteniczne, gr., ćwiczenia, ćwiczenia gimnastyczne, mające na celu wytworzenie zarazem siły i wdzięku.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalosz.png
Kalosz, fr., gumowe obuwie, nakładane na zwykłe obuwie dla ochrony nóg od wilgoci i zimna (fig.).

Kalotechnika, gr., sztuka utrzymania piękności ciała.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kalotka.png
Kalotka, fr., okrągła czapeczka noszona przez księży, pjuska (fig.).

Kalteszal, Kalteszan, Kaliszan, nm., napój z piwa, cukru i cytryny, podawany na zimno.

Kalumnja, łć., oszczerstwo, potwarz.

Kalumnjator, łć., oszczerca.

Kalumnjować, łć., spotwarzać, głosić oszczerstwa.

Kalwakata, wł., orszak konny — p. Kawalkata.

Kalwarja, łć., stacje Męki Pańskiej obchodzone procesjonalnie; czaszka ludzka; przen., udręczenie moralne: śmierć; śpieszyć jak dziad na K-ę = bardzo się śpieszyć.

Kalwaryjski, przym. od Kalwarja; pełen udręczeń.

Kalwila, fr., gatunek jabłek, niekiedy kalwinkami zwanych.

Kalwin, Kalwinista, wyznawca nauki Kalwina; ewangielik reformowany.

Kalwinizm, nauka Kalwina, czyli wyznanie ewangielicko reformowane.

Kalwiński, dotyczący wyznania ewangielicko-reformowanego.

Kał, błoto, bagno; odchody ludzkie a. zwierzęce, łajno; przen., wszelka nieczystość.

Kałakucki, Kalkucki, od miasta Kalkutta w Indostanie (k-e kury, k-e perły).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kałakut.png
Kałakut, odmiana koguta rasy indyjskiej (fig.).

Kałamajka, ukr., gatunek materji jedwabnej w pasy — p. Kałamaszka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kałamarnica.png
Kałamarnica, łć., głowonóg dwuskrzelowy (fig.); atramentnica.

Kałamarz, łć., naczynie do atramentu; rezerwuar w maszynie drukarskiej, z którego farba przechodzi na walec podczas druku.

Kałamaszka, białor., wózek wązki, łubem wybity, otwarty, bez budki.

Kałamącić, ukr., mącić, bełtać; bałamucić.

Kałamki, Kałanki, ros., futro wydry a. kuny syberyjskiej; sierść z tego futra, na pędzelki używana.

Kałanek, zwierzę z rodziny kun.

Kałarasz, Karałasz, rum., żołnierz turecki a. rumuński.

Kałausz, Kałauz, tur., przewodnik; k-y, więzienie.

Kałdun, nm., brzuch; przen. pogardl., żarłok, obżartuch, pasibrzuch, rodzaj pierożka z mięsa.

Kałduniasty, brzuchaty.

Kałga, tur., namiestnik chana tatarskiego.

Kałkan, tur., tarcza, puklerz.

Kałkuł, łć., gałka, kreska przy głosowaniu a. wydawaniu wyroku — p. Kalkulacja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kałmuk.png
Kałmuk, nazwa szczepu tatarskiego (fig.); koń kałmucki; rodzaj kosmatej tkaniny bawełnianej.

Kałożerstwo, chorobliwa chęć pożerania kału.

Kałuk, tur., nadgraniczny posterunek strażniczy.

Kałuża, dół a. rów z wodą błotnistą od deszczów a. ze ścieków; błoto, bagnisko.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kałużnica.png
Kałużnica, Kałużnia, zool., gatunek chrząszcza pięcioczłonkowego (fig.)

Kałużysty, błotnisty, pełen kałuż.

Kamaraderja, Kamractwo, fr., koleżeństwo.

Kamaryla, hiszp., nazwa stronnictwa ulubieńców panującego; zausznicy; tajni doradcy często mający szkodliwy wpływ na bieg spraw publicznych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamasz.png
Kamasz, fr., rodzaj wierzchniej pończochy sukiennej lub włóczkowej zapinanej na guziki lub ściąganej; obuwie z krótką cholewką z gumowemi wstawkami po bokach.

Kamasznik, fr., szewc, wyrabiający wyłącznie kamasze; przykrawacz wierzchu buta, czyli tak zwanych cholewek.

Kambjalny, Kambjerski, wł., przym. od Kambierz; k-e prawo = prawo wekslowe.

Kambjer, Kambierz, wł., wekslarz.

Kambjerstwo, wł., wekslarstwo, bankierstwo.

Kambryjska formacja, najstarsze osadowe warstwy ziemi.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kambuzja.png
Kambuzja, rodzaj ryby (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamea.png
Kamea, fr., kamień drogi, wypukło rzeźbiony, z figurami innej barwy, aniżeli tło (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kameduła.png
Kameduła, łć., zakonnik zmienionej reguły św. Benedykta (fig.); przen., człowiek, unikający towarzystw i rozrywek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kameleon.png
Kameleon, gr., gatunek jaszczurki, zmieniającej barwę przy podrażnieniu (fig.); przen., człowiek zmiennego charakteru, niestały.

Kameleonowy, gr., przym. od Kameleon; przen., zmienny, niestały, mieniący się.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamelja.png
Kamelja, łć., roślina ozdobna z rodziny cistronkowatych, o pięknych kwiatach (fig.); dama z półświatka.

Kameljowate, łć., rodzina roślin dwuliściennych.

Kameljowy, łć., do kamelji się odnoszący; k-a dama = kobieta półświata, kokota.

Kamelor, nm., rodzaj materji z włosa kozy angorskiej

Kamena, łć., muza, jako opiekunka poezji; przen., poezja.

Kamera, łć., biuro, pokój, cela więzienna a. szpitalna; wydział magistratury; wydział sądowy; dawna władza zarządzająca dobrami państwa; k. asfiksyjna = skrzynia do zabijania zwierząt gazem duszącym; k. dezynfekcyjna, urządzenie do niszczenia zarazków w odzieży, tkaninach i t. p.; część aparatu fotograficznego, osłaniająca kliszę po zdjęciu; k. obscura (-sk-), ciemnia optyczna.

Kameralista, łć., biegły w naukach społeczno-prawnych.

Kameralistyka, łć., nauka administracji i gospodarstwa krajowego.

Kameralja, łć., nauki, dotyczące administracji i gospodarstwa krajowego.

Kameralny, łć., przym. od Kamera; k-a muzyka, kwartety albo inne muzyczne zespoły, przeznaczone dla sal niezbyt obszernych; k-e dobra = domeny; k-e nauki = nauki i umiejętności, dotyczące, wewnętrznego zarządu państwa.

Kamerdyner, łć., szatny, pokojowiec, służący, pełniący obowiązki bezpośrednio około pana.

Kamerfrajlina, nm., dama dworska.

Kamerherr, Kamerjer, nm., szambelan.

Kamerjunkier, nm., młodszy szambelan dworu.

Kamerkurjer, nm., goniec dworski, wysyłany w celach państwowych.

Kamerlengo, Kamerling, wł., kardynał, zawiadujący finansami papieskiemi, oraz sprawami Kościoła podczas wyboru Papieża.

Kamerlokaj, nm., lokaj na dworze monarszym.

Kamermuzyka, nm., muzyka kameralna, salonowa.

Kamerpaź, nm., paź nadworny, pełniący służbę przy boku monarchy.

Kamerszruba, nm., część u strzelby, zamykająca grubszy koniec lufy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamerton.png
Kamerton, nm., ton zasadniczy, według którego stroi się instrumenty muzyczne;, przyrządzili, podający ton zasadniczy, stroik (fig.); przen., nastrój, usposobienie.

Kamerystka, fr., panna służąca, pokojówka.

Kameryzować, wysadzać drogiemi kamieniami.

Kamfina, nm., oczyszczony olejek terpentynowy; nazwa, dawana gdzieniegdzie nafcie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamfora.png
Kamfora, łć., żywica z drzewa kamforowego a kamforowca (fig.); zniknąć, ulotnić się, jak k-a = zniknąć szybko i bez śladu.

Kamforowiec, roślina z rodziny wawrzynowatych.

Kamgarn, nm., tkanina z lepszej przędzy wełnianej czesanej.

Kamica, choroba tworzenia się kamieni w narządach ciała.

Kamieniarka, żona kamieniarza; bryczka zwyczajna bez resorów z półkoszkami wkładanemi do wasąga.

Kamieniarski, przym. od Kamieniarz.

Kamieniarz, robiący co z kamienia, rzemieślnik, ociosywający kamienia, a. rąbiący kamienie przy szosie; snycerz, pieczętarz.

Kamienica, dom z kamieni; dom murowany; owoc kamionki.

Kamieniczka, zdr. od Kamienica.

Kamieniczne, czynsz.

Kamienicznik, żart., właściciel kamienicy, gospodarz domu.

Kamieniczny, przym. od Kamienica; stróż k.; pan k. = posiadający kamienicę, właściciel domu.

Kamienieć, zamieniać ś. w kamień; twardnieć; stawać ś. nieubłaganym, upartym, nieczułym.

Kamieniołom, miejsce, z którego wydobywają kamienie.

Kamienioznawstwo, część mineralogii, opisująca minerały.

Kamienisty, pełen kamieni, obfitujący w kamienie (deszcz k. = spadek aerolitów).

Kamienny, z kamienia zrobiony, zbudowany, z kamieni złożony, powstały z kamieni (góry k-e = kamieniołomy); przen., kamieniami zadany; mający własności a. pozór kamienia, twardy jak kamień (węgiel k., sól k-a); przen., zimny, nieczuły jak kamień, bezlitosny, zatwardziały; okres k. = okres, w którym ludzie posługiwali ś. narzędziami kamiennemi.

Kamienować, zabijać kamieniami z wyroku; potępiać w opinji publicznej.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamień młyński.png
Kamień, ciało nieorganiczne, zwykle twarde i ciężkie; głaz prosty albo złożony (k-nie polne); rzucić na kogo k-niem = uznać winnym; potępić, osądzić; bodaj ś. tacy na k-niu rodzili = bodaj takich nigdy nie brakło, kto na ciebie k-niem, ty na niego chlebem = odpłacaj dobrym za złe; k. obrazy = powód do obrazy; trafiła kosa na k. = równy na równego, sprytny na sprytnego; gryźć k-nie = nie mieć co jeść; idzie mu, jak z k-nia = ciężko, z trudem; przen., k. z serca zrzucić = doznać ulgi moralnej; jak k. w wodę = zachować w tajemnicy, zginąć bez śladu; siedzieć k-niem = nie ruszać ś. z miejsca; twardy jak k. = nieczuły; przen., podstawa, fundament (k. węgielny); wyrób z kamienia; przen., k. na k-niu nie zostawić = wszystko zmienić, zburzyć; okres k-nia = epoka przedhistoryczna, w której wyrabiano przedmioty z kamienia, okres kamienny; k. grobowy = nagrobek, płyta nagrobna; na wielki a. gruby k. = w wysokim stopniu, w wielkich rozmiarach (łotr na wielki k.); waga, szczególnie dawna od 24 do 60 funtów; w grze: bierka, warcab, figura; płaski krążek kamienny albo metalowy do rzucania, dysk; k. czeski = szkło, wyrabiane szczególnie w Czechach, bardzo czystej wody, używane zamiast drogich kamieni; zna ś. na czeskich k-niach = nie da ś. podejść; gorący k. = gra dziecinna towarzyska; w chem., k. piekielny = azotan srebra (stopiony); k. filozoficzny = przez alchemików i filozofów średniowiecznych poszukiwana substancja a. mieszanina, za pomocą której mniemano, że można wytwarzać złoto; przen., coś niemożliwego do osiągnięcia nieziszczalnego, urojenie niedorzeczne; k. graniczny, k. wiorstowy; słupek kamienny, stanowiący znak; k., w nied., złóg kamienisty, utworzony w jamach ustroju (k. moczowy, k. nerkowy, k. żółciowy); w min. każdy minerał w stanie twardym, bez względu na gatunek, wielkość i kształt; osad, oskorupienie (k. kotłowy); k. młyński = płyta kamienna, służąca w młynie do rozcierania ziarn (fig.); przen., mieć k. młyński na głowie = mnóstwo kłopotów; k. szlifierski = toczydło; k-nie sztuczne, używano do brukowania ulic a. na chodniki = mieszanina piasku grubego a. żwiru z cementem, której nadają dowolną formę; k. probierczy = łupek krzemienny używany przez jubilerów do rozpoznawania metali szlachetnych; przen., k. siny — p. Miedź.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamionka.png
Kamionka, flaszka kamienna (2 fig.); kupa kamieni, zebranych z zagonów, z pola; bot.p. Chróścina, Borówka; zool. zwierzę z rzędu szczurowatych.

Kamionowaćp. Kamienować.

Kamiuszczek, zdr. od Kamień.

Kamizela, fr. (zdr. Kamizelka); ubiór męski, okrywający plecy i piersi, bez rękawów, noszony pod surdutem; kaftan, kurtka; rodzaj sukmany.

Kamlot, fr., dawniej: tkanina z wełny koziej a. owczej; gatunek tkaniny wełnianej a. jedwabnej.

Kamorra, wł., tajny związek zbrodniczy we Włoszech.

Kamorysta, wł., członek kamorry; rozbójnik.

Kamować, nm., wycinać zazębienia.

Kampa, hiszp., step.

Kampament, fr., obóz, biwak; popis rycerstwa; przegląd wojska, manewry wojska.

Kampan, fr., marmur szary a. ciemny, cieniowany czerwonawo, z żyłkami białemi i zielonemi.

Kampana, fr., dzwon, naczynie szklane w kształcie dzwonu; ozdoby srebrne i złote do stroju.

Kampanja, fr., wyprawa wojenna; wojna; przen., szereg czynności, prowadzonych energicznie i i zmierzających ku pewnemu określonemu celowi; k. fabryczna = właściwy czas fabrykacji, np. w cukrowni, gorzelni i t. p.; k. wyborcza = zabiegi stronnictw o przeprowadzenie wyboru swoich kandydatów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kampanula.png
Kampanula, łć., dzwonek (roślina) (fig.).

Kampańczyk, łć., żołnierz najemny.

Kampesz, meksyk., drzewo farbierskie, zwane inaczej błękiciec albo drzewo krwiste.

Kampować, fr., przebywać w polu, obozować.

Kamracki, fr., towarzyski, przyjacielski.

Kamraderja, Kamaraderja, Kamractwo, fr., koleżeństwo, związek przyjacielski.

Kamrat, nm., towarzysz broni, współuczestnik; kolega.

Kamsin, ar.p. Chamsyn.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamusznik.png
Kamusznik, ptak brodzący, zaliczony do rodziny bekasów (fig.).

Kamwolowy, nm., z szerści wielbłądziej.

Kamyk, Kamyczek, zdr. Kamień.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamysznica.png
Kamysznica, owad bezskrzydły, drewniak, krocionóg (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kamzans.png
Kamzans, nm., gzyms okapowy — nade drzwiami a. nad oknem (fig.).

Kanaforka, łć., szafarka, pilnująca śpiżarni.

Kanafarz, łć.p. Kanaparz.

Kanak, tat., naszyjnik drogocenny kobiecy; wogóle rzecz droga; przen., pieszczoszek (zdr. Kanaczek); K. mieszkaniec wysp Sandwickich; robotnik na wyspach Oceanu Południowego.

Kanalik, łć., drobny przewód w ustroju zwierzęcym, roślinnym; cewka.

Kanalizacja, łć., urządzenie kanałów i ścieków podziemnych w mieście.

Kanalizować, łć., zaprowadzać kanalizację, przeprowadzać, budować kanał lub kanały.

Kanalja, fr., łotr, niegodziwiec; tłuszcza, pospólstwo, motłoch.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanał.png
Kanał, łć., rów szeroki pełen wody; ściek murowany podziemny do odprowadzania wody i nieczystości (fig.); sztucznie zrobiona rzeka, służąca do przejścia z rzeki do rzeki, z morza do morza; rura a. otwór w murze (k. dymowy, powietrzny); cieśnina morska; ulica wodna (w Wenecji); przewód w organizmie (k. pokarmowy i t. d.); przen droga, przez którą się coś przedostaje.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanapa.png
Kanapa, fr., sofa z plecami i poręczami (fig.)

Kanaparz, Kanafarz, łć., szafarz, piwniczy klasztorny.

Kanapka, fr., mała kanapa; krajanka chleba a. bułki z masłem i serem, z kawiorem, śledziem, sardynką i t. p.

Kanar, gatunek wyborowy cukru trzcinowego; nasionka, dawane kanarkom na pokarm.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanarek.png
Kanarek (forma ż. Kanarzyca) = ptak stożkodzioby z rodziny wróbli (fig.); bot. gatunek owsa; przen., dawny omnibus warszawski, pomalowany na żółto; żart., człowiek żółto ubrany.

Kanarkowy, żółty jak kanarek.

Kanaster, fr., kosz z trzciny cukrowej, wykładany cynfolją, używany w Indostanie do opakowania — p. Knaster.

Kanasz, fr., wygięcie szyi konia.

Kanaus, pers., gatunek perskiej lekkiej tkaniny jedwabnej.

Kancelarja, łć., oddział biura do przyjmowania spraw i interesantów, oraz wydawania im uchwały, wezwania i t. p.; biuro, pokój do załatwiania spraw gospodarskich; zarząd gminny; pracownia; żart., ustęp, wychodek.

Kancelaryjny, łć., przym. od Kancelarja; k-e pismo = rodzaj pisma wyraźnego k-y styl = suchy urzędowy sposób pisania; k-y papier = zwykły, nie zalewający się papier do pisania.

Kancelista, nm., niższy urzędnik pracujący w kancelarji; pisarz, przepisywacz w biurze.

Kancer, łć., rak (choroba).

Kancerek, Kancerz, siatka mała na kiju do wybierania ryb z sieci a. do łapania raków.

Kancerować, łć., toczyć ciało (o wrzodach i ranach).

Kancerowaty, łć., rakowaty.

Kancik, nm., zdr. od Kant; brzeżek, rożek.

Kancjonał, łć., śpiewnik kościelny; kantyczki.

Kanclerski, łć., przym. od Kanclerz.

Kanclerstwo, godność i władza kanclerza.

Kanclerz, łć., dawniej: wysoki urzędnik, strzegący pieczęci państwa; dziś: pierwszy minister lub prezes ministrów; w Anglji: minister skarbu; urząd duchowny; wysoki urząd uniwersytecki; żart. kancelista.

Kancona, Kanzona, wł. pieśń; pewien rodzaj strofy.

Kanconeta, wł., piosnka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kandelabr.png
Kandelabr, łć., świecznik o kilku ramionach (fig).

Kandyba, ukr., koń duży, rosły, szkapa niezgrabna; kobieta rosła, a schudzona; człowiek chromy, niedołężny.

Kandybura, rodzaj perkalu w duże kwiaty.

Kandydat, łć., starający się o urząd, o posadę, o godność; ubiegający się o co; stopień akademicki niższy od magistra; k. do posad sądowych, aplikant, praktykant sądowy, mający dyplom z ukończenia uniwersytetu; pomocnik, zastępca (forma ż. Kandydatka).

Kandydatura, łć., ubieganie się o wakujące miejsce, o urząd, o posadę; przedstawienie się przed wyborcami w celu otrzymania mandatu posła do sejmu; miejsce wakujące.

Kandydować, łć., ubiegać się o posadę, starać się o co.

Kandyz, fr., gatunek cukru, cukier oczyszczony, grubo skrystalizowany, cukier lodowaty.

Kandyzować, fr., powlekać cukrem, lukrować; k-ne owoce = owoce, smażone w cukrze.

Kandyżan, rośl. z rodzaju baldaszkowatych, rzepniczek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanefory.png
Kanefory, gr., postacie kobiece z koszem kwiatów lub owoców na głowie, podtrzymujące belkowanie (fig.).

Kanel, łć., granat barwy różowawej.

Kanela, łć. cynamon.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanele.png
Kanele, fr., prążkowania, ryte na wyrobach metalowych; żłobki półokrągłe, wycięte wzdłuż na kolumnach, inaczej: kanelowanie (fig.).

Kanelować, fr., robić żłobki na kolumnach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanga.png
Kanga, chińs., dyby zakładane przestępcom w Chinach na szyję (fig.); przen. wojna.

Kangar, nm.p. Kamgarn.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kangur.png
Kangur, Kanguru, austral., zool., zwierzę ssące workowate, roślinożerne (fig.).

Kani, Kaniny, przym. od Kania.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kania.png
Kania, bot., grzyb z rodziny bedłkowatych; ptak drapieżny z rodziny sokołów; rodzaj ptaków błotniaków (fig.); czop a. zamek ciesielski; skrzydło, rondo u kapelusza.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanianka.png
Kanianka, roślina pasorzytna z rodziny powojowatych (fig.).

Kanibal, Kannibal, hiszp., ludożerca, dziki.

Kanibalizm, hiszp., ludożerstwo, krwiożerczość, dzikość, srogość, okrucieństwo.

Kanikularny, łć., upalny; wakacyjny.

Kanikuła, łć., gorące dni, upały; wakacje letnie; pomieszanie zmysłów, wścieklizna, szaleństwo.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanjon.png
Kanjon, hiszp., głęboki jar, głęboki wąwóz górski, wyżłobiony przez rzekę w Ameryce Północnej (fig.).

Kanka, nm., cewka wydrążona, będąca zakończeniem strzykawki.

Kankan, fr., rozpustny taniec francuski z nieprzyzwoitemi giestami.

Kankanista, fr., tańczący kankana.

Kankroid, łć., obrzmienie rakowate.

Kankrologja, łć., opisanie raków.

Kankry, łć., wrzody złośliwe.

Kankryty, łć., skamieniałości raków morskich.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanna.png
Kanna, łć., rośl. kwiatotrzcina, paciorecznik (fig.).

Kanon, gr., miara, norma, przepis, prawidło; część Mszy Św.; regiestr oddzielnych części Pisma Św., przez Kościół katolicki przyjętych, przepisy prawa kościelnego; w muz. powtarzanie przez głos następny dźwięków głosu poprzedzającego; rodzaj śpiewu chóralnego; podatek gruntowy od dzierżaw wieczystych; w drukar. gatunek dużego pisma; k-ny = tablice drukowane, umieszczone na ołtarzu, zawierające wyjątki z ewangielji i niektóre modlitwy, odmawiane przez kapłana; prawo kościelne.

Kanonada, fr., długotrwałe strzelanie z dział, działobicie.

Kanoniczki, łć., zakon żeński według reguły kanoników.

Kanoniczny, gr., dotyczący kanonów, zgodny z kanonami; k-e prawo = prawo kościelne i religijne zatwierdzone przez Kościół; k-a wizyta = zwiedzanie parafji przez władzę duchowną; godzina k-a= stała godzina modłów u księży katolickich; stała godzina powrotu do domu.

Kanonik, łć., wyższy stopień w hierarchji duchownej katolickiej, członek kapituły; k-cy regularni = zakonnicy Bożego Ciała.

Kanonika, gr., umiejętność należytego stosowania władzy poznawczej; logika Epikura.

Kanonista, łć., znawca prawa i kanonicznego.

Kanonistyka, łć., prawo kanoniczne.

Kanonizacja, łć., uroczyste papieskie uznanie i ogłoszenie za Świętego a. za Świętą.

Kanonizator, łć., papież, decydujący kanonizację.

Kanonizować, gr., ogłaszać uroczyście za Świętego a. za Świętą.

Kanonja, Kanonikat, łć., godność kanonika; mieszkanie kanoników.

Kanonjer, fr., puszkarz, żołnierz przy działach, artylerzysta.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanonjerka.png
Kanonjerka, nm., duża łódź wojenna, uzbrojona armatami (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanopy.png
Kanopy, gr., wyobrażenie bożka w kształcie beczki lub dzbana z głową i nogami (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kanszyl.png
Kanszyl a. Piżmowiec karzełkowaty, zwierzę ssące z rodziny kanszylów, z rzędu parzystokopytowych, podrzędu przeżuwających (fig.).

Kant, nm., krawędź, brzeg, róg; puszczać k-em = traktować byle jak, puszczać mimo uszu.

Kant, łć., śpiew kościelny, wogóle: śpiew, pieśń.

Kantak, Kantówka, nm., belka kanciasta, bal, drąg z hakiem do przewracania kloców drzewa.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kantalupa.png
Kantalupa, wł., bot., płaska, żebrowana odmiana melonu a. ogórka (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kantar.png
Kantar, tur., uździenica bez wędzidła, uzda do zaczepienia lejców i utwierdzenia wędzidła, wędzidło (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kantaryda.png
Kantaryda, gr., mucha hiszpańs., chrząszcz, z którego po wysuszeniu go i sproszkowaniu wyrabiają wezykatorję (fig.).

Kantarzej, ukr., urzędnik wojskowy na Zaporożu, czuwający nad miarami i wagami, pilnujący poboru dochodów.

Kantata, wł., utwór muzyczny o nastroju poważnym, zwykle okolicznościowy, przeznaczony do śpiewu chóralnego z towarzyszeniem instrumentów.

Kantate, łć., czwarta niedziela po Wielkiej Nocy.

Kanton, fr., okrąg; prowincja, należąca do związku państwowego (k-y szwajcarskie); leże wojskowe, kwaterunek; zaciąg do wojska, konskrypcja.

Kantonista, fr., rekrut, wychowany w wojsku, oddany tam, jako sierota a. ubogi.

Kantonować, fr., kwaterować, przebywać na leżach; werbować żołnierzy, wybierać rekruta.

Kantopić, białor., bić, tłuc, uciskać, dręczyć.

Kantopory, łć., suche dni, czas w końcu września, gdy sieją żyto.

Kantor, łć., śpiewak kościelny; przewodniczący w chórze; organista i nauczyciel w gminach ewangielickich.

Kantor, fr., kancelarja kupiecka; biuro fabryki, banku i t. p.; duży stół w sklepie, za którym stoją sprzedający; duży stół na papiery, dotyczące interesów; biuro, biurko.

Kantorat, łć., szkółka początkowa ewangielicka.

Kantorek, fr., biurko.

Kantorowe, fr., blm., opłata za nastręczenie służącego a. służącej, wnoszona w kantorze najmu służących.

Kantorzysta a. Kantorowicz, fr., pogardl., nazwa, dawana młodym pracownikom w kantorze handlowym albo bankierskim.

Kantować, nm., ścinać na kant, nadawać kant, obracać belkę, cegłę na inny bok; skuwać brzegi; k. ś., przechylać ś. na bok.

Kantowaty, nm., posiadający kanty, w kanty rznięty.

Kantówka, Kancik, nm., linijka kanciasta o 4 bokach równej szerokości; strzelba, mająca graniaste wnętrze lufy; lufa kanciasta; gatunek jabłoni.

Kantyczki, łć., zbiór nabożnych pieśni ludowych, a zwłaszcza kolęd.

Kantyk, łć., śpiew, szczególnie nabożny, pieśń.

Kantylena, łć., piosnka, utwór poetyczny treści miłosnej, romanca.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kantyna.png
Kantyna, fr., garkuchnia żołnierska, bufet, jadalnia dla robotników przy fabryce, buda markietanki; flaszka podróżna, puzdro na ozdobne flaszki z likworami (fig.).

Kantynierka, fr., sprzedająca w kantynie, markietanka.

Kantyzm, filozofja Immanuela Kanta.

Kanwa, fr., rzadka tkanina mocnych nici, kratkowana, do wyszywania włóczką i do haftu; pierwszy plan, zarys, szkic, tło.

Kanzona, wł.p. Kancona.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kańczug.png
Kańczug, Kańczuk, tur., bicz z plecionego rzemienia, osadzony na krótkim kiju, nahajka (fig.).

Kaolin, chińs., glinka lub ziemia porcelanowa, z której wypalają porcelanę.

Kap, fr., przylądek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapa.png
Kapa, łć., ubiór kościelny kapłański, zapinany pod szyją na klamrę (fig.); przykrycie na łóżko, na konia; daszek nad ogniskiem a. blachą kuchenną; iskrochron.

Kapać, dok. Kapnąć; spuszczać się kroplami (o wodzie); spadać kroplami; być w obfitości, w nadmiarze; mieć czego wiele (strój aż kapie od złota); coś niecoś mi kapnie = czasem coś zarobię.

Kapalin, łć., rodzaj szyszaka na głowę.

Kapanina, kapanie; powolne spadanie kropel (deszczu i t. p); k-ą coś dawać = w małych ilościach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapary.png
Kapary, gr., pączki kwiatowe krzewu kaparowego, marynowane w occie i w soli, używane jako przyprawa kuchenna (fig.).

Kapcan, Kapcon, hebr., biedak, człowiek ubogi; niedołęga.

Kapcanieć, hebr., podupadać, ubożeć, niedołężnieć.

Kapcie (-ów), blp., rodzaj obuwia ze skóry z jednej strony wyprawnej, buty wyłożone wojłokiem z cholewą wojłokową.

Kapciuch, tur., woreczek na tytuń.

Kapcja, łć., podstęp, zdrada.

Kapeador, hiszp., w walce byków na arenie: drażniący je płaszczem czerwonym.

Kapela, wł., orkiestra; muzyka wiejska do tańca.

Kapelan, łć., kapłan, pełniący służbę Bożą przy wojsku, w kaplicy prywatnej albo w zakładzie publicznym.

Kapelanja, łć., dom, mieszkanie kapelana.

Kapelaństwo, urząd kapelana.

Kapeldynerka, nm., obsługująca szatnię.

Kapelmajster, Kapelmistrz, nm., dyrygujący w orkiestrze.

Kapelusik, zdr. od Kapelusz.

Kapelusz, łć., nakrycie głowy, zrobione z filcu, ze słomy lub z innych materjałów; bez k-a = z odkrytą, obnażoną głową; czerwony k. = oznacza godność kardynała; dostać k. = otrzymać burę, połajankę, naganę, wymówkę; górna, kopulasta a. miseczkowata część grzyba, na trzonku osadzona.

Kapelusznik, łć., fabrykant kapeluszy (forma ż. Kapeluszniczka).

Kapeńka, zdr. od Kapka; k-ę, troszkę.

Kaper, hol., statek korsarski, przeznaczony do chwytania okrętów nieprzyjacielskich; rozbójnik morski, korsarz.

Kaperski, hol.p. Kaprowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapibara.png
Kapibara, Kapybara, brazyl., wodoświnka, zwierzę szczurowate z rodziny kopytkowych (f.).

Kapica, łć., habit, strój mniszy, kaptur mniszy, wogóle kaptur; k-ę zrzucić = wystąpić z zakonu; wierzchołek dachu, kalenica.

Kapidżi, tur., odźwierny przy seraju; k. basza = naczelnik straży seraju.

Kapieć, zmniejszać ś., ubywać, marnieć.

Kapik, łć., dawny ubiór kobiecy na głowę, kapturek.

Kapilarność, łć., włoskowatość, własność płynów tworzenia w rurkach włoskowatych powierzchni wklęsłej lub wypukłej.

Kapilarny, łć., włoskowaty; naczynia k-e, kapilary = cienkie, jak włos, kanaliki w organizmie roślinnym i zwierzęcym; naczynia włoskowate, najdrobniejsze naczynia krwionośne; bardzo cienkie rureczki szklane.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapilary.png
Kapilary, łć.p. Kapilarne naczynia (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapilorka.png
Kapilorka, łć., gatunek paproci o cienkich łodyżkach i liściach (fig.)

Kapiszon, fr., kaptur, piston, kapturek cylindryczny z blaszki miedzianej, mający na spodzie trochę masy wybuchowej, służący jako środek zapalny w strzelbach; nakrywka żelazna na końcu osi u wozu.

Kapiszonówka, fr., Kapiszonka, fr., strzelba dawnego systemu z kapiszonem na panewce.

Kapitaliki, łć., rodzaj liter używanych na tytuliki: kapitaliki.

Kapitalista, łć., posiadacz kapitałów, utrzymujący ś. z procentów od swego kapitału.

Kapitalistyczny, łć., przym. od Kapitalista; oparty na kapitale (k-e gospodarstwo).

Kapitalizacja, łć., zamiana stałego dochodu na kapitał, przynoszący taki sam dochód; sprzedaż nieruchomości w celu posiadania kapitału.

Kapitalizm, łć., panowanie kapitału.

Kapitalizować, łć., składać dochody na kapitał; spieniężać majątek; k. ś., wzrastać w wartość.

Kapitalny, łć., wyborny, wyśmienity, nieoceniony, główny, ważny, wielki.

Kapitał, łć., znaczna ilość pieniędzy, gotówka, pieniądze przynoszące dochód; przedmioty, wytworzone pracą ludzką, przeznaczone do dalszej produkcji (narzędzia, materjały i środki produkcji); majątek ruchomy, zasób, majątek; zasób sił wytwórczych; k. zakładowy, pieniądze, włożone w przedsiębiorstwo, potrzebne dla utrzymania tegoż; k. martwy = nie przynoszący dochodów; k. obrotowy = część kapitału, szybko zużywająca ś.; k. stały = część kapitału, zużywająca ś. powoli w przedsiębiorstwie; k. żelazny = od którego tylko procenty mogą być wydatkowane; k. zapasowy a. rezerwowy = przeznaczony na pokrycie strat; k. amortyzacyjny = fundusz odkładany corocznie z zysków na umorzenie kosztów budynków i maszyn zużytych, na zakup nowych.

Kapitałka, łć., tasiemeczka ozdobna, przyklejana do górnego i dolnego brzegu grzbietu książki, przygotowanej do oprawy w okładkę.

Kapitan, fr., oficer, wyższy stopniem od porucznika, dowodzący kompan ją a. rotą; dowódca okrętu, statku; przewodnik w jakim sporcie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapitel.png
Kapitel, łć., głowica, rozszerzony wierzchołek słupa, kolumny, niekiedy rzeźbą ozdobiony (fig.); górna część ozdoby nad oknem.

Kapitol, łć., przen., górne stanowisko.

Kapitulacja, łć., zobowiązanie ś., umowa, układ pomiędzy oblężonymi a nieprzyjacielem o oddanie twierdzy, miasta lub obozu; przen., poddanie się, ustąpienie; w Turcji: prawo konsulów państw zagranicznych sądzenia swych, poddanych; wynagrodzenie, żołd, dochody; za czasów saskich: datek pieniężny, którym kaptowano stronnika.

Kapitulant, łć., zawierający umowę, kapitulację; oficer lub żołnierz, służący dłużej, aniżeli obowiązany.

Kapitularja, łć., blp., prawa dawnych królów francuskich w sprawach, dotyczących kościoła.

Kapitularz, łć., miejsce zebrań kapituły, średniowieczna ustawa kościelna albo Cywilna.

Kapitulny, łć., dotyczący kapituły.

Kapitulować, łć., zdać twierdzę, miasto a. obóz nieprzyjacielowi pod ułożonemi warunkami; umawiać ś.; ustępować; przyznawać słuszność stronie przeciwnej; poddawać ś., dawać żołd, wynagradzać, kaptować datkami.

Kapitulum, Kapituła, łć., rozdział (w książce).

Kapituła, łć., rada kanoników przy katedrze lub kolegjacie; rodzaj senatu biskupiego, zarządzającego djecezją po śmierci biskupa; k. orderów = władza, rozpoznająca zasługi osób mających otrzymać order; żart. wyciąć a. natrzeć k-ę = zburczeć — p. Kapitulum.

Kapka, kropla spływająca, kropla kapająca: odrobina, odrobinka, troszka; wyborowe, tłuste wino węgierskie, maślacz; k., łć., rodzaj czepka a. czapki; łatka na bucie; pokrowiec na meble; nosek w obuwiu.

Kapkan, tur., żelaza do łowienia zwierząt drapieżnych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaplica.png
Kaplica, łć., mały kościołek; boczna część kościoła, posiadająca ołtarz i tworząca oddzielną całość (fig.); oddzielny pokój z ołtarzem do odprawiania nabożeństwa w domu prywatnym, w zakładzie publicznym lub na okręcie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapliczka.png
Kapliczka, łć., mały budynek murowany a. drewniany, z rzeźbionemi a. malowanemi wyobrażeniami wewnątrz, stawiany przy drodze a. na cmentarzu (fig.) (zdr. od Kaplica).

Kapłan, łć., ksiądz, duchowny; przen., głosiciel jakich zasad, prawd i stosujący je w życiu.

Kapłański, dotyczący kapłana, odprawiany przez kapłana (modlitwy); po k-sku, jak kapłanowi przystoi.

Kapłaństwo, łć., powołanie kapłana; poświęcenie ś. rozpowszechnianiu i urzeczywistnianiu jakich idei, zasad.

Kapłon, Kapłun, nm., kogut kastrowany; zupa z wody i bułki rozgotowanej z dodaniem masła i jaj; waserzapa.

Kapłonić, Kapłunić, nm., wyrzynać jądra kogutowi; na kapłona oprawiać.

Kapnąć, spaść w postaci kropli; przen., ubocznie coś zarobić.

Kapnik, łć., pokutnik, Członek bractwa noszącego kapę, jako ubranie.

Kapniki, łć., gotyckie ozdoby architektoniczne.

Kapnomancja, gr., wróżenie z dymu ofiar.

Kapociarz, Kapotowiec, fr., noszący kapotę, chałaciarz, szczeg. Żyd.

Kapodziób, ptak z rodzaju kaczek.

Kaponjera, fr., kojec.

Kapota, fr., długie zwierzchnie ubranie męskie, opończa, chałat; i zabranie wszystkich lew w grze w rumelpikietę.

Kapotaż, fr., sztuka mierzenia I szybkości, z jaką okręt płynie.

Kapotka, fr., mała kapota; rodzaj kapelusza damskiego.

Kapotowiec, fr., chodzący w kapocie; szlachcic zagonowy.

Kapować, łć., żart., pojmować, rozumieć.

Kapral, fr., starszy podoficer piechoty.

Kaprawieć, Kaprawy, chory na oczy; mający duże grube powieki i brwi krzaczaste.

Kaprawy, dotknięty ciągłem cieczeniem łez.

Kaprjole, wł., skoki, lansady.

Kaprowy a. Kaperski, przym. od Kaper; k. list = upoważnienie, dane przez państwo statkom korsarskim do chwytania okrętów nieprzyjacielskich.

Kapryfolja, Kapryfoljum, łć., bot., wiciokrzew — p. Jerychońska róża.

Kaprys, fr., chimera, grymas, dziwactwo, zachcianka; rodzaj utworu muzycznego.

Kaprysić, fr., mieć kaprysy, dziwactwa, grymasić, być w złym humorze bez widocznego powodu.

Kapryśnik, fr., (for. ż. Kapryśnica); ten, co kaprysi, grymaśnik, dziwak.

Kapryśny, fr., dziwaczny, grymaśny, wybredny.

Kapsla, nm., nakrywka metalowa na korek u butelki, na oś; mosiężne okucie na końcu osi; kapiszon do strzelby; naczynie, forma, foremka.

Kapslówka, nm., strzelba kapiszonówka.

Kapsułka, łć., banieczka, pęcherzyk żelatynowy, zawierający lekarstwo, torebka papierowa do proszków aptekarskich.

Kapszczyzna, czopowe, dawny podatek za prawo wyrobu piwa a. wódki.

Kaptować, łć., zjednywać, ujmować, zniewalać sobie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaptur.png
Kaptur, łć., nakrycie głowy i policzków, często połączone z resztą ubrania (fig.); daszek nad kominem w kuchni: przykrycie niektórych narzędzi w kształcie wydrążonego stożka; nakrycie głowy ptaka myśliwskiego, zasłaniające mu oczy, inaczej: czapka; konfederacja w dawnej Polsce, zawiązywana na czas bezkrólewia.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapturek.png
Kapturek, łć., zdr. od Kaptur; ubranie głowy kobiet (fig.).

Kapturowaty, Kapturkowaty, łć., podobny do kaptura.

Kapturowy, łć., do kaptura odnoszący; k. sąd = sąd karny czas bezkrólewia.

Kaptywacja, łć., uwięzienie.

Kapuańskie rozkosze, doprowadzające człowieka do zwątlenia, do stracenia dzielności.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapucyn.png
Kapucyn, łć., mnich reguły mniejszej św. Franciszka, noszący habit barwy cynamonowej z takimże kapturem śpiczastym (fig.)

Kapucynek, łć., porcja kawy zmieszanej z mlekiem; rodzaj gołębia, z piórkami na głowie w kształcie kapturka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapucynka.png
Kapucynka, łć., mniszka reguły św. Klary; rodzaj strzelby; gatunek małpy(f.).

Kapudan basza, tur., admirał floty tureck.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapusta.png
Kapusta, wł., roślina jadalna z rodziny krzyżowych (fig.); ścięte główki kapusty; liście kapusty siekane; potrawa z tych liści; przen., rąbać a. siekać na k-ę, zrobić z kogo k-ę = rozbić na drobne cząstki, sprawić dotkliwe razy; groch z k-ą = bezładna mieszanina, nieład, zamęt, nieporządek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kapustniak.png
Kapustniak, Kapuścianek, wł., owad łuskoskrzydły z rodziny nocnicówek (fig.).

Kapustnik, wł., miejsce w polu, zasadzone kapustą; motyl dzienny: bielinek.

Kapuścianka, wł., woda z kapusty, kwas kapuściany, zupa kapuściana.

Kapuściany, Kapustny, wł., przym. od Kapusta; głowa k-na, człowiek ograniczony, głupi.

Kapuścisko, wł.p. Kapustnik.

Kapuśniaczek, wł.p. Kapuśniak; przykry, drobny deszczyk długo padający; bursztyn z drobnemi białemi żyłkami.

Kapuśniak, wł., zupa z kapusty.

Kaput, łć., rozdział w książce; nm., koniec, już po wszystkiem.

Kapuza, nm., kaptur, wielka czapka, zwykle futrzana.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kara.png
Kara, zadosyćuczynienie sprawiedliwości za wykroczenie jej praw, za nieusłuchanie; wykonanie wyroku, ukaranie; a to k. boska z tym człowiekiem = trudno sobie z nim poradzić; łć., wóz o dwu mocnych kołach, zwykle ze skrzynką do wożenia ciężarów a. śmieci, błota, śniegu (fig.); przednie koła wozu z osią, dyszlem i podkółkami.

Karabataljonp. Karebataljon.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karabela.png
Karabela, arab., lekka, krzywa szabla z ozdobną rękojeścią, używana dawniej przez szlachtę polską do stroju (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karabin.png
Karabin, fr., strzelba o lufie gwintowanej z bagnetem, używana w wojsku (fig.).

Karabinek, fr., zdr. od Karabin; mała, lekka strzelba o jednej lufie; rodzaj zatrzasku u dewizki do przyczepiania zegarka.

Karabinjer, fr., żołnierz lekkiej kawalerji; we Włoszech: żandarm.

Karabon, nm., rodzaj dawnego pojazdu, wóz kryty z siedzeniami, szaraban, bryka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karacena.png
Karacena, łć., giętki, do ciała przystający pancerz z łusek stalowych, osadzonych na skórze łosiej (f.); druciana koszulka.

Karać, karę wymierzać, karę wykonywać.

Karafinka, wł., mniejsza flaszka ozdobna.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karafka.png
Karafka, wł., butelka pękata, często ozdobna (fig).

Karafułka, dolna część smyczka, którą trzyma w ręku grający.

Karaimi, Karaici, hebr., sekta żydowska, która trzyma ś. Biblji, ale odrzuca Talmud.

Karakanp. Karaluch.

Karakole, fr., toczenie koniem, harcowanie.

Karakulasy, fr., brzydkie, nieczytelne pismo, kulfony.

Karakuły, tur., delikatne futro z czarnych baranów krymskich.

Karalny, podległy karze, pociągający za sobą karę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karaluch.png
Karaluch, nm., Karaczan, Tarakan, owad prostoskrzydły biegający (fig.); przen., żart., malec.

Karałaszp. Kałarasz.

Karambol, fr., w grze bilardowej: uderzenie dwuch innych kul kulą, którą ś. gra; niespodziane zetknięcie, starcie ś. z sobą, potrącenie się.

Karambolować, fr., spotykać ś., potrącając się, zderzyć się.

Karamel, fr.p. Karmel.

Karanie, wymierzanie kary.

Karany, ten co już otrzymywał karę.

Karasekp. Karaś; zabawka rzucania kamykami po wodzie w ten sposób, aby od niej odskakiwały.

Karasiokarp, ryba z rodziny karpiowatych.

Karaskać, pieścić, czule ś. z kim obchodzić; k. ś., guzdrać ś., marudzić.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karaś.png
Karaś, łć., ryba członkopromienna, brzuchopłetwa, z rodziny karpiowatych (fig.); przyrząd do wyjmowania ryb z naczynia (zdr. Karasek).

Karat, gr., jednostka do oceniania próby złota (złoto 24-karatowe = złoto czyste); jednostka wagi drogich kamieni i pereł, w różnych krajach różna (mniej więcej 20,5 do 20,6 gramów).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karawaka.png
Karawaka, Karawika, hisz., krzyż o dwu przecznicach, mający na sobie 7 krzyżyków i 18 liter początkowych modlitw łacińskich (fig.); książeczka do nabożeństwa, objaśniająca znaczenie tego krzyża.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karawan.png
Karawan, nm., wóz pogrzebowy, mary (fig.).

Karawana, pers., orszak podróżnych, pątników lub kupców na Wschodzie, razem ze zwierzętami jucznemi.

Karawaniarz, nm., powożący karawanem pogrzebowym; służący pogrzebowy, żałobnik; żart., człowiek o żałobnej minie, cały czarno ubrany.

Karawanseraj, pers., dom zajezdny na Wschodzie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karawela.png
Karawela, wł., lekki statek żaglowy (fig.).

Karawusz, tur., niewolnik, parobek.

Karazja, nm., sukno proste, samodział — p. Kierezja.

Karb, Karba, nm., kreska narznięta na czym, nacięcie; k. na ciele = zmarszczka, blizna, szrama; znak zrobiony dla oznaczenia właściciela przedmiotu, gmerk; nacięcie, jako znak; rowek, kreska, wiecha, krzyżyk obnoszony po wsi, jako zaproszenie na pogrzeb; na czyjś k. = na czyjś rachunek, na czyją stratę a. zysk; trzymać kogo w k-ach = krótko, w karności.

Karbacz, tur.p. Korbacz.

Karbamid, łć., mocznik.

Karbasowy, łć., lniany, płócienny.

Karbid, łć., węglik, związek metalu z węglem, służący do wyrobu acetylenu.

Karbieniec, Karbioniec, nm., roślina z rodziny wargowych, wilcza stopa.

Karbik, nm., zdr. od Karb; hebel ząbkowany do heblowania w karbiki.

Karbikomierz, przyrząd wskazujący cienkość wełny owiec.

Karbikować, prążkować, ozdabiać karbikami.

Karbinol, łć., alkohol metylowy.

Karbionka, torebka ze świeżo zdartej kory z drzewa do noszenia zebranych w lesie jagód.

Karbodynamit, łć., mieszanina węgla korkowego i nitrogliceryny.

Karbodzioby, z dziobem karbowanym: ptaki karbodziobe.

Karboid, łć., mieszanina grafitu i słonińca.

Karbol a. Karbolowy kwas, łć., fenol, związek chemiczny węgla tlenu i wodoru, powstający przy suchej dystylacji węgla kamiennego, środek dezynfekcyjny, trujący.

Karbolineum, łć., pasta, złożona z oleju i smoły z węgla kamiennego, służy do konserwowania drzewa.

Karbolizować, łć., zaprawiać kwasem karbolowym; k-na wata = nasycona karbolem służy do opatrunków chirurgicznych.

Karbolowy, łć., przym. od Karbol; woda k-a = roztwór kwasu karbolowego, jako środek dezynfekcyjny i do opatrywania ran.

Karbonada, fr., pieczeń wołowa, szpikowana szynką, słoninką i sardelami; kotlet wieprzowy osmażany.

Karbonar, Karbonarjusz, wł., dosł. węglarz; członek tajnego stowarzyszenia politycznego we Włoszech, walczącego o wolność polityczną i religijną (1819—1820).

Karbonat, łć., czarna odmiana djamentu, sól kwasu węglanego.

Karboniczny, łć., węglowy.

Karbonit, łć., materjał wybuchowy z nitrobenzolu, celulozy i saletry.

Karbonizacja, łć., zamienianie na węgiel, zwęglanie.

Karbonizowanie, łć., oczyszczanie wełny lub starych wełnianych wyrobów od domieszek lnu i bawełny, w celu ponownej jej przeróbki.

Karborundum, łć., otrzymywana z węgla i krzemu masa bardzo twarda.

Karbować, nm., robić karby, nacięcia, narzynać; przen., marszczyć, fałdować, notować, zapisywać (k. w pamięci = zapamiętywać).

Karbowaniec, nm., żart., rubel.

Karbownica, nm., żelazko do karbowania, fałdowania, marszczenia bielizny; laska z karbami; ręczna maglownica; żona karbowego.

Karbownik, nm.p. Karbowy; dawna nazwa towarzysza rzemieślniczego.

Karbowy, nm., przym. od Karb; rzecz., k. a. karbownik, w gospodarstwie wiejskiem dozorca, ekonom, dawniej podstarości.

Karbunkuł, łć., niebezpieczny wrzód zaraźliwy, węglik; iskrzyk, wyjątkowo piękny i wielki rubin lub granat szlachetny.

Karburator, łć., przyrząd w motorze lotniczym, w którym miesza ś. paliwo płynne lub gazowe z powietrzem, by w stanie gazowym weszło do cylindra.

Karburyzacja, łć., zmieszanie gazu palnego z parą węglowodoru dla podniesienia światła płomienia.

Karcer, Karceres, łć., areszt w zakładach naukowych.

Karceracja, łć., uwięzienie.

Karciany, gr., dotyczący kart do gry, do użytku graczy.

Karciarz, gr., namiętny gracz w karty; szuler.

Karcić, napominać, karać wymówką, powściągać, ukrócać, hamować.

Karcięta (-ąt). blp., żart., karty do grania (ciąć w k-a = ogrywać ś.).

Karcynologja, gr., część zoologji dotycząca skorupiaków.

Karcz, korzeń i odziemek pozostały po drzewie ściętym — p. Karpa.

Karczek, zdr. od Kark; część sukni przylegająca do obojczyków i ramion, do pleców, od której idą fałdy; część tylna kapelusza albo czepka dawnej mody, przykrywająca szyję; część mięsa cielęcego od karku.

Karczemny, przym. od Karczma; przen., nieprzyzwoity, grubijański, ordynarny.

Karczma, gospoda, austerja, oberża, dom zajezdny, zajazd, szynkownia; jak w k-ie = pełno hałasu, wrzawy; dom, jak żydowska k-a = stojąca dla wszystkich otworem; k. gore = zabawa dziecięca (zdr. Karczemka, zgr. Karczmisko).

Karczmarz, gospodarz karczmy, oberżysta, szynkarz (forma żeńs. Karczmarka, Karczmareczka).

Karczmarzyć, zajmować ś. karczmarstwem, trzymać karczmę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karczoch.png
Karczoch, roślina pokrewna ostom, której nierozwinięte kwiaty są jadalne (fig.); ozdoba architektoniczna kamienna a. metalowa do rośliny karczocha podobna; wazon tejże formy.

Karczować, dobywać karcze, wykopywać pnie i korzenie po wyciętym lesie w celu otrzymania pola pod zasiewy a. pod łąkę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karczownica.png
Karczownica, maszyna do wydobywania z ziemi karczów, pni; ekstyrpator; przyrząd do głębokiego poruszania i spulchniania roli (f.).

Karczówka, motyka do karczowania.

Karczunek, czynność karczowania — p. Karczować; grunt wykarczowany, nowina.

Karda, łć., a. k. benedykta, gatunek chabra a. drapacza.

Kardacz, fr., ostra szczotka do czyszczenia skóry koni i bydła

Kardamon, Kardymon, gr., roślina podzwrotnikowa, należąca do imbierowatych, której owoce służą do przypraw i do lecznictwa.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kardamonka.png
Kardamonka, gr., owoc kardamonu (f.) nalewka na tych owocach.

Kardasz, Kierdasz, tur., brat, pobratymiec, przyjaciel, rodak.

Kardel, Kordel, fr., sznur, wić do związywania drzewa przeznaczonego na spław.

Kardjalgja, gr., ból żołądka.

Kardjograf, gr., przyrząd, automatycznie notujący ruchy serca.

Kardjografja, gr., anatomiczne opisanie serca.

Kardjogram, gr., rysunek graficzny z kardjografu wykazujący ruchy serca.

Kardjologja, gr., nauka o sercu.

Kardjopatja, gr., choroba serca.

Kardjotomja, gr., anatomja serca; wycięcie wpustu żołądka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kardy.png
Kardy, łć., roślina warzywna z rodziny złożonych (fig.).

Kardymonek, gr., rodzaj ciastka z kardamonem.

Kardynalny, łć., główny, zasadniczy, fundamentalny.

Kardynalski, łć., przym. od Kardynał; otrzymać kapelusz k. = zostać kardynałem.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kardynał 1.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kardynał 2.png
Kardynał, łć., godność najwyższa po papieskiej w kościele katolickim (fig.); napój z wina białego, pomarańcz i cukru; ptak wróblowaty z pięknym upierzeniem, żyjący w Ameryce (fig.).

Kardynałka, łć., wierzchni strój kobiecy, pelerynka; k-ki, gatunek wielkich gruszek i śliwek.

Kare, Karre, fr., czworobok, czworoboczny szyk wojenny piechoty (o czterech frontach); kwadratowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karebataljon.png
Karebataljon, Karabataljon, fr., bataljon, ustawiony w czworobok (fig.).

Kareciany, hiszp., przym. od Kareta.

Kares, fr., pieszczota, przymilanie się.

Karesować, fr., pieścić, pochlebiać, przymilać się.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kareta.png
Kareta, hiszp., powóz w formie ozdobnego pudła z oknami (fig.); kareta w rodzaju omnibusu do przewożenia chorych i rannych (zdr. Karetka).

Kargador, hiszp., pełnomocnik, inkasent, komisant.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karjatyda.png
Karjatyda, gr., postać ludzka, rzeźbiona z kamienia, służąca w budynkach zamiast kolumn a. kroksztynów; atlanta (fig.); kanefora.

Karjera, fr., zawód, dający na przyszłość świetne widoki, wysokie stanowisko, poprawa bytu, los.

Karjerowicz, Karjerzysta, fr., człowiek, który nie pracą i zasługą, lecz protekcją i umiejętnemi zabiegami dobija się stanowiska.

Karjerowiczostwo, fr., usilne dążenie do zrobienia karjery.

Karjokinetyczny, gr., odnoszący ś. do karjokinezy (k. podział jądra)

Karjokineza, gr., zmiany w jądrach komórki podczas dzielenia się jej.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karjolka.png
Karjolka, Karjulka, wł., lekki powozik dwukołowy (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kark.png
Kark, część tylna szyi (fig.); wziąć kogo za k. = zmusić kogo do czego, biorąc go za kołnierz; przen., mieć głowę na k-u = być rozumnym, zaradnym; mieć co albo kogo na k-u = być czymś obciążonym, skrępowanym, utrzymywać kogo: siedzieć komu na k-u = naprzykrzać ś., być uciążliwym; włożyć jarzmo na k. = wziąć w niewolę, uczynić zależnym; ugiąć przed kim k-u = ulec, poddać ś.; przen., człowiek twardego k-u = nieugięty, uparty; nad k-iem, na k-u = tuż, blizko, szczególnie o niebezpieczeństwie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karkan.png
Karkan, fr., obręcz żelazna na szyję, pręgierz (fig.); naszyjnik.

Karkas, fr., szkielet druciany kapelusza damskiego.

Karkołomny, narażający ś. na złamanie karku, niebezpieczny.

Karlatek, motyl dzienny.

Karleć, przen., obniżać ś. w zdolnościach; tracić znaczenie, wartość — p. Karłowacieć.

Karlę, karzeł, istota karłowata, dziecię karłowate; karlutek.

Karli, przym. od Karzeł.

Karlica, forma żeńs. od Karzeł (zdr. Karliczka).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karlik.png
Karlik, karzełek, drzewko prowadzone specjalnie w sposób karłowaty (fig.); drobna odmiana grochu; gatunek polipa; gatunek małego gołębia.

Karlino, wł., moneta neapolitańska = 10 kop.; dawna moneta sardyńska = 12 rublom.

Karlista, stronnik Don Karlosa, pretendenta do tronu hiszpańskiego.

Karlsbad, woda mineralna karlsbadzka.

Karlutekp. Karlę.

Karlactwop. Kretynizm.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karłatka.png
Karłatka, roślina z rodziny palm, palma karłowata (fig.).

Karło, fotel, krzesło.

Karłowacić, robić małym, karłowatym.

Karłowacieć, Karleć, stawać ś. karłem, maleć; obniżać ś. w przymiotach podniosłych, upadać.

Karłowaty, niezwykle małego wzrostu, malutki, skarlały.

Karm (-i), Karmap. Karmia.

Karma, hind., w buddyzmie: stan duszy, wynikający z wcieleń poprzednich.

Karmanjola, fr., śpiew i taniec najpierw sabaudzki, a później rewolucyjny francuski.

Karmazerować, nm.p. Karmuazować.

Karmazyn, ar., kolor ciemnoczerwony, szkarłatny; szlachcic polski starożytnego rodu, który ubierał ś. w suknię barwy karmazynowej; pan z panów.

Karmazynka, ar., rodzaj motyla.

Karmel, Karamel, fr., masa cukrowa stężała, służy do barwienia wódek, sosów i wyrabiania ozdób na tortach, tacach z ciastkami itp.

Karmelek, fr., cukier stopiony, w małą tabliczkę ulany, z dodaniem koloru i smaku: żart., żelazne k-i = uderzenia linją po ręku w dawnych szkołach; przen., przykrość, cierpka wymówka, dokuczanie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karmelita.png
Karmelita, Karmelitka, zakonnik, zakonnica reguły św. Teresy (fig.).

Karmelitański, przym. od Karmelita.

Karmelkowy, fr., przym. od Karmelek; przen., przesadnie słodki, ckliwy, pochlebny; k. wiersz, krótki wierszyk, jakie dawniej drukowano na papierkach do owijania karmelków; przen., wiersz gładki, ale bez natchnienia poetyckiego; k. poeta = piszący wiersze k-e.

Karmia, Karm, Karma, pokarm, pożywienie, żywność, strawa, szczególnie dla zwierząt; pasza.

Karmiciel (forma ż. Karmicielka), ten, co karmi; żywi.

Karmić, żywić, dawać jeść i pić, posilać, paść (o zwierzętach); k. = dawać ssać, żywić własnym mlekiem (o dzieciach); zwierzęta tuczyć (zwierzęta domowe); przen., podtrzymywać, podsycać, żywić, podniecać, napełniać, przejmować (k. żalem, marzeniami); k. szpakami = uczyć chytrości, przebiegłości; szpakami karmiony = chytry, przebiegły; k. ś., jeść, posilać ś., żywić ś.; paść ś., żerować (o zwierzętach); przejmować się, myśleć.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karmik.png
Karmik, bot., roślina z rodziny lepnicowatych (fig.).

Karmin, hind., barwnik czerwony, otrzymywany z koszenili.

Karmnik, chlewek, w którym tuczą wieprze; obórka do tuczenia wołów; kojec do tuczenia drobiu; wieprz utuczony, karmny, świnia karmna, tuczona do zabicia; k. a. karmik, roślina z rodziny mokrzycowatych.

Karmny, karmiony, tuczony.

Karmuazować, nm., w jubilerstwie: otaczać kamień drogi kamykami mniejszemi.

Karnacja, łć., w malarstwie: oddanie barwy skóry, koloryt ciała ludzkiego; cera, płeć.

Karnalit, gr., nawóz kopalny, zawierający potas.

Karnawał, wł., zapusty, czas zimowych zabaw, trwający od Nowego Koku do Popielca.

Karnawałować, wł., bawić się podczas trwania karnawału, dużo tańczyć; hulać.

Karnecik, fr., zdr. od Karnet.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karnes.png
Karnes, fr., wazka listwa, mająca w przecięciu kształt litery S, zdobiąca gzymsy; gzymsik o kilku kondygnacjach (fig.); rodzaj hebla; żelazko do wybijania dziurek.

Karnet, fr., książeczka notatkowa; notatnik, w którym dama na balu zapisuje sobie kolej tańców i tancerzy (zdr. Karnecik).

Karnieć, stawać ś. posłusznym.

Karnjol, nm., półdrogi kamień, czerwona i żółta odmiana chalcedonu, krwawnik.

Karność, utrzymywanie w posłuszeństwie, niepuszczanie złego bez kary; groza, rygor, dyscyplina.

Karny, dotyczący kar, traktujący o karach, ustanawiający kary (sąd k., kodeks k., sprawa k-a); zakład k. = więzienie; dobrze wyćwiczony, trzymany w karności, posłuszny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karo.png
Karo, fr., jeden z czterech kolorów w kartach do gry, dzwonka; kwadratowe wycięcie stanika kobiecego pod szyją (fig.).

Karoca, kareta staroświecka.

Karocha, (Karocza), hiszp. kołpak wkładany skazanym na stos w Hiszpanji.

Karolek, łć., roślina z rodziny baldaszkowatych.

Karolin, dawna złota moneta niemiecka = 6 rubli; dawna moneta pjemoncka = 35 rub.

Karolina, fr., Karambolina, główna kula bilardowa.

Karonada, dawne krótkie działo okrętowe.

Karoserja, fr., pudło samochodu, część samochodu, przeznaczona na siedzenia dla pasażerów.

Karosjer, fr., koń kareciany.

Karosz, koń kary.

Karota, łć., gatunek marchwi; k. fr., zwój tytuniu, z którego trą tabakę, wyzyskiwanie, wyłudzanie datków na cel dobroczynny.

Karotować, fr., wyzyskiwać, wyłudzać, narażać na wydatek, naciągać kogo, zmuszać do wydatki (przeważnie na cel dobroczynny).

Karotyna, łć., substancja żółta otrzymywana z marchwi i kokornaku.

Karować, nm., wozić taczkami, dźwigać ciężary; przen., ciężko pracować, charować.

Karowy, przym. od Karo; dzwonkowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karp.png
Karp (-pia), łć., ryba członkopromienna, brzuchopłetwa, z rodziny karpiowatych (fig.); k. karaś, Karpkaraś — p. Karaś.

Karpa, korzeń i część pnia pozostała po drzewie ściętym; pień wystający z wody; część podziemna szparaga, gieorginji, zawilca.

Karpacki, dotyczący Karpat, z Karpat, będący w Karpatach.

Karpi, Karpiowy, Karpiany, przym. od Karp (dachówka w k-ą łuskę = karpiówka).

Karpiec, dół pozostały po wykopanej karpie a. karczu.

Karpiel, czesk., podgatunek kapusty ogrodowej, brukiew.

Karpik, zdr. od Karp.

Karpina, drewno żywiczne z pniaków i korzeni sosny, używane na łuczywo do przyświecania i na podpałkę; skałka, smolak.

Karpioleszcz, ryba podobna z kształtu do karpia a z koloru do leszcza.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karpiołosoś.png
Karpiołosoś, gatunek morskiej ryby, wchodzącej z morza w rzeki (f.).

Karpiowate, rodzina ryb członkopromiennych.

Karpiówka, Karpówka, dachówka płaska, nie wyginana.

Karpniak, sadzawka w której hodują karpie.

Karpolit, gr., owoc skamieniały.

Karpologja, gr., nauka o owocach.

Karpowisko, pole po wyciętym lesie, pełne jeszcze karp i karczów.

Karst, nm., skały wapienne z okrągławemi zagłębieniami, utworzonemi przez działanie wód podziemnych.

Karta, gr., kawałek papieru, arkusz lub część arkusza, stronica, zapisany kawałek papieru; list dokument, akt, świadectwo, rewers, kwit; dyplom; k. bezpieczeństwa = list żelazny; wielka k. wolności = akt konstytucji angielskiej; k. pobyt = świadectwo, wydawane niestałym mieszkańcom Warszawy na prawo przebywania w niej; bilet wizytowy; bilet wejścia na koncert, posiedzenie itp. (k. wstępu); tabliczka papierowa z przyjętemi ogólnie znakami i figurami do gry i kabały; stawiać wszystko na jedną k-ę = ryzykować wszystko odrazu; k. gieograficzna = rysunek części ziemi, krajów, mapa (zdr. Kartka, Karteczka)

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kartacz.png
Kartacz, wł., pocisk armatni, złożony z cylindrycznej puszki blaszanej, napełnionej małemi kulkami (fig.); kulki żelazne do kartaczy.

Kartaczować, wł., strzelać kartaczami, zabijać kartaczami.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kartaczownica.png
Kartaczownica, wł., małe działo polowe o jednej a. kilku lufach, szybko strzelające kartaczami, mitraljeza, armata rewolwerowa (fig.).

Kartamina, łć., barwnik kwiatów krokosza, kwas kartaminowy.

Kartan, Kartana, Kartauna, łć., rodzaj dawnych dział oblężniczych mniejszego kalibru.

Karteczka, gr., zdr. od Karta; mały kawałek papieru, notatka, bilecik.

Kartel, fr., umowa między rządami dwóch państw o wymianę jeńców lub wydawanie zbiegów; związek stronnictw w celu utrzymania stałej większości, związek wzajemny celem pomocy; zmowa producentów na niekorzyść konsumentów lub robotników; syndykat, trust.

Kartelowiec, fr., członek kartelu.

Kartelusz, fr., kawałek papieru, skrawek, świstek, notatka, kartka, kwitek, rewers, liścik bilecik (zdr. Kartelusik, Karteluszek).

Karter, ang., pudło z blachy lub skóry, które w bicyklach i aeroplanach nakładają na łańcuch przy kołach; k. dyferencjału, część składowa samochodu, skrzynia, w której ruch wału przekształca ś. w ruch obrotowy osi.

Kartezjanin, łć., zwolennik filozofji Kartezjusza (Descartes’a).

Kartezjanizm, duch i zasady filozofji Kartezjusza.

Kartezjusza djabełek, lalka szklana wewnątrz pusta, wynurzająca się z płynu w naczyniu ogrzanym dłonią.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kartofel.png
Kartofel, nm., nazwa pospolita rośliny psianka k. i jej różnych odmian, ziemniak (fig.); bulwa korzeniowa tej rośliny; k-le w mundurach = w łupinach gotowane i tak na stół podane.

Kartofelek, nm., zdr. od Kartofel.

Kartoflanka, nm., zupa z kartofli; odmiana śliwek; odmiana gruszek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kartoflarka.png
Kartoflarka, nm., forma ż. od Kartoflarz; rodzaj pługa do wydobywania z gruntu kartofli (fig.).

Kartoflarz, nm., lubiący jadać kartofle, sprzedający kartofle; pog. Niemiec.

Kartoflisko, nm., pole po kartoflach.

Kartoflowaty, Kartoflowy, Kartoflelkowaty, nm., podobny do kartofla; nos k. = krótki i okrągły.

Kartoflówka, Kartoflanka, nm., wódka siwucha, pędzona z kartofli.

Kartograf, gr., rysownik map gieograficznych.

Kartografja, gr., sztuka kreślenia map gieograficznych.

Kartogram, gr., graficzne przedstawienie danych statystycznych przy pomocy zabarwionych powierzchni a. linji.

Kartomancja, gr., wróżenie z kart.

Karton, fr., projekt obrazu, zrobiony na grubym papierze; gruby piękny papier rysunkowy, brystol; rodzaj tektury, używanej do robót introligatorskich; pudełko z tektury; kartka przedrukowana, mająca zastąpić w książce mylną.

Kartonaż, fr., wyrób z tektury, np. pudło, lekka oprawa książki w tekturę.

Kartonować, fr., oprawiać w tekturę i w papier.

Kartować, gr., karty do gry mieszać, tasować, robić; knować, knuć, układać, planować, obmyślać.

Kartun, nm., gęsta gładka tkanina bawełniana na ubiory kobiece, perkal.

Kartusz, fr., nabój, ładunek; pas myśliwski z ładunkami; ładownica; ramki ozdobne przy tytułach, na mapach, herbach i t. d.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kartuz.png
Kartuz, Kartuzjanin, łć., mnich zakonu św. Brunona (fig.).

Kartuzja, łć., klasztor Kartuzów.

Kartuzjanka, łć., gatunek likieru; szartreza.

Karuk, ang., klej rybi.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Karuzel.png
Karuzel, fr., dawne konne igrzyska rycerskie; urządzenie do zabawy, składające ś. z koła, obracającego się na pionowej osi, z siedzeniami lub drewnianemi końmi na obwodzie (fig.).

Karw, wół stary, leniwy; przen., człowiek leniwy, stary; gbur.

Karwasz, węg., naramiennik metalowy, nagolennik, wyłoga; krótka szabla.

Karwatka, suknia krótka, bez poły, z prostego sukna; podkład płócienny, muślinowy a. z innej materji pod relikwiarz; długi kaftan.

Kary, tur., czarny (o maści konia).

Karyp. Kara (wóz na śmiecie).

Karygodny, godzien kary, zasługujący na karę.

Karyka, łć., rośl. melonowiec.

Karykatura, wł., przesadne czegoś przedstawienie, celem ośmieszenia; wizerunek czyjś w postaci dziwacznej i śmiesznej rzecz, tak źle zrobiona, że śmiech wzbudza swoim widokiem; potworek, dziwoląg.

Karykaturalność, łć., przesada w przedstawianiu śmieszności.

Karykaturalny, wł., potworny, dziwaczny.

Karykaturować, wł., wystawiać co w piśmie, rysunku, rzeźbie w sposób śmieszny, dziwaczny; parodjować.

Karykaturzysta, wł., rysownik karykatur.

Karykiel, nm., lekki powozik na jednego konia, koczyk.

Karyljon, fr., gra dzwonów, odgłos wielu dzwonów bijących w pewien takt, muzyka dzwonów.

Karystja, łć., bieda, nędza, niedostatek.

Karzeł, nm., istota nienaturalnie małego wzrostu, drobnej budowy ciała; przen., człowiek małego ducha, małych zdolności; drzewko karłowate (owocowe lub dla kwiatów hodowane); karlik.

Karzełek, zdr. od. Karzeł; zwierzę ssące z rzędu małpozwierzów: karlik małouszek.

Kasa, wł., miejsce lub sprzęt do przechowywania pieniędzy i kosztowności; w kupiectwie: gotówka; w zakładach publicznych: miejsce wypłacania lub odbierania należności; nazwa firmy niektórych stowarzyszeń kredytowych (k. pożyczkowa); per k. = za gotówkę.

Kasacja, Kasata, łć., skasowanie, zniesienie (np. k. zakonów); unieważnienie, obalenie wyroku sądowego, testamentu, umowy, przywileju i t. p.

Kasacyjny, łć., przym. od Kasacja k. sąd = najwyższy sąd, mogący unieważniać wyroki innych sądów.

Kasandra, przen., wróżbiarka, przepowiadająca klęski, osoba, której złe wróżby nie znajdują wiary.

Kasar, Kacyrz, nm., siatka na drążku do chwytania ryb łowionych na wędkę lub do czerpania ryb z kadzi i t. p.

Kasarnia, nm., koszary.

Kasawa, roślina amerykańska: obrzydlec manjok.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaseta.png
Kaseta, fr., skrzynka, szkatułka na pieniądze, na dowody a. kosztowności; rodzaj szuflady w ławce szkolnej; w fot. skrzynka płaska, służąca do przeniesienia czułej kliszy z ciemnego laboratorjum do aparatu fotograficznego (fig.) (zdr. Kasetka).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaseton.png
Kaseton, wł., ozdoba sufitu, ściany, w kształcie wgłębionej rzeźbionej tafli obramowanej (fig.)

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kasja.png
Kasja, łć., roślina z rodziny brezyljowatych (fig.); kora a. strąk kasji.

Kasjer, wł. (forma ż. Kasjerka), skarbnik, zawiadujący kasą, przyjmujący należności i dokonywający wypłat; sprzedający bilety na widowiska.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kask.png
Kask, fr., metalowe lub skórzane nakrycie głowy żołnierza, strażaka; szyszak, hełm (fig.).

Kaskada, fr., mały wodospad; k. słów, tonów: płynne, dźwięczne wypowiedzenie, wygranie, wyśpiewanie.

Kaskalo, port., ziemia, w której znajdują ś. djamenty.

Kaskaryla, hiszp., gatunek rośliny: krocień; kora kaskaryli, inaczej kinakina.

Kaskaryna, hiszp., pierwiastek otrzymany z kory cascara sagrada.

Kasoleta, fr., kadzielniczka; sprzęt na ocet, oliwę i przyprawy.

Kasować, łć., wykreślać, usuwać, unieważniać, uchylać, znosić; k-uje ś., unieważnia ś., znosi ś. — p. Skasować; przen., łykać ślinkę, ostrzyć zęby na co.

Kasownik, łć., w muz. znak ♮, znoszący poprzednie znaki krzyżyków; w korekcie drukarskiej znak oznaczający usunięcie jakiej litery lub wyrazu.

Kasowy, wł., przym. od Kasa; (księga k-a); bilet k. = przekaz do kasy, dający dobry dochód, opłacający ś. dobrze; interes k. = za gotówkę.

Kasperlada, nm., farsa sceniczna niemiecka, figle błazeńskie.

Kasta, hiszp., zamknięty w sobie, wyodrębniający ś. jaki stan w narodzie; klasa w narodzie oddana wyłącznemu jakiemu powołaniu, przekazywanemu dziedzicznie.

Kastalskie źródło, przen., źródło natchnienia poetyckiego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kastanjety.png
Kastanjety, hiszp., wkłęsłe drewniane klekotki, które, przyczepione do palców, służą tancerkom hiszpańskim do wybijania taktu w tańcu.

Kastel, Kasztel, łć., gród, zamek, mała twierdza; skrzynka, w której robi ś. forma do odlewów.

Kastelara, hiszp., gatunek śliwy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kastet.png
Kastet, fr., broń w kształcie spojonych pierścieni, wzmacniających siłę uderzenia pięścią; broń, złożona z giętkiej trzciny, z ciężką ołowianą gałką na końcu, lub też z rękojeści z kulą na rzemyku, głowotłuk.

Kastor, łć., rodzaj syberyny; pilśń z sierści bobrowej a. małpiej do wyrobu kapeluszy.

Kastoryna, łć., plusz bawełniany; także cienki materjał wełniany krótko strzyżony.

Kastowość, hiszp., skrupulatne przestrzeganie i trzymanie ś. praw rodowych, przywilejów i stopni w społeczeństwie; sprzyjanie ludziom swego stanu; wyodrębnianie ś.

Kastracja, łć., usunięcie gruczołów płciowych rodnych, trzebienie, wałaszenie.

Kastrat, łć., rzezaniec, eunuch; sztuczny sopranista.

Kastrol, fr., rondel; wysoki kapelusz z dużą obwódką.

Kastrolka, fr., rondelek.

Kastrować, łć., misić, kleścić, pozbawiać jąder, jajników.

Kastygacja, łć., karcenie, biczowanie.

Kasyda, ar., w poezji wschodniej utwór poetyczny o treści rycerskiej, pochwalnej a. żałobnej.

Kasyno, wł., rodzaj resursy, miejsce zebrań i zabaw publicznych, klub.

Kasza, zboże, grubo mielone; krupy ze zboża; potrawa z krup; k. tarta a. przecierana przez durszlak = klejek; k. obwarzana = kasza gotowana z krup gryczanych, przedtem gorącą wodą zaparzonych; przen., k-ę z kim jeść = mieć z kim do czynienia; narobić k-y = pomieszać co bezładnie, zrobić zamęt, zamieszanie, zniszczyć, zmiażdżyć, pokruszyć; napluć komu w k-ę = zelżyć, obmówić; nie dać sobie w k-ę napluć a. dmuchać = nie dać ś. okpić, nie dać przewodzić konni nad sobą; nie zjesz mnie w k-y = nie dam się tak łatwo, nie dam ś. obałamucić; wleźć w k-ę = znaleźć ś. w kłopotliwym położeniu; k-ę na podołku ważyć = być w strachu.

Kaszak, guz w skórze, napełniony masą podobną do kaszy rozgotowanej.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaszalot.png
Kaszalot, fr., wieloryb uzębiony z ogromną głową, dostarczający olbrotu czyli spermacetu i ambry, potwal (fig.).

Kaszarnia, oddział w młynie, gdzie wyrabiają kaszę.

Kaszas, braz., wódka z trzciny cukrowej.

Kaszel, kaszlanie, wydech gwałtowny dla wyrzucenia z płuc nagromadzonego tam śluzu, krwi, ropy a. dla wypchnięcia z krtani ciał obcych i t. p.

Kaszelek, mały kaszel, pokaszliwanie.

Kaszerować, nm., oznaczać przekroje modeli, planów, za pomocą kresek i kropek; podklejać papier, karton, okładkę, innym papierem a. tekturą, aby ś. nie paczyły; grzbiet książki napuszczać klejem i oklejać go płótnem.

Kaszetka, fr., opłatek do proszków.

Kaszka, zdr. od Kasza; drobne krupy, potrawa z krup drobnych; przen., k. z mlekiem = lekka praca, łatwa sprawa; drobna k. = młyniec, młynek, rodzaj zabawy dziecinnej.

Kaszkiet, fr., czapka sztywna z daszkiem; kołpak wojskowy (zdr. Kaszkiecik).

Kaszlać, Kaszleć, Kasłać, dok. Kaszlnąć; mieć kaszel.

Kaszlisko, zgrub. silny, męczący kaszel.

Kaszmir, Kaszemir, ukośnie tkana cienka tkanina wełniana.

Kaszné, fr., szeroki szal, okrywający szyję, usta i nos, chroniący od wpływu zimna.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kaszta.png
Kaszta, nm., w druk. szuflada z przegródkami na czcionki (fig.); w górn. podpory, podtrzymujące opróżnione miejsca kopalni.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kasztan.png
Kasztan, Kasztanowiec, łć., drzewo z rodziny kasztanowatych (fig.); k. chiński — p. Drzewipest; k. słodki a. jadalny — p. Kasztanowiec; k. wodny — p. Kotewka; k-y ziemne = Cibora jadalna, owoc tej rośliny; kolor kasztanowy, maść kasztanowa; koń a. pies maści kasztanowatej; pog. mieszczanin, łyk, żyd; buch k. do wody! = śmiało! nie wahaj ś.! zool., k. francuz, prusak, persak; owad prostoskrzydły, biegający.

Kasztanowaty, łć., barwy kasztanów (o włosach), cisawy, gniady (o maści konia).

Kasztanek, łć., zdr. od Kasztan; futerko: baranki gładkie (niekędzierzawe); koń maści kasztanowatej.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kasztanowiec.png
Kasztanowiec, łć., drzewo z rodziny miseczkowych, rodzące owoce jadalne (fig.) — p. Kasztan.

Kasztelp. Kastel.

Kasztelan, łć., pierwotnie: zarządzający kasztelem; później: wysoki urzędnik w dawnej Polsce, zasiadający w senacie po wojewodzie.

Kasztelanic, łć., syn kasztelana.

Kasztelanja, łć., urząd, godność, władza kasztelana.

Kasztelański, łć., przym. od Kasztelan; miód k. = gatunek wyborowego miodu do picia.

Kasztować, nm., podpierać stropy słupami drewnianemi.

Kaszubszczyzna, kraj Kaszubów; właściwości mowy i obyczajów Kaszubów.

Kat, wykonawca wyroków śmierci, piętnowania i in.; mistrz; oprawca, siepacz; okrutnik, tyran; licho, kaduk, djabeł; stoi, jak k. nad dobrą duszą = stoi nieodstępnie; idź do k-a = idź precz!; niech go kaci wezmą! = niech go licho porwie!; k. mi po tym! = nic mi z tego!; daj go k-u! do stu k-ów! = co u k-a! = co u licha; tam do k-a = licho nadało! k. ci kazał! = kto ci kazał? za katy = djabelnie, kaducznie.

Katadjoptryka, gr., powiększanie i pozorne zbliżanie przedmiotów za pomocą lunety.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katafalk.png
Katafalk, wł., drewniane podwyższenie ze stopniami, przykryte suknem i z ozdobami, na którym ustawiają trumnę ze zwłokami (fig.).

Katafora, gr., chorobliwa śpiączka, letarg.

Katagon, fr.p. Katogan.

Katakaustyczna gr., linja, linja ogniskowa powstała z odbicia ś. od zwierciadła.

Kataklizm, gr., gwałtowny przewrót w przyrodzie; przen., przewrót wielkiej doniosłości, klęska społeczna; wielkie nieszczęście.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katakumby.png
Katakumby, Katakomby, gr., dawniej cmentarze podziemne, gdzie dla modlitwy gromadzili ś. pierwsi chrześcijanie; dziś krypty pod kościołami lub gmachy murowane na cmentarzach, gdzie w pojedynczych pieczarach stawiają trumny z ciałami zmarłych (fig).

Katakustyka, gr., nauka o odbiciu ś. głosu, o echu.

Katalekty, gr., zbiór fragmentów, urywków, np. dawnych autorów; ułamki pojedynczych utworów.

Katalektyczny gr., wiersz, wiersz niepełny, któremu brak jednej lub dwu sylab końcowych, wiersz ułomny.

Katalepsja, gr., choroba nerwowa, objawiająca ś. zupełnem odrętwieniem ciała, utratą czucia i dowolności ruchów.

Kataleptyk, gr., człowiek, dotknięty katalepsją.

Katalityczne gr., ciało a. Katalizator, w dawnej chemji: ciało, którego sama obecność w mieszaninie miała powodować tworzenie ś. związków chemicznych, mimo że ciało to nie ulegało przy tym żadnym zmianom chemicznym.

Kataliza, gr., otrzymywanie związku chemicznego za pomocą ciała katalicznego.

Katalog, gr., wykaz, spis przedmiotów, należących do jednego zbioru, poczet; spis książek księgarni, bibljoteki, obrazów etc.

Katalogować, gr., wpisywać do katalogu; układać katalog.

Katalożek, zdr. od Katalog; notesik, notatnik, dzienniczek.

Katan, węg., stary żołnierz, weteran, wiarus; drab.

Katanka, węg., kurtka, kaftanik, krótka siermięga, jubka.

Kataplazm, gr., ciepły, wilgotny, ciastowaty okład z ziół, otrąb i t. p., stosowany w celach leczniczych.

Kataplazmować, gr., okładać kataplazmami.

Katapleksja, gr., zdrętwienie z przestrachu (u zwierząt); w med. stężenie ciała skutkiem ataku apopplektycznego, tężec.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katapulta.png
Katapulta, łć., u starożytnych: machina wojenna do rzucania pocisków (fig.).

Katar, gr., zapalenie ostre a. chroniczne błon śluzowych (wyścielających kanał oddechowy, pokarmowy i t. p.), nieżyt — p. Katarysta.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katarakta.png
Katarakta, gr., zapadająca żelazna krata w bramie; skalisto wyniosła przeszkoda w biegu rzeki, progi w rzece (fig.); wodospad; choroba oczu, połączona z zupełną lub częściową utratą wzroku, zaćma.

Kataralny, gr., przym. od Katar.

Katartyczny, gr., rozwalniający, przeczyszczający.

Kataryniarz, nm., chodzący z katarynką dla zarobku.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katarynka.png
Katarynka, nm., pozytywka przenośna (f.); szejne k., nm., marjonetka; żart., stolik do kart.

Katarysta, Katar, gr., dosłownie: czysty; zwolennik wznowionej w XI wieku sekty Manichejczyków.

Katarzynka, gatunek gruszek; gatunek pierników toruńskich.

Katastaza, gr., zaciśnięcie węzła intrygi w dramacie.

Kataster, łć.p. Kadaster.

Katastrofa, gr., nagły nieszczęśliwy zwrot albo wypadek w życiu człowieka lub narodu; smutny, nieszczęśliwy koniec; klęska, punkt przełomowy w dramacie.

Katatonja, gr., śpiączka chorobliwa, prowadząca do obłędu.

Katecheta, gr., nauczyciel religji w szkole, prefekt.

Katechetycznie, łć., przysł. od Katechetyczny; k. uczyć = uczyć za pomocą pytań w formie rozmowy.

Katechetyczny, gr., przym. od Katechetyka.

Katechetyka, gr., nauka wykładania religji w formie pytań i odpowiedzi.

Katecheza, gr., nauka religji i katechizmu, szczególnie w pytaniach i odpowiedziach.

Katechizm, gr., popularny podręcznik jakiegokolwiek przedmiotu, ułożony w formie pytań i odpowiedzi, szczególnie zaś do nauki religji.

Katechizować a. Katechizmować, gr., uczyć religji sposobem katechetycznym; wypytywać; dawać naukę moralną, moralizować.

Katechup. Areka.

Katechumen, gr., nowo nawrócony, przygotowujący ś. do przyjęcia Chrztu św. a. do pierwszej spowiedzi.

Katechumenat, gr., przytułek a. szkoła dla chcących przyjąć chrześcijaństwo.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katedra.png
Katedra, gr., tum; główny kościół w djecezji, przy którym znajduje się biskup i kapituła; miejsce podwyższone (estrada), z którego profesor lub prelegient wykłada (fig.); przen. posada profesora; k. biskupia = stolica biskupia, biskupstwo; kazalnica, ambona; przen., mówić jak z k-y = uczenie, jak profesor.

Katedralny, gr., przym. od Katedra, k. kościół, tum.

Kategoremat, gr., pojęcie ogólne, rozważane jako gatunek, rodzaj, klasa i t. p.

Kategorja, gr., podział pojęć, z którego stanowiska rozważamy; klasa, dział, rodzaj, gatunek; k-e Kanta: ilość, jakość, stosunek i modalność czyli sposobowość.

Kategorycznie, gr., dokładnie, i ściśle, bezwarunkowo, stanowczo.

Kategoryczny, gr., stanowczy, bezwarunkowy; k. imperatyw = nakaz moralny, za którym bezwzględnie iść należy.

Katelektronus, gr., napięcie elektryczne dodatnie.

Kater, hol., łódź morska, która może być poruszana bądź wiosłami, bądź żaglami, opatrzona masztami ruchomemi, które można podnosić albo spuszczać.

Katera, tur., miecz długi, prosty, wzdłuż konia do kul baki przywiązany, należący do rynsztunku towarzysza husarskiego.

Katerwa, łć., tłum, zgraja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katet.png
Katet, gr., w trójkącie prostokątnym ramię kąta prostego, przyprostokątna (fig.).

Kateter, gr., rurka do wypuszczania moczu z pęcherza, cewnik.

Kateteryzacja, łć., stosowanie kateteru.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Katetometr.png
Katetometr, gr., przyrząd, złożony z drążka pionowego ze skalą i przesuwanej po nim lunety, służący do mierzenia różnic wyniesienia pionowego przedmiotów (fig.).

Katgut, ang., struny odpowiednio przyrządzone, używane do szwów w chirurgji.

Katjon, gr., jon elektrododatni; t. j. związek, zbierający ś. na katodzie podczas elektrolizy.

Katod, Katoda, gr., elektrod ujemny.

Katodalny, gr., przym. od Katod; k-e światło = pochodzące z rozrzedzonych gazów, zawartych w rurce Crookesa, idące od katodu.

Katogan, fr., warkocz związany przy głowie.

Katolicki, gr., powszechny, dotyczący wyznania chrześcijańskiego, którego głową jest papież; przen., sumienny, uczciwy (miara k-a); miłosierny, litościwy, szlachetny; sklep k. = nie żydowski.

Katolicyzm, gr., wiara powszechna, wyznanie rzymsko-katolickie i jego zasady.

Katoliczeć, gr., stawać się katolikiem.

Katoliczyć, gr., nawracać na katolicyzm.

Katolik, gr., wyznawca katolicyzmu; ksiądz k. = nauczyciel religji katolickiej w dawnych szkołach zakonnych.

Katolikos, gr., patrjarcha kościoła ormiańskiego.

Katologja, łć., historja naturalna kotów.

Katon, łć., surowy sędzia obyczajów (od nazwiska rzyms. Cato); człowiek surowych zasad, nieskazitelny.

Katoństwo, łć., przymioty, cechujące Katona, surowość zasad.

Katoptromancja, gr., wróżenie ze zwierciadeł.

Katoptryka, gr., część optyki: nauka o odbijaniu się promieni światła; nauka o zwierciadłach płaskich i krzywych.

Katorga, gr., ciężkie roboty w kopalniach, wykonywane przez zesłanych za karę przen., ciężka, męcząca praca, z przykrością wykonywana.

Katorżnik, gr., (forma ż. Katorżniczka), więzień, skazaniec, pracujący w katorgach.

Katować, być katem, bić, męczyć, znęcać się nad kim.

Katownia, miejsce, gdzie katują, męczą; przen.p. Katusza.

Katowski, przym. od Kat; okrutny.

Katusza a. Katownia, męczarnie, tortury; przen., męka moralna, udręczenie.

Katylinarna egzystencja, życie człowieka niepewnych zajęć, wichrzyciela, łowiącego ryby w mętnej wodzie.

Kaucja, łć., zabezpieczenie, suma, składana jako rękojmia dotrzymania umowy i stanowiąca odszkodowania w razie niedopełnienia zobowiązań, gwarancja.

Kaucjonować, fr., składać kaucję, gwarantować.

Kaucjonowany, łć., gwarantujący swą kaucją, złożoną jako zapewnienie, opierający swoją solidność na złożeniu kaucji.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kauczuk.png
Kauczuk, nm., stężały sok mleczny, wypływający z nacięć drzewa kauczukowego (fig.), zw. gumą elastyczną; k. rogowy — p. Ebonit; k. wulkanizowany = zmieszany z kwiatem siarczanym; k. kopalny = elateryt; k. sztuczny = materjał sprężysty, błonkowaty, otrzymywany przez działanie silnych kwasów na niektóre tłuszcze.

Kaudyńskie jarzmo, konieczność poddania ś. ciężkiemu upokorzeniu.

Kauryn, błg., giaur, niewierny, nazwa dawrana chrześcijanom przez mahometan.

Kaustyczny, gr., palący, żrący, gryzący; k-ne linje = powstałe z przecięcia ś. promieni światła w soczewce lub zwierciedle; linje ogniskowe.

Kaustyk, gr., środek gryzący, kaustyczny.

Kauter, Kauterjum, gr., narzędzie a. środek, służący do przyżegania.

Kauteryzacja, łć., przypiekanie chorej części ciała środkami palącemi, przyżeganie.

Kauza, łć., sprawa, proces

Kauzalny, Kauzalistyczny, łć., przyczynowy.

Kauzyperda, łć., lichy adwokat, przegrywający sprawy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kawa.png
Kawa, arab., roślina z rodziny marzanowatych, ziarna drzewa kawowego (fig.); napój z nich przyrządzony.

Kawalarz, żartowniś, psotnik, figlarz; wykpisz, frant, oszust, biorący innych na kawał.

Kawalątko, Kawaląteczko, mały, drobny kawałek.

Kawalecp. Kawał.

Kawaler, wł., mężczyzna bezżenny; członek zakonu rycerskiego; rycerz; tancerz; młodzieniec, panicz, chłopczyk, podrostek, któremu nie mówią jeszcze „pan“; młody mężczyzna, towarzyszący damie, starający ś. o rękę panny; k. orderu, ten, komu dano prawo noszenia orderu na piersiach a. na szyi.

Kawalerja, wł., w wojsku: jazda, konnica; kawalerowie, młodzież; żart. ciężka k., mężczyźni niechętnie należący do tańca, do zabawy, ociężali.

Kawalerka, wł., panna, należąca do zakonu rycersko-religijnego; dama orderowa; metresa; ubranie niewieście do konnej jazdy, amazonka; ubranie męskie w kształcie kapoty.

Kawalerski, wł., przym. od Kawaler; stan k., życie k-e = przed ożenieniem; po k-u = jak kawaler, grzecznie; jazda k-a = szalona, na złamanie karku.

Kawalerstwo, wł., bezżeństwo; kawalerowie, rycerstwo, stan rycerski.

Kawaleryjski, przym. od Kawalerja.

Kawalerzysta, wł., żołnierz służący w konnicy.

Kawaleta, wł., koziołek drewniany do woltyżowania i ćwiczeń gimnastycznych, kobylica; stalugi malarskie.

Kawalkacja, wł., nauka jazdy konnej.

Kawalkada, fr., Kawalkata, wł., orszak konny; towarzystwo ludzi konno jadących na rozrywki; gromada.

Kawalkator, wł., nauczyciel konnej jazdy, ujeżdżacz koni.

Kawałkować, wł., harcować, ujeżdżać konia; przen., poskramiać, powściągać; niepokoić ś., krzywić się.

Kawał, duża część a. duży ułomek czego, sporo; k. drogi = dużo do przebycia jej; k. czasu = już dawno, jeszcze długo czekać; k. chleba = dobre utrzymanie, spore dochody; k. chłopa = duży, tęgi mężczyzna; k. mięsa = człowiek ograniczony, bałwan; k. literata = literat mający duże zdolności; figiel, żart, psota, koncept (to dobry k.); przykrość, awantura, skandal (urządzić komu k., to gruby k.); oszustwo, sprawka, szacherka, brudy; wziąć kogo na k. = zażartować z niego, wyprowadzić w pole, zakpić, oszukać.

Kawałeczek, zdr. od Kawał.

Kawałek, część czego nieduża; trocha, cokolwiek; ciąć, rąbać, siekać. łamać, podrzeć, potłuc na k-ki (na drobne części); k. mięsa = kęs; k. chleba = kromka; k. chleba = skromne utrzymanie; k. literata = nie literat z zawodu; po k-u albo k-ami = częściami, nie razem; krótki utwór literacki albo ustęp z większego, wyjątek, urywek, litwor muzyczny, sztuka; przen., figiel, sprawka, sztuczka, psikus, wybryk, koncept, zdarzenie, wypadek (opowiadał różne k-i); sztuka bagażu, pakunek.

Kawałkować, dzielić co na kawałki, ćwiertować; k. ś., rozpadać ś. na kawałki, rozdrabniać ś.

Kawas, tur., żołnierz policji i żandarm w Turcji.

Kawatyna, wł., w operach krótki solowy śpiew miłosny; mała piosenka.

Kawecan, wł., przyrząd do poskramiania niesfornych i dzikich koni, kiełzno, munsztuk.

Kawerna, łć., jaskinia, jama; jama w płucach, powstała skutkiem choroby płuc.

Kawęczeć, Kawęczyć, ślęczeć nad czym, mozolić ś.; chorować, cierpieć, cherlać, znosić biedę.

Kawiany, arab., przym. od Kawa (zapach).

Kawiarenka, arab., mała, skromna, niepozorna kawiarnia.

Kawiarka, arab., utrzymująca kawiarnię, usługująca w kawiarni.

Kawiarnia, arab., zakład, gdzie dostać można kawy gotowanej.

Kawiarniany, arab., przym. od Kawiarnia.

Kawior, tur., solona ikra ryb jesiotrowatych: żart., kamienie gry w domino z wielką liczbą punktów; ustęp w gazecie zagranicznej, zaczerniony przez cenzurę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kawka.png
Kawka, ptak wróblowaty z rodziny kruków (fig.); przen., biała k. = rzadki okaz, biały kruk; młoda dziewczyna; zdr. od Kawa.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kawon.png
Kawon, tur.p. Arbuz (fig.).

Kawowy, barwy kawy; brunatny, drzewo k-wep. Kawa.

Kawunia, Kawusia, zdr. od Kawa.

Kazać, wyrazić swą wolę, polecić, rozkazać; zmuszać, wymagać, skłonić, zniewolić; nauczać, głosić, mieć kazanie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kazakina.png
Kazakina, nm., surdut z kołnierzem stojącym, z przodu zapinany na haftki, z tyłu marszczony (f.); ubiór kobiecy bez rękawów, obwisły.

Kazalnica, mównica, z której ksiądz wygłasza kazanie, ambona.

Kazamaty, wł., silnie sklepione piwnice pod wałami twierdzy, używane jako składy materjałów palnych lub więzienie.

Kazanie, czynność czas. Kazać; mowa kapłana do ludu, nauka moralna, słowo boże; przen., po Mszy i po k-iu = po wszystkim; siedzieć jak na niemieckiem k-iu = nic nie rozumieć; przen., upominanie, strofowanie, nudne moralizowanie, perora.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kazarka.png
Kazarka, łć., ptak płetwonogi kaczkowaty (fig.).

Kazarma, Kazarnia, nm., koszary.

Kazein, Kazeina, łć., sernik, białkowata składowa część mleka.

Kazić, szpecić, psuć, uszkadzać, niszczyć; przen., psuć, gorszyć, demoralizować, kalać, plamić; k. ś., zarażać ś. złym, plamić ś. (grzechem).

Kazirodny, Kazirodczy, popełniający kazirodztwo.

Kazirodztwo, związek cielesny z osobą, z którą się jest w bardzo blizkim pokrewieństwie.

Kazirodźca, Kazirodnik, obcujący cieleśnie z b. blizką krewną.

Kazka, ukr., baśń, powiastka ludowa.

Kaznodzieja, ksiądz, wypowiadający kazanie mówca kościelny; przen., prawiący morały, moralizujący.

Kaznodziejstwo, stan i urząd kaznodziejski; wymowa kaznodziejska.

Kazualizm, łć., teorja, przyjmująca traf, przypadek za powód wszystkich zdarzeń.

Kazualny, łć., przypadkowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kazuar.png
Kazuar, malajs., ptak z rodziny biegających, pokryty włosist. pierzem (f.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kazubek.png
Kazubek, Kazubka, Kozubek, torebka z kory brzozowej, w którą zbierają jagody w lesie (f.).

Kazuista, łć., teolog, rozstrzygający kwestje sumienia i moralności; prawnik, obeznany z subtelnościami prawa i procedury; krętacz w rzeczach sumienia.

Kazuistyczny, łć., wykrętny, wyszukujący kruczków prawnych.

Kazuistyka, łć., nauka o rozstrzyganiu wątpliwych wypadków dotyczących sumienia albo prawa; krętactwo moralne w rzeczach sumienia.

Kazus, łć, przypadek, traf, zdarzenie.

Kaźmirek, rodzaj tkaniny wełnianej.

Kaźń, Kaźnia, kara publiczna, ciężka kara, dopuszczenie Boże, skazanie; męka, udręczenie; k. królewska = władza królewska; karność, więzienie.

Każdenp. Każdy.

Każdodzienny, codzienny, powszedni.

Każdomiesięczny, co miesiąc ś. powtarzający.

Każdorazowy, za każdym razem powtarzający się.

Każdoroczny, coroczny.

Każdy, idący z kolei, bez opuszczenia któregokolwiek, bez różnicy; poszczególny, wszelki; w lm. wszyscy, wszystkie.

Każdziuchny, Każdziusieńki, Każdziuteczki, zdr. od Każdy.

Każenie, rzecz. od Kazić; kalanie, gorszenie.

Każolować, fr., pieścić.

Kącik, zdr. od Kąt; mały kąt, mieszkanko, schronienie, małe spokojne miejsce w mieszkaniu; w k-u = na uboczu, w miejscu niewidocznym; między kątami ściany.

Kądelp. Kundel.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kądziel.png
Kądziel, przyrząd do przędzenia nici ze lnu. z wełny (fig.); len, wełna, owinięta na krążel i przymocowana nicią; krewny po k-i = krewny po matce.

Kądziołka, zdr. od Kądziel; przen., stara panna.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kąkol.png
Kąkol, roślina z rodziny traw, kąkolnica (fig.); przen., człowiek do niczego, chwast, zakała.

Kąkolnica, roślina — p. Firletka.

Kąp (-pia), Kumpie, litew., udo wieprzowe (szynka) niegotowane.

Kąpać, częściowo zanurzać w wodzie, w wannie, w rzece, morzu i t. p. dla oczyszczenia ciała; k. ś., nurzać ś. w wodzie, pluskać ś., grzebać ś.; przen., używać nad miarę albo poddostatkiem; przen., gorąco k-ny a. w gorącej wodzie k-ny = niecierpliwy, prędki, porywczy.

Kąpiel, czynność kąpania a, kąpania ś., zanurzanie ś. częściowo w wodzie; to, w czym ś. kąpią; k. morska, mineralna; ciepła, zimna, błotna i t. p.; rodzaj kąpieli: natryskowe, nasiadowe, półkąpiel; k. słoneczna, powietrzna i in.; k. parowa = łaźnia; przen., sprawić komu suchą k., łaźnię = ukarać go, schłostać; zlanie obfite wodą; w lm., k-le, zakład kąpielowy, budynek do kąpania ś.; w chem., roztwór metalu: złota, srebra, niklu, używany w galwanoplastyce; w fotogr., zanurzanie kliszy w roztworze kwasu pyrogallusowego (t. zw. wywoływaczu); w farb., płyn, w którym farbują się tkaniny już zaprawione.

Kąpielowicz, przebywający na kuracji w miejscu kąpielowym; jeżdżący do miejsc kąpielowych.

Kąpielowy, posługujący w kąpielach, łaziennik.

Kąpiółka, zdr. od Kąpiel; moczenie poszczególnych części ciała.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kąsacz.png
Kąsacz, gatunek ryby (fig.).

Kąsać, dok. Kąsnąć; gryźć zębami, ciąć zębami (nie palcami); przen., dręczyć kogo, dokuczać komu; obmawiać, czernić, szkodzić uszczypliwie, przymawiać komu dotkliwie, przycinać; k. ś. (o zwierzętach), gryźć się, kłócić ś., gryźć ś wzajemnie.

Kąsek, zdr. od Kęs; mały kawałek ukąszony, ukrajany, kawałeczek, cząsteczka, trochę, troszkę; przen., k. smaczny, piękny k. = niezła gratka; pokrajać na kąski = na kawałki, na drobne części; ni kąska = ani trochę; do kąska = do szczętu, w całości.

Kąsina, roślina z rodziny złożonych, dziewięćsił, karolinek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kąt.png
Kąt, zętknięcie ś. dwuch ścian, róg wewnętrzny, postawić w k-cie, iść do k-a za karę; przen., mieszkanie, przytułek, schronienie, dach nad głową; siedzieć u kogo k-em = mieszkać na komornym; cudze k-y wycierać = tułać ś., poniewierać ś. po cudzych domach; k-y kim wycierać = nie szanować go, używać do najniższych posług; pójść w k. przed kim = nie móc ś z nim równać; ciasne miejsce, miejsce ukryte, kryjówka; ustronie, zacisze, zakątek; k. zapadły = miejsce oddalone od dróg publicznych, zaścianek; siedzieć w k-cie = żyć w ukryciu, na osobności; w fiz., k. widzenia = k., utworzony przez linje, idące cd środka oka do końców widzianego przedmiotu; przen., sposób patrzenia na rzeczy; w mat., figura, utworzona przez dwie linje wychodzące z jednego punktu (k. prosty, rozwarty, ostry)

Kątek, zdr. od Kąt; mały kąt, mieszkanko.

Kątnica, kiszka ślepa u wołu a. wieprza; duża kiszka a kiełbasa.

Kątnik, komornik, sublokator.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kątomiar.png
Kątomiar, Kątomierz, Kątownica, Kątnica, nazwa przyrządów do mierzenia kątów, jak: busola, gonjometr, teodolit (fig.).

Kątownicap. Węgielnica.

Kątowy, przym. od Kąt.

Kciukp. Krzciuk.

Kep. także Kie.

Kedyw, Khedyw, Chedyw, pers., tytuł wicekróla Egiptu.

Kefalotrypsja, gr., operacja miażdżenia główki płodu, ażeby ułatwić poród.

Kefir, tat., krowie mleko, sfermentowane za pomocą grzybka, zwanego kefirowym.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kefja.png
Kefja, arab., rodzaj okrycia głowy u Turków (fig.).

Kegel, nm., w czcionce spód słupka, na której jest odlew litery; objętość pisma czyli wielkość czcionki, której miernikiem jest punkt.

Kejf, tur., poobiedni wypoczynek ciała i ducha.

Keks, ang., pieczone w formie ciasto z mąki, jaj i cukru.

Kelner, nm., obsługujący w restauracji, piwiarni, hotelu; garson, lokaj (forma ż. Kelnerka); oberkelner = k. naczelny, pobierający od Gości należność i płacący od siebie innych kelnerów.

Kenjonp. Kanjon.

Kenozoiczny gr., a. Cenozoiczny okres; k-a formacja = okresy, formacje trzeciorzędowe: eoceńska, oligoceńska, mioceńska i plioceńska.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kepi.png
Kepi, arab., czapka żołnierska z daszkiem kwadratowym, kroju francuskiego (fig.).

Keratolity, gr., skamieniałe rogi kopalnych zwierząt, spotykane w nowszych pokładach gieologiczn.

Keratyna, gr., substancja białkowata, będąca głównym składnikiem włosów, rogów, kopyt, naskórka i t. p.

Keuper, nm., górne warstwy formacji trjasowej.

Kędy? gdzie? którędy? którą drogą? którem miejscem? dokąd? gdziekolwiek.

Kędykolwiek, gdziekolwiek, dokądkolwiek.

Kędyś, gdzieś, w któremś miejscu, dokądś, którędyś.

Kędzierzawić, Kędzierzyć, włosy zawijać w pukle a. loki, fryzować, marszczyć; k. ś., wić się.

Kędzierzawieć, stawać się kędzierzawym.

Kędzierzawy, Kędzierzasty, mający włosy kędzierzawe; kręcący się, wijący ś. (włos) składający ś. w gęste fałdy.

Kędzior, pukiel, lok, włosy wijące się (zdr. Kędziorek).

Kępa, kupka, pęk, gromadka (k. drzewa, kwiatów); wyspa na rzece lub jeziorze, porośnięta krzewami; k. a. kępina, pagórek na łące, trzęsawisku, górka (zdrob. Kępka).

Kęs, mały kawałek ukąszony; k. chleba = kawałek chleba, kromka; trocha, nieco; o k. = o trochę, o mało co, omal; ni k-a= ani trochę, nic; po k-u = potrosze, częściami; k. chleba = skromne utrzymanie.

Kęsekp. Kąsek.

Kętnar, Kantnar, nm., pokłady z drzewa pod beczkę w piwnicach; legar.

Khor, arab., wąwóz w pustyni ze źródłem.

Ki (kiego), zaim., skr. jaki, co za, jaki (kie licho, ki djabeł, po kiego licha)

Kiaja, Kihaja, tur., marszałek dworu w Turcji, burgrabia; pełnomocnik, ajent.

Kibic, nm., czajka; nieproszony doradca w grze, zaglądający w karty grającym; elegant, facet.

Kibicować, nm., narzucać ś. grającym z radami, przyglądać się grającym w karty.

Kibić, stan, figura, talja, postać; k. wagi = drążek poprzeczny, na którym wiszą szalki.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kibitka.png
Kibitka, ros., rodzaj szerokiego, lekkiego wozu na kołach lub saniach, używany w Rosji (fig ); namiot ze skór u Kirgizów (fig.).

Kic, u uczni: jedność, jedynka, pałka.

Kicać, biec skacząc, skakać (o zającu); biec powoli.

Kicak, snopek słomy przewiązany powrósłem do poszywania dachów na budynkach wiejskich.

Kicha, zgrub. od Kiszka.

Kichać, dok. Kichnąć; gwałtownie puszczać nosem powietrze skutkiem łechtania tegoż powietrza, parskać nosem.

Kichawiec, roślina z rodziny czernicowatych, asagreja.

Kichawka, proszek lekarski, wzbudzający kichanie.

Kichnąćp. Kichać; przen., żart. umrzeć.

Kicia, zdr. od Kot, Kotka; pieszcz. małe dziecię.

Kiciasty, podobny do kity.

Kiciuś, Kituś, zdr. od Kot.

Kicz, obraz lichy, marny, niestarannie wykonany; k., wiązka, pęczek, snopek; kotka na trzcinie a. leszczynie.

Kiczka, zabawa: podbijanie jednej pałeczki drugą.

Kić, w myśl., stadko, gromadka.

Kiecka, Kieca, węg., spódnica; dawniej: suknia zamożnych niewiast; koc, gunia; płaszcz żołnierski, kapota.

Kiedy, przysł., którego czasu? w jakim czacie? kiedykolwiek, kiedyś; od k. = odkąd; k. niekiedy = co czas jakiś, czasami; jak; nie było k. = nie było czasu; k., spójn., wtedy, gdy; w tym czasie, gdy; podczas, gdy; jak; gdy; nagle; jeżeli, jeśli, skoro, jak skoro; ale, ależ, ależ bo (k. nie można!).

Kiedyindziej, innym razem, w innym czasie, później.

Kiedykolwiek, jakiegobądź czasu, kiedyś, w innym czasie, później.

Kiedy niekiedy, czasami.

Kiedyś, przysł., w jakimś nieoznaczonym czasie, w przyszłości, z czasem; dawniej w przeszłości, niegdyś, ongi.

Kiedyż? przysł., w jakim czasie? o jakiejże porze? ależ, ależ bo.

Kiedyż tedy? a więc kiedy? a zatem kiedy?

Kielec, kieł u konia a. dzika.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kielich 1.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kielich 2.png
Kielich, nm., naczynie szklane a. metalowe w formie szklanicy z wygiętemi ścianami, na nóżce (fig.); naczynie do wina, używane przy obrzędach kościelnych chrześcijańskich; puhar, roztruhan; przen., toasty, pijatyka; k. goryczy = utrapienie, boleść; płatki zewnętrzne u kwiata (fig.).

Kielichokrywa, nm., bot., wspólny kielich dla kwiatów, siedzących na jednym osadniku, w tak zwanym koszyczku.

Kielichować, nm., biesiadować.

Kielichowaty, podobny do kielicha.

Kielichowcowate nm., rośliny, rodzina przyrodzona roślin dwuliściennych.

Kielichowiec, Kielichokwiat, nm. roślina z rodziny kielichowcowatych.

Kieliszek, nm., zdr. od Kielich; czarka, lampeczka; przen., zawartość kieliszka; tyle, ile ś. zmieści w kieliszku.

Kielnerp. Kelner.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kielnia.png
Kielnia, nm., narzędzie mularskie łopatkowate do brania wapna a. gipsu i rzucania go na ścianę (fig.); warząchew, czerpaczka; przednia część bryczki, z miejscem pod siedzeniem woźnicy na drobne pakunki; miejsce na tyle bryczki a. powozu na pakunki.

Kielonek, Kilonek, nm., kieliszek.

Kielować, nm., za pomocą hebla robić profile gzymsów.

Kielp, ang., chem., popiół z wodorostów morskich, z którego wydobywają jod.

Kielszpar, nm., krokiew, łącząca załamanie dachów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kielsztos.png
Kielsztos, nm., grzymsik drewniany, ramka z wgłębieniem naokoło drzwi, u szafy i t. p. (fig.).

Kielunek, nm., wyrobiony profil gzymsu, ramki.

Kieł, jeden z czterech zębów w szczęce, śpiczasto zakończonych, między zębami siekaczami a. trzonowymi (u dzików, wilków, psów); jeden z zębów bocznych, na zewnątrz wystających (u konia); jeden z dwuch bocznych zębów w dolnej szczęce, kielec; przen., wziąć na k. = być upartym, zuchwałym, hardo i ostro ś. stawiać; w lm. kły = zęby; kły ostrzyć na co = pożądać czego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiełb.png
Kiełb, drobny gatunek ryby członkopromiennej, brzuchopłetwej karpiowatej (fig.); przen., ma k-bie we łbie = jest głupi, ma pstro, pusto w głowie (zdr. Kiełbik).

Kiełbasa, kiszka wieprzowa, nadziewana mięsem krajanym a. siekanym.

Kiełbasiany, przym. od Kiełbasa.

Kiełbasić, żart., gmatwać, mącić, bałamucić; k. ś., gmatwać ś., plątać ś.; pok. ś. = pomieszać ś.

Kiełbaska, zdr. od Kiełbasa; mała, cienka kiełbasa.

Kiełbaśnica, kiszka, używana do kiełbasy; cienka kiszka wieprzowa; maszynka do robienia kiełbasy, do napychania mięsem kiszki na kiełbasę.

Kiełbaśnik, wyrabiający kiełbasy, sprzedający kiełbaski parowe, roznosząc je w piecykach po mieście (forma ż. Kiełbaśnica, Kiełbaśniczka).

Kiełbień, rybka podobna do kiełbia.

Kiełczak, prosię ssące, u którego już ś. pokazują kły.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiełek.png
Kiełek, zdr. od Kieł; część zarodka roślinnego, z której ś. rozwija cała roślina, składająca ś. z korzonka i piórka (fig.); k. korzonkowy = wyrastający ze śpiczastego końca ziarna; k. liścieniowy = wyrastający z przypłaszczonego końca ziarna.

Kiełkować, puszczać kiełki (o roślinach).

Kiełkownica, Kiełkownik, przyrząd do oceniania siły procentowej kiełkowania ziarn zbożowych.

Kiełznać, Kiełzać, koniowi wkładać w pysk mundsztuk, kiełzno; przen., powściągać, hamować, poskramiać; k. ś. powściągać ś.

Kiełzno, uzda, mundsztuk, hamulec.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiełż.png
Kiełż, niewielki skorupiak, pospolity w wodach stojących (fig.).

Kienjon, hiszp.p. Kanjon.

Kiep (kpa), człowiek do niczego, głupiec, dureń, człowiek lichy.

Kiepa, fr., czapka uczniowska.

Kiepkować, szydzić, żartować, drwić, kpić.

Kiepski, lichy, małej wartości, nieszczególny, nędzny; słaby, chory.

Kiepsko, przysł., od Kiepski = źle; st. w. kiepściej = gorzej.

Kier, fr., czerwień, jeden z czterech kolorów (maści) w kształcie serca w kartach do gry.

Kieramika, gr.p. Ceramika.

Kieramografja, gr., malowanie na wyrobach glinianych.

Kierargiryt, gr., minerał: ruda srebrna, srebro rogowe.

Kierasina, fr., nafta, olej ziemny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kierat.png
Kierat, nm., maneż, zębate koło poziome z wałem, obracanym przez konie, wprawiające w ruch lżejsze maszyny, jak: młockarnie, sieczkarnie, windy i t. p. (fig.); przen., duża, ciężka, jednostajna praca, nawał zajęcia; nieład.

Kieratofit, gr., skamieniałość korkowa kształtu wachlarzowatego; gorgonja, rogownica.

Kieratolit, gr., skamieniały róg zwierzęcia kopalnego.

Kieraunoskopja, gr., wróżenie przyszłości z piorunów.

Kieraunoskopjum, gr., w teatrze: maszyna do wywoływania grzmotów i błyskawic.

Kierdasz, tur.p. Kardasz.

Kierdel, słowac., stado, gromada (owiec, kóz), doglądane przez bacę.

Kiereja, ukr., surdut, futrem podszyty, opończa z kapturem, burka.

Kiereszować, węg., kaleczyć bronią sieczną, ranić, rąbać, ciąć pałaszem (szczególnie głowę i twarz).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kierezja.png
Kierezja, nm., sukno proste, grube; rodzaj sukmany krakowskiej (fig.).

Kierkut, żarg.p. Kirkut.

Kiermasz, nm., doroczny jarmark, połączony z wesołemi uroczystościami ludowemi; doroczna uroczystość wiejska; poświęcenie kościoła, odpust.

Kiermes, fr., owad czerwcowaty półpokrywy — p. Alkiermes.

Kiernoz, świnia samiec, stadnik (zdr. Kiernozek).

Kierografja, gr., malowanie na wosku — p. Ceroplastyka.

Kieromancja, gr., wróżenie z wosku.

Kieroplastyka, gr.p. Ceroplastyka.

Kierować, nm., nadawać komu albo czemu kierunek, prowadzić, wieść; rządzić, powodować; k. kogo a. co = zwracać ku jakiemukolwiek celowi; przen., kogo na co = przygotowywać, kształcić; k. ś. dokąd = zamierzać iść dokąd, zmierzać; k. ś. czym = powodować ś.; postępować wedle czego; przygotowywać ś., kształcić ś. (k-uje ś. na adwokata).

Kierownicap. Djoptra; przyrząd w pługu, regulator; przyrząd pod kołowrotem na nasadzie u wozu.

Kierownictwo, Kierunek, nm., prowadzenie czego, kierowanie czym a. kim, zarząd, dyrekcja.

Kierownik, prowadzący co, kierujący czym, zarządzający czym, dyrygujący; ruchoma ławka z kłonicami na przedniej osi; rączka do kierowania rowerem, samochodem i t. p. (forma ż. Kierownica, Kierowniczka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kierpec.png
Kierpec, Kierpeć, słowac., góralskie obuwie skórzane, wiązane rzemykami, rodzaj chodaków (fig.).

Kierunek, nm., droga, strona, ku której zwraca ś. ruch, fizyczny albo umysłowy sposób działania; prowadzenia; charakter, dążność; k. filozoficzny = pogląd filozoficzny cechujący pewną grupę filozofów, ujawniający ś. w szeregu ich pism filozoficznych — p. Kierownictwo.

Kierzp. Krzak.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kierzanka.png
Kierzanka, Kierznia, nm., naczynie w kształcie konewki do wyrabiania masła ze śmietany, maślica (fig.).

Kiesa, tur., worek do pieniędzy, trzos, sakiewka (zdr. Kieska).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kieson.png
Kieson, fr., wóz na amunicję; cylinder żelazny, zapuszczany w wodę, w którym po wypompowaniu, muruje ś. filar pod most; wielka skrzynia żelazna bez dna, używana do prac pod wodą (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kieszeniec.png
Kieszeniec, rodzaj skorupiaka (fig.).

Kieszeń, tur., rodzaj worka, torebki u odzieży, pod spodem przyszyty, do przechowywania chustki, pugilaresu, partmonetki, do przenoszenia drobniejszych papierów i t. p.; przen., pustki w k-ni = brak pieniędzy; znać kogo a. co jak własną k. = znać bardzo dobrze; siedzieć u kogo w k-ni = być mu dłużnym; trzymać ręce w k-niach = mieć ciągle wydatki; ma jeża a. węża w k-ni = skąpy; mieć co w k-ni = być w posiadaniu czego, być czego pewnym; jama skrzelowa u głowonogów.

Kieszonka, Kieszoneczka, tur., zdr. od Kieszeń.

Kieszonkowy, tur., przym. od Kieszonka (w mniejszych rozmiarach do użytku podręcznego: zegarek, nóż, kalendarzyk, słownik); pieniądze k-we = drobne; złodziej k. = wyciągający ukradkiem z kieszeni pieniądze a. zegarek.

Kij, pręt drewniany sztywny większej długości, laska do podpierania ś., drążek; chodzić o k-u = podpierając ś. k-em, laską; przen., o k-u pójść = pójść z torbami, żebrać; jakby k. połknął = sztywny, wyprostowany; przez k. kogo przesadzić = dać mu ś. we znaki; k-je = bicie, plagi.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kijanka.png
Kijanka, narządzie do uderzania bielizny przy praniu, aby brud z niej usunąć; gąsienica zwierzęcia ziemnowodnego (np. żaby) (fig.).

Kijec, buławka żelazna z krotką rękojeścią jako rodzaj broni.

Kijek, zdr. od Kij; mały kij, mały pręt.

Kiks, nm., nieudana nuta w śpiewie; chybione uderzenie bilardowe; omyłka, nieudanie ś.; rodzaj gry w karty.

Kikuć, Kikieć, Kłęk, reszta pozostała po odciętej ręce a. palcu, po odciętym rogu u bydła; pień po ściętej jodle a. świerku jeszcze żyjący.

Kikutać, kuleć, chromać.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kil.png
Kil, nm., belka wiązania okrętowego, biegnąca przez całą długość spodu statku, z przodu zakrzywiona do góry (fig.).

Kilaparat, nm., przyrząd do szybkiego chłodzenia płynów.

Kilim, tur. (zdr. Kilimek); gruby, wełniany dywanik domowej roboty, dera, koc.

Kilka, łć., rybka z gatunku pokrewnego śledziom.

Kilka, Kilku, 3 p. Kilku, 6 p. kilku albo kilkoma, forma osobowo-męska: k-u, pewna ilość nieokreślona = od 3 — 9 włącznie, więcej niż dwa, ale mniej niż dziesięć.

Kilkadziesiąt, Kilkudziesięciu a. Kilkudziesiąt, forma osobowo-męska kilkudziesięciu a. kilkudziesiąt, ilość obejmującą kilka dziesiątków (20 — 90).

Kilkakroć, kilka razy.

Kilkakroćstotysięczny, wynoszący kilkaset tysięcy.

Kilkakrotnie, po kilka razy, kilkakroć.

Kilkakrotny, kilkorazowy, kilkakroć powtarzający ś., wielorazowy.

Kilkanaście (-stu), 6 p. kilkunastu, forma osobowo-męska: kilkunastu, od 10 do 20.

Kilkanaśoioro, licz. zbior. od Kilkanaście.

Kilkaset, forma osobowo-męska: kilkuset, ilość, zawierająca kilka setek.

Kilkasetletni, Kilkusetletni, trwający kilkaset lat.

Kilkochwilowy, trwający kilka chwil.

Kilkogodzinny, trwający kilka godzin.

Kilkokrotnyp. Kilkakrotny.

Kilkołokciowy, składający się z kilku łokci.

Kilkonastocalowy, Kilkunastocalowy, zawierający kilkanaście cali.

Kilkonastoletni, Kilkunastoletni, trwający kilkanaście lat, mający kilkanaście lat.

Kilkonastopiętrowy, mający kilkanaście piątr.

Kilkonastotysięczny, Kilkunastotysięczny, z kilkunastu tysięcy złożony.

Kilkopiętrowy, z kilku piątr złożony; wysoki na kilka piątr.

Kilkoraki, o kilku sposobach, o kilku własnościach, składający ś. z kilku.

Kilkoro, 2 p. kilkorga, 6 p. kilkorgiem, liczeb. zbior. od Kilka.

Kilku-p. Kilko-.

Kilkudziesięciotysięczny, Kilkadziesiąttysięczny, liczący kilkadziesiąt tysięcy, składający się z kilkudziesięciu tysięcy.

Kilkunasto-p. Kilkonasto-.

Kilkuset-p. Kilkaset-.

Kilo, gr., w wyrazach złożonych, oznaczających dziesiętne miary i wagi, znaczy 1000 (skr. Kilogram).

Kilodyna, łć., tysiąc dyn — p. Dyna.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kilof.png
Kilof, nm., rodzaj młota ze śpiczastym końcem do rozbijania murów i ziemi (fig.).

Kilogram, fr., 1000 gramów, waga = 2 funtom i 13 łutom polskim.

Kilogramometr, łć., jednostka, służąca do wyrażenia ilości pracy, zużytej na podniesienie jednego kilograma do wysokości jednego metra.

Kilolitr, fr., miara = 1000 litrom.

Kilometr, fr., miara powierzchni = 1000 metrom = 14/l5 wiorsty.

Kilowatt, jednostka pracy, dostarczanej przez prąd maszyny elektrycznej = 1000 wattom — p. Watt = siła 1,36 konia parowego; k.-godzina, praca, wykonywana przez 1000 wattów w ciągu godziny.

Kilsztok, nm., oziębiacz, część aparatu dystylacyjnego, w którym odbywa ś. ochładzanie i skrapianie ś. par płynu dystylowanego; w browarach: przyrząd do chłodzenia piwa, chłodnica.

Kiłap. Przepuklina, p. Przymiot.

Kiłowaty, dotknięty kiłą.

Kimel, nm., wódka kminkówka.

Kimografjon, gr., przyrząd, używany przez fizjologów do rysowania fal tętna i t. p.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kimono.png
Kimono, jap., suknia narodowa kobiet japońskich z szerokiemi rękawami (fig.).

Kimulec, nm., rodzaj hebla.

Kinal, fr., niżnik czyli walet czerwienny a. żołędny; gbur, prostak, ordynans.

Kinąć, rzucić, cisnąć, smyrgnąć; pchnąć, skinąć, dać znak, machnąć.

Kinderbal, nm., balik dla dzieci, zabawa dla dzieci.

Kinderbalsam, nm., płyn wzmacniający, żywiczny, używany w chorobach, kobiecych do picia; nacierania, naparzania.

Kindybał, nm., gatunek piwa prostego; sos bulionowy do potraw — p. Kinderbalsam.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kindżał.png
Kindżał, tur., długi nóż obosieczny turecki, rodzaj sztyletu, puginał (fig.).

Kinematograf, gr., przyrząd optyczny do rzucania na ekran obrazów, przedstawiających sceny w ruchu, do czego służy mechanizm, szybko obracający taśmę, na której te obrazy są odpowiednio odfotografowane, bioskop.

Kinematyka, gr., część mechaniki, traktująca o kształcie dróg ruchu.

Kinetograf, gr., przyrząd, utrwalający widok ruchów.

Kinetyka, gr., część mechaniki, traktująca o powstaniu ruchu.

Kinkalerja, fr., drobne przedmioty żelazne, jak: haczyk, skówki, zawiaski, szczypczyki i t. p.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kinkiet.png
Kinkiet, fr., lampa osadzona na kroksztynie, przytwierdzonym do ściany (fig.); lampa ze ścianą blaszaną w celu lepszego odbijania światła.

Kipa, nm., kosz pleciony, miara bawełny.

Kiper, nm., piwniczy, zajmujący się przygotowaniem wina do handlu.

Kipiątek, wrzątek, ukrop; przen., wrzenie umysłów.

Kipieć, wrzeć, gotować ś., burzyć ś., przelewać ś. podczas burzenia ś.; przen., wrzeć gniewem, oburzeniem, niecierpliwością; burzyć ś., dyszeć; przen., wrzeć, roić ś., poruszać ś. z wielkim ożywieniem (ulice miasta kipią życiem).

Kipiel, woda kipiąca podczas gotowania; topiel, toń, wir, nurt.

Kipnąć, żart., umrzeć.

Kiprować, nm., oczyszczać; kręcić (nici); tkać w prążki.

Kipsek, ang. (Keepsake), zbytkownie oprawny ozdobny album z rysunkami lub do rysunków i wpisywania wierszy, aforyzmów; album pamiątkowy.

Kir, tur., sukno czarne, tkanina czarna, używana jako oznaka żałoby; żałoba; przen., kolor czarny.

Kira, nm., polana górska, lasem otoczona, zakręt na wzgórzu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kirasjer.png
Kirasjer, Kirysjer, nm., żołnierz ciężkiej konnicy, zbrojny w hełm i pancerz żelazny (f.).

Kircha, nm., pog., kościół protestancki.

Kireja, ukr.p. Kiereja.

Kirkut, Kierkut, żarg., cmentarz żydowski.

Kirowy, tur., czarny jak kir, żałobny, pogrzebowy.

Kirsz, Kirszwaser, nm., wódka wiśniówka.

Kirylicap. Cyrylica.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kirys.png
Kirys, nm., napierśnik żelazny, pancerz (fig.).

Kiryśnik, nm., dawny husarz polski w kirysie; ten, co robił kirysy.

Kisić, kwasić, zakwaszać; zanurzać kruszec w kwasach gryzących, rozcieńczonych wodą, w celu ściągnięcia rdzy z powierzchni.

Kisieć, dok. Kwaśnieć, burzyć ś., robić, fermentować.

Kisiel (zdr. Kisielek); rodzaj galarety z mąki kartoflanej; chleb słodkawy z rodzynkami; dziesiąta woda po k-u = dalekie pokrewieństwo.

Kisielec, rośl. z gromady grzybów.

Kisior, w piek., czeladnik zarabiający ciasto na chleb, przygotowujący kwas do chleba.

Kislar-aga, tur., główny dozorca w haremie.

Kismet, arab., u Mahometan wiara w nieuniknione przeznaczenie, ślepe poddanie ś. losowi.

Kisnąć, Kisieć, kwaśnieć, robić, burzyć ś., gnić, psuć ś.; przen., gnić z nieczystości, gnuśnieć; przen., k. = kwasić ś., trać ś., gryźć ś.; panna ś. kisi = gorzknieje w staropanieństwie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiszka.png
Kiszka, część przewodu pokarmowego od żołądka do otworu stolcowego, jelita (fig.); ślepa k. = wyrostek robaczkowy w jamie brzusznej; jelito zwierzęce, nadziewane krwią, kaszą, wątrobą z bułką i t. p.; przen., k. czarna = odmowa, dana starającemu się o pannę (dostać k-ę czarną = dostać harbuza, odkosza); rura skórzana a. gumowa, służąca do wyrzucania wody na odległość — p. Wąż; k. prochowa = rodzaj miny w kształcie długiego woreczka.

Kiszonka, karm dla bydła z liści jarzyn okopowych zakiszonych.

Kiszony, zakwaszony, jarzyny k-ne = poddane fermentacji (kapusta, buraki i t. p.).

Kiściasty, mający kiście (owies, jęczmień, proso), ułożony nakształt kiści.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiściec.png
Kiściec a. Ośniat, ptak azjatycki kurowaty (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiścień.png
Kiścień, tat., broń tatarska: kawał ołowiu a. kości, na rzemieniu przy toporzysku, basałyk (fig.)

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiść.png
Kiść, pęk czegoś, wiązanka, garść; pendzel mularski z włosów; kwacz do smarowania wozów; kij z nawiązaną szmatką do mycia naczyń kuchennych; bot., wierzchołek prosa, trzciny i t. p. (fig.); grono, winogrono; w myśl. u zwierząt: pęk włosów na końcu ogona; k. ręki = dłoń.

Kit, nm., kleista masa twardniejąca do sklejania a. zalepiania, lepiszcze, spoiwo.

Kita, pęk, wiązka, kiść, kępka; pióropusz, czub z piór na głowie, na hełmie, czapce, kapeluszu; roślina grzebionatka; w myśl. ogon lisa, wilka, psa; stadko kuropatw; żart. k-ę odwalić = umrzeć.

Kitaj, Kitajka, cienka tkanina bawełniana z połyskiem; lekka, gładka, lśniąca tkanina z oczyszczonego jedwabiu; perkal.

Kitel, Kitla, nm., lekkie płócienne ubranie męskie, podobne do szlafroka; u żydów: koszula śmiertelna; płócienny kaftan wierzchni górnika z pelerynką lub kapturem.

Kitka, zdr. od Kita; pęczek piórek na czapce; puszysty ogon psa, wiewiórki.

Kitować, nm., spajać kitem, sklejać, zalepiać.

Kiwać, dawać znak skinieniem, głową, ręką, palcem; poruszać czym w jedną i drugą stronę, kołysać; k. komu = grozić; k. palcem w bucie, grozić tak, aby tego nikt nie widział, grozić bezsilnie; k. głową na kim = ubolewać; k. ś. wahać ś. idąc, poruszać tułowiem naprzód i w tył a. na prawo i na lewo, poruszać głową na dół i do góry.

Kiweta, fr., miseczka fotograficz.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kiwi.png
Kiwi albo Nielot Kiwi, austral., ptak australijski z rzędu nielotnych (fig.).

Kiwnąć, nied. Kiwać, dać znak skinieniem, głową, ręką; pochylić się nagle, skinąć; żart., umrzeć.

Kiwnięcie, pochylenie, zawahanie.

Kizeryt, łć., siarczan magnezu czyli sól gorzka.

Kizia, Kiziuś, Kiziuchna, zdr. Kot.

Kjajap. Kiaja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kjosk.png
Kjosk, tur., ozdobna altana w ogrodzie (fig.); rodzaj altany oszklonej do sprzedawania gazet; duży obszerny słup na ulicy, na którym przylepiają ogłoszenia.

Klacz, samica zwierząt jednokopytowych, kobyła, świerzopa (zdr. Klaczka).

Kladda, nm., księga kupiecka do zapisywania dziennej czynności handlu, dziennik, memorjał.

Klajster, nm., klej z krochmalu a. mąki do klejenia papieru.

Klajstrować, nm., kleić, lepić klajstrem; mazać.

Klajstrowaty, nm., podobny do klajstru, klejowaty, lepki, gliniasty.

Klak a. Szapoklak, fr., kapelusz sprężynowy, cylinder składany; grat, rupieć.

Klaka, fr., najęte oklaski dla aktorów; gromada klakierów.

Klakier, fr. najęty klaskacz w teatrze.

Klamantes, łć., okrzyk lamentu, wyrzekanie.

Klamburt, nm., bal na brzegu burty łodzi, po którym ś. chodzi.

Klameczka, nm., zdr. od Klamka.

Klamerka, nm., zdr. od Klamra.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klamka.png
Klamka, nm., rączka przy drzwiach do przymykania ich (fig.); zapadka, spust; już k. zapadła = stało się, już po wszystkim; trzymać ś. a. wieszać ś. pańskiej k-i = opierać swój byt na łasce pana; siedzieć za k-ą = w więzieniu.

Klamor, łć., krzyk, wrzask.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klamra.png
Klamra, nm., żelazo, zagięte hakowato w obu końcach, do spajania drzewa a. ścian, ankra, belka spajająca wiązanie, zwora; antaba; sprzączka; zapinka, agrafa (fig.); nawias kanciasty [ ] (zdr. Klamerka).

Klamrować, nm., spajać klamrami, ankrować.

Klan, celt., w Szkocji pokolenie, ród; wsie i miasta danego rodu.

Klangor, łć., głos żórawia.

Klanowy, celt., przym. od Klan; k. ustrój społeczny = ustrój, polegający na podziale społeczeństwa na klasy, rządzone każde przez swego naczelnika i zarazem wodza wojowników klanu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klapa.png
Klapa, nm., pokrywa, zamykająca otwór; wentyl w dętych instrumentach, przez którego podniesienie ton ś. zmienia; k. bezpieczeństwa = klapa, otwierająca ś. automatycznie, aby wypuścić nadmiar gazu lub pary (fig.); część blatu stołu, opuszczająca ś. na zawiasach; wyłoga u surduta; żart., niepowodzenie (zrobić k-pę), nieudanie ś., bankructwo (zdr. Klapka, Klapeczka).

Klapać, trzaskać, uderzać czemś płaskiem, klaskać, klepać dłonią; człapać; szczękać zębami, klekotać; padać bezwładnie, siadać ociężale; przen., paplać, pleść.

Klapak, w myśl. młoda kaczka, nie umiejąca jeszcze dobrze latać.

Klapanka, klapsy, bicie ręką; zabawa dziecięca, połączona z klapsami po rękach.

Klapeczka, nm., zdr. od Klapa.

Klapiasty, obwisły jak klapa.

Klapka, nm., zdr. od Klapa; kawałek skóry przymocowanej do kijka dla zabijania much; płatek ucha.

Klapnąć, nied. Klapać; wydać głos, uderzając czymś płaskim; uderzyć, trzasnąć, plasnąć, chlasnąć, k. po ręku = dać klapsa; k. po twarzy = uderzyć w twarz; k. zębami = zaszczękać, szczęknąć; upaść, paść bezwładnie; siąść, opaść, ochlapnęć; żart. umrzeć.

Klaps, nm., raz, uderzenie ręką na płask.

Klapsnąćp. Klapnąć.

Klapsydra, gr.p. Klepsydra.

Klapsztos, w grze w bilard: uderzenie kijem bili u dołu z szybkim usunięciem kija.

Klapzdra, twarz ogromna: rozlazła, niechlujna kobieta, flądra.

Klarendon, fr., gatunek pisma drukarskiego, mało cieniowanego.

Klarnecista, wł., grający na klarnecie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klarnet.png
Klarnet, wł., dęty drewniany instrument muzyczny z munsztukiem i klapkami (fig.).

Klarować, łć., oczyszczać (płyny); czyścić; wyjaśniać rzecz zawiłą; k. ś., przychodzić do porządku; wypogadzać ś.

Klarownica, łć., łyżka z dziurkami do klarowania cukru gotowanego.

Klarowny, łć., czysty, przezroczysty, jasny, ustały.

Klarówka, łć., w cukr., cukier żółty oczyszczony na biały.

Klaryfikacja, łć., czynność oczyszczania, wyjaśnienie, rozjaśnienie.

Klaryska, fr., zakonnica reguły św. Klary z Assyżu.

Klasa, łć., stan w społeczeństwie; sfera; w hist. natural., gromada pokrewnych osobników lub przedmiotów; stopień gradacji pod względem wartości; oddziały uczniów w szkole, stosownie do postępu nauki, a także pokój, w którym ś. uczą, wogóle szkoła (idę do Masy); stopień w hierarchji urzędów, orderów; rodzaj gry w piłkę; miejsce w wagonie, na statku stosownie do opłaty; iron., poddani (obywatele) drugiej k-y = poddani (obywatele), mający mniejsze prawa z powodu swego wyznania a. pochodzenia; w loterji: liczba losów, przeznaczonych do wylosowania podczas jednego ciągnienia.

Klask, klaskanie, trzaskanie, uderzanie o siebie dłońmi; k. z bicza = trzask; k. rękami = oklask, poklask, aplauz.

Klaskać, dok. Klasnąć; uderzyć dłońmi o siebie w celu wywołania odgłosu; plaskać, trzaskać; dawać oklaski, brawa.

Klaskanina, ciągłe uprzykrzone klaskanie.

Klaskany, rodzaj poloneza, rodzaj krakowiaka, połączonego z klaskaniem w ręce.

Klasnąć, nied. Klaskać; uderzyć głośno w dłonie, trzasnąć, plasnąć (k. biczem = palnąć z bicza); rozlec ś. z klaskiem; mlasnąć.

Klasowy, łć., dotyczący klasy; urzędnik k-y = posiadający stopień urzędniczy; dama k-a= asystująca przy lekcji w szkołach żeńskich; gospodarz a. opiekun k-y = w szkołach męskich nauczyciel, któremu powierzono opiekę nad uczniami jednej klasy; k-y = taki ustrój, w którym różne klasy społeczne mają odmienne prawa i obowiązki; walka k-a = nieprzyjazne występowanie jednych klas społeczeństwa przeciw drugim.

Klasówka, łć., wypracowanie klasowe, zadanie, odrobione w klasie.

Klasycyzm, Klasyczność, łć., w literaturze kierunek naśladowania klasyków starożytnych; dążenie do wydoskonalenia formy i treści w literaturze i sztuce.

Klasyczny, łć., wzorowy; doskonały, nieprześcigniony; dotyczący klasycyzmu, starożytności greckiej i rzymskiej; k-e gimnazjum: w którym szeroko jest uwzględniana nauka łaciny i greckiego; k-a loterja = loterja podzielona na klasy; k-a muzyka = muzyka poważniejsza, o formach ściśle naukowych.

Klasyfikacja, łć., ugrupowanie przedmiotów i nauk według ich cech, podział na Masy, rzędy itp.

Klasyfikator, łć., gatunkujący, dzielący według cech, przedmiotów i przymiotów.

Klasyfikować, łć., dzielić na gatunki, na klasy, wyróżniać.

Klasyk, łć., autor starożytny grecki a. łaciński, należący do najcelniejszych; pierwszorzędny autor a. kompozytor; autor, naśladujący stare formy klasyczne, inaczej pseudoklasyk; badacz filologji klasycznej.

Klasztor, łć., gmach dla zakonników lub zakonnic, połączony zwykle z kościołem; zakon, zgromadzenie zakonne.

Klasztorny, łć., dotyczący klasztoru, zakonny, mniszy; życie k-ne = odosobnione, zamknięte.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klatka.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klatka piersiowa.png
Klatka, rodzaj skrzyni, altany z kratami a. siatką, sprzęt w kształcie domeczku z prętów drewnianych a. metalowych na ptaki lub zwierzęta (fig.); zagroda dla koni w stajni z żerdzi a. desek; skrzynia z łat i żerdzi do ryb; przedział na psy w wagonie; przen., zamknięcie, więzienie, niewola; w anat., k. piersiowa = jama ciała (fig.), otoczona żebrami, zawierająca serce i płuca; k. schodowa = pomieszczenie na schody, sień, w której idą schody na piętra; winda w szybie kopalnianym.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klaubzega.png
Klaubzega, nm., wielka piła, którą we dwuch rznie się drzewo (fig.).

Klaustralny, łć., klasztorny, zakonny.

Klaustrofobja, gr., uczucie męczącej trwogi i niepokoju w miejscach zamkniętych.

Klaustrum, łć., klasztor, zamknięcie.

Klauzula, Klauza, łć., zastrzeżenie, warunek, zamieszczony w dokumencie prawnym z obowiązkiem dotrzymania go, k. egzekucyjna, nakaz wykonawczy z mocy aktu lub wyroku.

Klauzura, łć., zamknięcie, życie klasztorne, poddane ścisłym przepisom; coś ukrytego, tajemnego.

Klawicymbalista, łć., grający na klawicymbale; pogardl., lichy fortepjanista.

Klawicymbał, wł., dawny instrument tej samej natury co fortepjan (dziś nie używany).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klawikord.png
Klawikord, fr., dawny instrument muzyczny krótkiej budowy o strunach metalowych i klawiszach (fig.); podobnie jak fortepjan.

Klawirauscug, nm., układ fortepjanowy jakiej większej kompozycji, pierwotnie ułożonej na orkiestrę.

Klawisz, łć., deseczka drewniana, poruszająca młotek, uderzający w struny, przykryta zwykle kością słoniową, należąca do klawjatury; u złodziei: wytrych.

Klawisznik, Klawisiarz, łć., złodziej, posługujący ś. wytrychami; strażnik więzienny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klawjatura.png
Klawjatura, łć., szereg klawiszów w instrumencie klawiszowym, za których uderzeniem w struny wydobywa się dźwięki z instrumentu (fig.).

Kląć, Klnąc, mówić przekleństwa, przeklinać, złorzeczyć, wymyślać; klątwę rzucać, wyklinać, zaklinać, rzucać zaklęcie; k. ś., zaklinać ś., przysięgać się.

Kląskać, klaskać językiem, jedząc; mlaskać.

Kląskawa, ptak wróblowaty zębodzioby z rodziny drozdów.

Klątwa, przeklinanie, przekleństwo, przysięga, zaklęcie; wyklęcie kościelne, ekskomunika, interdykt; pod k-ą = pod grozą klątwy.

Klecanka, owad błonkoskrzydły oso waty, papiernica.

Klecha, łć., pogardl., ksiądz, posługacz kościelny, bakałarz.

Klechda, stare podanie ludowe, baśń.

Klecić, lepić, budować jako tako, naprędce; składać byle jako, partolić; bajać, pleść; k. ś., byle jak powstawać; układać ś. bez sensu, marzyć ś.

Kleconka, rzecz, mowa lub zadanie sklecone, bzdurstwo.

Kleć (-ci), budowla, naprędce sklecona, lepianka, klitka; śpichlerzyk, schowanko, świronek; byle jaka robota, fuszerka; mowa nie tlejąca ś., bzdurstwa, koszałki opałki; rojenia.

Kleft, Klefta, gr., góral grecki, trudniący się rozbojem.

Kleić, lepić, sklejać, spajać klejem, łączyć; naprawiać, urządzać nanowo; k. ś., sp. spajać, łączyć ś., wiązać ś., trzymać ś.; dobrze ś., klei = dobrze ś. składa, powodzi ś.; kleją mi ś. oczy a. powieki = zamykają ś., spać mi się chce.

Kleik, wywar kleisty z ziarn zbożowych: z jęczmipnia, ryżu, owsa i t. p.

Kleisty, Klejowaty, mający własności kleju, klejki, lepki.

Klej, materjał używany do klejenia, substancja lepka, lep do spajania, sklejania.

Klejkowaty, Klejowaty, Klajstrowaty, zawierający w sobie klej, kleik, lepki.

Klejnocik, nm., zdr. od Klejnot.

Klejnot, nm., kamień drogocenny, drogi kamień z wyrytym herbem szlacheckim; k-y = kosztowności, biżuterja; przen., coś drogocennego, ozdoba, chluba; osoba droga, kochana; k. szlachecki = herb; k-y koronne = insygnja monarsze, regalja.

Klejnotnik, nm., obrabiający drogie kamienie; szlachcic herbowy.

Klejonka, coś sklejonego, materjał bawełniany wkładany w środek kołnierzyków, mankietów dla nadania im sztywności; licha kompilacja, coś skleconego.

Klejowaty, Kleisty, lipki, klecący ś., ciągnący ś., niekruchy.

Klejowy, przym. od Klej; zaprawiony klejem, pomieszany z klejem.

Kle, kle! naśladowanie głosu bociana.

Klekot, odgłos uderzenia kilku przedmiotów o siebie, kołatka; głos wydawany przez bociana, klekotanie; dzwonek drewniany; coś rozklekotanego przez użycie, gruchot, rozstrojony instrument muzyczny, powóz zużyty, maszyna zepsuta, zegar zepsuty i t. p.; gaduła, papla.

Klekotać, kołatać, grzechotać, brząkać; klaskać, klapać (o bocianie); źle grać na instrumencie muzycznym. brzdąkać; przen., paplać, gadać bezustanku, trajkotać; k. komu nad głową = zanudzać go gadaniną; k. ś., bulgotać, wrzeć, kotłować ś.

Klekotka, grzechotka, kołatka, dzwonek drewniany; kobieta wielomówna, gaduła, trajkotka, papla.

Klekotliwy, klekoczący; świegotliwy, trajkotliwy, gadatliwy.

Kleks, nm., plama z atramentu na papierze; atrament z pióra, skapnięty na pisanie.

Klektaćp. Klekotać; k. pacierze = mówić je bezmyślnie, byle jak, klepać.

Klektanina, nudne ciągłe powtarzanie tego samego, gadanina, paplanina.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klematys.png
Klematys, łć., roślina Powojnik (fig.).

Klempa, Klępa, nm., krowa ociężała; kobyła, szkapa; pogrd., kobieta rozlazła, otyła, niechlujna, flądra; kobieta podejrzanych obyczajów, nierządnica; gatunek ryby.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kleń.png
Kleń, Kleniek, ryba brzuchopłetwa, karpiowata (fig.).

Kleń, Kleniec, deska bez fug z boku, służąca do pokrycia dachu.

Klep, przyrząd rybacki, złożony z łańcucha i zaczepionych na nim deseczek do zapędzania ryb w sieci.

Klepacz, Klepaczka, narzędzie do klepania lnu; gaduła.

Klepaczka, narzędzie do oczyszczania włókna, lnu i konopi; kijanka do prania bielizny.

Klepać, zlekka uderzać dłonią, kuć na płask, na zimno, ubijać; k. kosę = ostrzyć; k. beczkę = pobijać; k. monetę = bić monetę; przen., k. biedę, k. nędzę = żyć w ubóstwie; paplać, pleść, zrzędzić bezmyślnie co powtarzać.

Klepadło, to, czym ś. klepie, kloc do ubijania ziemi, ubijak; klekotka, kołatka, dzwon zepsuty, stary zegarek, stary fortepjan.

Klepak, wytarta moneta miedziana.

Klepalny, kowalny (k-ne żelazo).

Klepień, gatunek ryby podobnej do łososia.

Klepisko, ziemia uklepana w stodole, gdzie młócą, boisko; podłoga ubita z gliny.

Klepka, deszczułka zwykle wygięta, używana na ściany wyrobów bednarskich; majster k. = człowiek zmyślny, zręczny w małych rzeczach; iron., człowiek psujący wszystko; brak komu piątej k-i w głowie = któremu brak rozumu, głupkowaty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klepsydra.png
Klepsydra, gr., dawny przyrząd, złożony z dwuch kieliszków zamkniętych w końcach szerszych, a połączonych z sobą węższemi, w których piasek, przesypując ś., a. woda, przepływając z jednego w drugi, służy do mierzenia czasu (fig.); doniesienie pogrzebowe, nalepiane na murach.

Kleptofob, gr., chory na kleptofobję (forma ż. Kleptofobka).

Kleptofobja, gr., chorobliwa obawa popełniania kradzieży.

Kleptoman, gr., chory na kleptomanię (forma ż. Kleptomanka).

Kleptomanja, gr., chorobliwa skłonność do kradzieży.

Kler, gr., duchowieństwo, księża.

Klerokracja, gr., panowanie kleru.

Klerycki, przym. od Kleryk.

Kleryk, gr., alumn seminarjum duchownego, jeszcze nie wyświęcony na księdza.

Klerykalizm, łć., sprzyjanie duchowieństwu, popieranie interesów duchowieństwa, rządów duchowieństwa; ultramontanizm.

Klerykalny, łć., sprzyjający duchowieństwu, popierający interesy kościoła.

Klerykał, łć., obstający za interesami duchowieństwa, stronnik rządów duchowieństwa; ultramontanin.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kleszcz.png
Kleszcz, rodzaj pająka, roztocz pasorzytny (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kleszcze.png
Kleszcze, rodzaj obcęgów, szczypce, narzędzia różnych rozmiarów i postaci, służące przeważnie do chwytania, przytrzymywania (f.); wziąć kogo w k. = wziąć w kluby, trzymać ostro, krótko; k. raka = rozdwojenie u jego nóg przednich, szczypce, nożyce; drewniane pałąki u chomąta krakowskiego.

Kleszczonogi, mający nogi w kształcie kleszczy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kleszczotek.png
Kleszczotek, zaleszczotek, pająk z rzędu zaleszczotników (fig.).

Kleszczyć, Kleścić, trzebić, pokładać; kapłonić (koguty), skopić (barany), wałaszyć (konie).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kleszczyki.png
Kleszczyki, zdrob. od Kleszcze, cążki do chwytania naczyń krwionośnych przy operacji (fig.); lewarek do wyrywania zębów.

Kleszy, Klechowski, łć., przym. od Klecha; mniszy, księży.

Kleśniawa, Kleśnica, Kleśniec, rośliny z rodziny obrazkowatych.

Kletryt, gr., skamieniałe drzewo olchy.

Klęczeć, zginać nogi w kolanach do ziemi, opierać ś. na kolanach.

Klęczki, w wyrażeniu na k-ach, w pozycji na kolanach, klęcząc.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klęcznik.png
Klęcznik, ławeczka do klęczenia z pulpitem na książkę (fig.).

Klęk, drzewo krzywe u radła, kozica.

Klękać, opuszczać ś. na kolana.

Klęknąć, nied. Klękać; paść na kolana, uklęknąć.

Klęska, wielkie nieszczęście, porażka, pogrom, cios; wielka bieda, kara Boska, zniszczenie.

Klęsnąć, zapaść, zaklęsnąć, stęchnąć; grzęznąć.

Klijent, łć., w starożytnym Rzymie krewniak uboższy, wzięty w opiekę przez zamożniejszego, zwanego patronem; osoba, która powierza swoje interesy adwokatowi, notarjuszowi i t. p.; stały odbiorca jednego handlu, fabryki, rzemieślnika.

Klijentela, łć., ogół klijentów; należący do jednego stronnictwa.

Klika, fr., grono ludzi, związanych wspólnym interesem w celu najczęściej nieszlachetnym; szajka, zgraja.

Klimakter, gr., rok mający być dla ludzi złowrogim, fatalnym, a przypadający co 7 lat; okres siedmioletni w dziejach, w życiu.

Klimakteryczne gr., lata a. czas, lata stopniowe, w których, człowiek ma przechodzić pewne stanowcze zmiany, np. co 7 lat; lała przejściowe, odznaczające się jakim ważnym wypadkiem, nieszczęściem.

Klimat, gr., ogół warunków atmosferycznych danej miejscowości, zwłaszcza temperatura i wilgotność.

Klimatologja, gr., nauka, badająca klimat w różnych częściach ziemi i wpływ jego; nauka o strefach.

Klimatoterapja, gr., nauka o leczeniu chorób za pomocą wpływu klimatu.

Klimatyczny, gr., przym. od Klimat; k-e stacje = miejscowości z klimatem odpowiednim do celów leczniczych.

Klimatyka, gr., władza, zarządzająca stacjami klimatycznemi w Galicji.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klin.png
Klin, przyrząd drewniany, metalowy, postaci trójkąta, dołem rozszerzonego i zaostrzonego (fig.) do rozłupywania; rzecz, zwężająca się klinowato ku dołowi (k. w koszuli, w pończosze, k-y w sukni), zatyczka; kształt pola, lasu trójkątowaty, wsunięty między grunt; k. k-em wybić = zbyć zło innym złem; zabić komu k-na = zrobić mu kłopot, sprawić trudność.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klinga.png
Klinga, nm., głownia u pałasza, brzeszczot; ostrze noża (fig.).

Klinicysta, łć., lekarz, zajmujący ś. badaniami klinicznemi.

Kliniec, gwóźdź drewniany, kołek; w lmn. kajdany.

Klinik, zdr. od Klin.

Klinika, gr., oddział szpitalny, przeznaczony do studjów lekarskich i praktycznej nauki medycyny; k. ambulatoryjna = ogół chorych przychód nich, zasięgających rady w mieszkaniu lekarza.

Klinkier, nm., cegła bardzo twarda, wypalana w silnym gorącu, używana na bruki.

Klinować, Klinić, zabijać klinem albo klinami.

Klinowaty, Kliniasty, podobny kształtem do klina.

Klipa, nm., dawna moneta kształtu kwadratowego, bita podczas wojny; dawny złoty polski koronny; rodzaj gry towarzyskiej chłopców, polegającej na podrzucaniu kijkiem drewienka.

Kliper, ang., statek kupiecki amerykański.

Klipfisz, nm.p. Dorsz.

Klipingi, szwedz., monety, wybijane za czasów Zygmunta Augusta, wartości 30 groszy polskich.

Kliprować, nm., żelazo, stal klepać, gładzić uderzeniem młota.

Klistera, gr.p. Lewatywa, Enema.

Klisza, fr., w druk. płyta metalowa z wyrytym lub wytrawionym na niej rysunkiem, służąca do otrzymania odbić w fotografji; negatywne zdjęcie, utrwalone na szkle albo żelatynie, służące do odbijania kopji.

Klita, Klitka, Kletka, budowla nędznie sklecona; ciasne pomieszczenie, klatka; gaduła, papla.

Klituś-bajduś, żart., plecenie głupstw, bajdurzenie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klizopompa.png
Klizopompa, gr., przyrząd do dawania sobie samemu lewatywy (fig.).

Klnąćp. Kląć.

Kloaka, łć., ustęp, wygódka, wychodek; stek odchodowy u ptaków i płazów.

Kloc, nm., pień drzewa zrąbanego, bez gałęzi; część takiego pnia, oderznięta piłą, kłoda; przen., człowiek gruby, człowiek nieokrzesany (zdr. Klocek, Klocuszek).

Klocek, zdr. od Kloc; polano przywiązywane psom, a niekiedy i trzodzie na wsi, gdy jest szkodna a. złośliwa; drewienko a. inny przedmiot, przypinany ukradkiem z żartów w środę popielcową; pałeczka do nawijania nici, jedwabiu; wałeczek do robienia koronek, sznurków, plecionek.

Klomb, ang., różnej formy miejsce w ogrodzie lub na placu, obsiane trawą i obsadzone kwiatami a. krzakami; trawnik, kwietnik, gazon.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klon.png
Klon, roślina z rodziny klonowatych (fig.).

Kloniczny, gr., drgawkowy, przerywany (kurcz).

Klonowate rośliny, rodzina roślin dwuliściennych.

Klops, nm., mięso wołowe siekane i smażone.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klosz.png
Klosz, fr., szklane nakrycie w kształcie półkuli (fig.); abażur szklany u lampy (fig.); rodzaj kroju spódnicy kobiecej (spódnica k-owa).

Klown, Klaun, ang., komik, błazen cyrkowy.

Kloza, łć., zamknięcie (szalonych), więzienie, areszt.

Klozet, ang., miejsce ustępowe; sprzęt z kubłem wewnątrz, służący do wypróżnień, z urządzeniem do zasypywania proszkiem lub spłókiwania wodą.

Klub, ang., towarzystwo zorganizowane dla zabawy, sportu itp.; lokal tegoż towarzystwa; stowarzyszenie polityczne najczęściej w sejmie, w parlamencie, koło.

Kluba, nm., klamra, ankra, mutra; przen., karby, ryzy, kres, granica; k. a. k-y = kleszcze; wziąć kogo w k-y, trzymać w k-ach = trzymać krótko, ostro, w karności.

Klubista, Klubowiec, ang., członek klubu.

Klubka, zdr. od Kluba; kółko a. uszko żelazne z gwintem do wkręcania; klamerka do zaczepiania haczyka w oknach, przy drzwiach.

Kluch, Klucha, ciasto niewypieczone, zakalcowate, gliniaste; k-y, kluski; dziecko tłuste.

Kluchowaty, kluskowaty, zakalcowaty; grubowaty.

Kluchta, Klufta, nm., szczelina, rozpadlina, wąwóz wśród skał.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klucz.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Klucz 2.png
Klucz, narzędzie do zamykania i otwierania zamków i kłódek (fig.); narzędzie do nakręcania (zegara), do odkręcania, przykręcania (mutry); przen., to, co ułatwia wstęp, droga (k. do raju, do szczęścia); to, co ułatwia zrozumienie, rozwiązanie trudności; wyjaśnienie cyfr, liter dla odczytania pisma sekretnego k. do książki z tłumaczeniami, do autora cudzoziemskiego, do zbioru zadań: gotowe tłumaczenia, rozwiązania zadań; majątek ziemski, złożony z pewnej liczby wsi, folwarków; w muz., znak, umieszczany na początku pięciu linji, wskazujący, jak je czytać należy (k. wjolinowy, altowy, tenorowy, basowy itd.); narzędzie do strojenia fortepjanu, harfy i t. p. (strojnik); k. sklepienia = najwyższy kamień sklepienia (fig.); szyk, w którym żórawie wędrują, sznur żórawi; przyrząd w telegrafie, służący do przesyłania sygnałów; ważny punkt w pozycji, zajmowanej przez wojsko; k-em, przys., sznurem, ciągiem, stadem, jak żórawie.

Kluczka, żelazko we drzwiach, za które zapada klamka; uszko ze sznura, pętla; uszko wkręcone do przeciągania sznura; k. a. w lm. kluczki, przen., sidło, kruczek, łapka, fortel; k. a. klucz, żerdź u żórawia studni, na której wisi kubeł, żerdź długa z haczykiem do zrywania owoców.

Kluczkować, Kluczować, Kluczyć, wyprawiać różne skoki i zwroty, aby się wywikłać, wywinąć i zatrzeć swoje ślady.

Klucznik, ten, który ma sobie powierzono klucze, odźwierny, szafarz; urząd w dawnej Polsce.

Kluczyk, zdr. od Klucz; mały klucz; przyrządzik do nakręcania zegarka.

Kluczyki, roślina: gatunek pierwiosnka.

Kluć, wylęgać; k. ś., wydobywać się z jaja, wydobywać się z ziemi, kiełkować; (o zębach) wyrzynać ś.; knuć ś., zanosić ś. na coś.

Kluka, drąg, u góry zakrzywiony z kołkiem a. hakiem do zaczepienia; hak, np do wieszania kotła nad ogniem; gruby nos, zagięty haczykowato; dziób ptaka drapieżnego; klapa na uszy.

Klukać, burczeć, bulgotać.

Klukwa, ukr., wyciśnięty sok z borówek, z Żórawin.

Klusek, Kluska, nm., ciasto krajane, skubane, siekane, nabierane łyżką i gotowane na wodzie lub mleku; ciepłe k-i, człowiek ślamazarny, rozlazły.

Kluskowaty, nm.p. Kluchowaty.

Kluszczanka, nm., woda z mąką i solą, w której gotowały ś. kluski.

Kłaczasty, pokryty kłakami; kudłaty.

Kłaczek, mały kłak (k. waty); zawiesina w roztworze.

Kłaczkowaty, w kształcie kłaczków, układający się w kosmyki.

Kładka, bal, a. deska, rzucone nad wodą a. rowem do przejścia; deska, stopień (u wagonu kolejowego, tramwaju), po której wchodzą do niego.

Kładzina, Kłodzina, bal drewniany, wyrżnięty z całkowitej grubości kłody drzewa, na dwa cale gruby.

Kłak, wyczeski lnu a. konopi, pakuły; włosy skręcone, kudły.

Kłam, kłamstwo; zadawać komu k. = oskarżać go, że kłamie.

Kłamać, mówić nieprawdę, łgać, zmyślać, oszukiwać.

Kłamca, Kłamczuch, ten, co kłamie, łgarz (forma ż. Kłamczyni).

Kłamliwy, Kłamany, nieprawdziwy, fałszywy, zmyślony, udany.

Kłamstwo, nieszczerość, nieprawda, mówienie nieprawdy, obłuda, fałsz.

Kłaniać, w wyrażeniu „kłaniam uniżenie“ = padam do nóg, dziękuję, odchodzę, żegnam.

Kłaniać się, pochylać ś. na znak uszanowania; składać ukłon, okazywać życzliwość a. poważanie przez uchylenie czapki, kapelusza, skinienie głową, pochylenie się przez giest, zrobiony ręką; przen., czcić, wielbić kogo (k. ś. bałwanom); korzyć ś. przed kim, upokarzać ś., czapkować, płaszczyć ś. przed kim.

Kłapacz, gaduła, papla; dzwonek o złym brzmieniu, stary koń źle już chodzący.

Kłapać, dok. Kłapnąć; trzeszczeć, szczękać (zębami); trajkotać, paplać niezrozumiale.

Kłapciasty, ochlapły, obwisły.

Kłapeć, pantofel kłapiący, przydeptany; szmat, kawał, strzęp, kawał słomy z dachu oderwany.

Klapnąć, nied. Kłapać; szczęknąć zębami; zjeść prędko, łyknąć.

Kłapouch, rzecz., Kłapouchy, Kłapouszny, przym., mający długie, obwisłe uszy; przen., osieł (zdr. Kłapouszek).

Kłaść, umieszczać co tak, aby leżało; układać, rozkładać, rozpościerać; k. ubranie = wdziewać na siebie; k. komu w głowę, w uszy = usilnie mu tłumaczyć, uczyć niezdolnego; k. co na oczy komu, poddawać, podsuwać, przywodzić; k. znaki przestankowe = używać ich; k. orzeczenie po podmiocie = umieszczać jedno po drugiem; przen., k. obowiązek = zobowiązywać, zniewalać do spełnienia; k. podpis, napis = pisać go; dawać, poświęcać (k. duszę, życie); k. w co = wkładać, wsuwać, pokładać, składać, widzieć co w kim, czym; k. fundament = zakładać go, dawać; zakreślać, ustanawiać, zaznaczać (k. kres); k. areszt na kim, na czym = aresztować; k. ś., kłaść siebie, układać się, pokładać się.

Kłąb (-ębu), nici, sznurek, zwinięte w kulę; zwój, zwitek, krąg, splot, gęsta zwartość unosząca ś. do góry dymu, pary, kurzu; bałwan, fala, wał; okolica stawu biodrowego, wypukłość karku — p. Kłącze.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłącz.png
Kłącz a. Korzeniak, łodyga podziemna; rośliny, rosnąca poziomo (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłącze.png
Kłącze, źdźbło ziół, na którym rosną, łodyga (fig.); k. kwiatu = szypułka.

Kłębacz, gatunek czosnku.

Kłębek, Kłębuszek, zdr. mały kłąb, mały zwój nici, sznura, rodzaj miękkiej poduszeczki z waty do przykładania, do naciskania; po nitce do k-ka = po śladach do prawdy.

Kłębiasty, kształtu kłęba, zbity w kłęby.

Kłębić, zbierać w kłąb, silnie poruszać; k. ś., kotłować ś., przewracać ś., piętrzyć ś. kłębami, kipieć, wzdymać ś., falować.

Kłębowaty, kulisty.

Kłobuczka, w bot. rośl. z rodziny baldaszkowatych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłoć.png
Kłoć, w bot. rośl. z rodziny ciborowatych, słoma z tej rośliny (fig.).

Kłodap. Kłoć; dolna grubsza część pnia, ucięta przy korzeniu, kawał drzewa ciężkiego; walec do równania ziemi; pniak z otworami na nogi przestępcy, dyby; fasa, duża beczka do rzeczy płynnych a. suchych, dawna miara płynów = 62 garncom; dawna miara rzeczy sypkich = 4 korcom; zamek wiszący, kłódka.

Kłodzina, pniak pozostały po odciętym drzewie, odziemek; pień drzew nierozgałęzionych, naprz. palm.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłokoczka.png
Kłokoczka, roślina z rodziny kłokoczkowatych (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłonica.png
Kłonica, drążek, umocowany jednym końcem na końcach osi, a drugim podtrzymujący półkoszki, drabiny a. skrzynie wozu (fig.); drążków takich u wozu jest cztery.

Kłonić, nakłaniać, usposabiać, namawiać; pochylać, zniżać; k. ś. nachylać ś., zniżać ś., chylić ś., zbliżać ś. do czego; przen., skłaniać ś., przechylać ś. na korzyść czego.

Kłopot, niepokój z powodu trudności; troska, zgryzota, frasunek; niepewność, niezdecydowanie.

Kłopotać kogo = nabawiać kłopotu, niepokoić, dręczyć, trapić; k. ś., być w kłopocie, frasować ś., niepokoić ś., troszczyć ś., martwić ś., zabiegać.

Kłopotarstwo, kłopoty, zachody.

Kłopotliwy, sprawiający kłopot, frasobliwy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłos.png
Kłos, Kłosie (zdr. Kłosek); w bot. kwiatostan, w którym są osadzone kwiaty (f.); w lek. opaska, bandaż (opaska kłosowata).

Kłosiasty, mający kłosy, mający dużą ilość kłosów.

Kłosić się, Kłosować, Kłosować się, dostawać kłosów, wypuszczać kłosy.

Kłosie, zbior. od Kłosy.

Kłosisty, pełen kłosów, mający bujne, pełne kłosy.

Kłosować, młócić z grubsza; dostawać kłosów.

Kłosownica, roślina z rodziny traw.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłosówka.png
Kłosówka, czyli miątwa, roślina z rodziny traw: miątwa, trawa miodowa (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kłost.png
Kłost, roślina z rodziny traw, używa się do ustalenia wydm piaszczystych wydmuchrzyca a. jęczmionka (fig.).

Kłotewka, Kołatuszka, narzędzie drewniane do rozbijania w naczyniu potraw zaprawianych czym, mątewka.

Kłócić, mącić, mieszać, wzburzać; k. spokój = sprawiać niepokój, zakłócać, mącić, burzyć; k. kogo z kim = różnić, waśnić; k. ś. mącić ś., chełbać ś.; waśnić ś., sprzeczać ś., swarzyć ś.; k. ś. z czym = nie zgadzać ś., zostawać w sprzeczności (kolory).

Kłócie, rzecz. od Kłóć; ból kolący, kolka.

Kłóć (-ci), trawa błotna, rodzaj roślin trawiastych z rodziny ciborowatych, o kłosach zbitych w główkę.

Kłóć, (kłuje) — p. Kolnąć; sprawiać ból kolący; dotykać czym śpiczastym, dziurawić.

Kłódka (zdr. od Kłoda), zamek, pewnej formy zawieszany na kabłąku u skobla; przen., zamknąć komu gębę na k-ę = zmusić go do milczenia; wziąć pod k-ę = schować, zamknąć w areszcie.

Kłótliwość, skłonność do kłótni, do zwady, zapalczywość.

Kłótliwy, niespokojny, szukający zwady, łatwy do sprzeczki, swarliwy, sprzeczny.

Kłótnia, zwada, waśń, swar, spór, sprzeczka, niezgoda, rozterka.

Kłótnik (forma żeńs. Kłótnica), człowiek niezgodny, kłótliwy, burda, awanturnik.

Kłóty, im. od Kłóć; rana k-ta = zadana przez kłócie, cios sztychowy.

Kłus, drobny, lecz prędki chód konia, trucht; przen., k-em! = prędko! żwawo! żywo! (zdr. Kłusik).

Kłusak, rysak, koń chodzący kłusem.

Kłusować, biec kłusem; jechać kłusem (konno).

Kłusownictwo, nieprawe polowanie na cudzą zwierzynę.

Kłusownik, uprawiający kłusownictwo, raubszyc.

Kłyk, staw u palca; trzpień, oścień; niedorostek, smarkacz; pień drzewa bez gałęzi, głąb kapusty bez liści.

Kłykieć, zgrubienie na końcu kości; drugi staw palca; uderzenie, szturchaniec.

Kłys, drzewo, rosnące z nadłamanym wierzchołkiem, styrk, złom.

Kmiecy, łć., przym. od Kmieć.

Kmieć, łć., włościanin, wieśniak, rolnik, chłop.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kmin.png
Kmin, Kminek, gr., rośl. z rodziny baldaszkowych (fig.), owoce jej; karolek.

Kminkówka, gr., wódka na kminie.

Kmiotek, zdrob. od Kmieć.

Kmotr, Kmotra, łć., trzymający (-ca) komu dziecko do chrztu kum (kuma).

Kmotrować, łć., być kmotrem, trzymać dziecko do chrztu.

Knafel, nm., guz, guzik (zdrob. Knaflik, Knafliczek).

Knajpa, nm., zakład restauracyjny podrzędniejsza; bawarja, piwiarnia; rodzaj szynku (zdrobn. Knajpka, Knajpeczka); przen., mieszkanie kawalerskie studenckie, w którym bywają często koledzy lokatora.

Knajpcęgi, nm., cążki, obcęgi, cęgi do wyciągania i trzymania.

Knajpiarstwo, nm., namiętność do przesiadywania w knajpach.

Knajpiarz, nm., lubiący przesiadywać po knajpach, prowadzący życie knajpiarskie.

Knajpować, nm., przesiadywać w knajpach.

Knaster, nm., gatunek gorszego tytuniu.

Knebel, nm., narzędzie do zatkania ust przemocą.

Kneblować, nm., zatykać kneblem (usta), bić kogo; niepozwolić mówić.

Knecht, nm., parobek; dawniej w Niemczech: prosty żołnierz; pachołek.

Knedle, nm., kuliste pierożki z zawiniętemi w nie śliwkami.

Knefliczka, nm., roślina z rodziny trędownikowatych.

Kneziowa, żona knezia, księżna.

Kneźp. Kniaź.

Kniahini, Kniahyni, ukr., księżna.

Kniaziątko, książątko.

Kniaziostwo, godność kniazia.

Kniaziówna, ukr., córka kniazia, księżniczka.

Kniaź, ukr., Kneź, czesk., książę, przedewszystkiem książę ruski lub litewski; bojar.

Kniećp. Kaczyniec.

Knieja, część lasu, zarośla, gdzie ś. zapuszczają myśliwi z psami gończemi; k. czarna = miejsce pobytu dzików; k. podszyta = zarosła krzewiną; przen., kryjówka, jaskinia, nora.

Kniejówka, duża i donośna trąbka myśliwska; krótka strzelba

Knikebein, nm., gatunek wódki.

Knociarz, fuszer, partoła.

Knocić, nm., fuszerować, partolić, psuć.

Knopry, nm., produkt roślinny, zawierający garbnik.

Knot, nm., nić paląca ś. w świecy; taśma utkana z bawełny, paląca ś. w lampie; bawełna skręcona, sznurek konopny, nasycony materjałem zapalnym, używany do zapalania lontu dział, min; lont; kiepskie dzieło sztuki; żart. malec, smarkacz (zdr. Knotek).

Knowaćp. Knuć.

Knykiećp. Kłykieć.

Knuć, Knować, układać plany, obmyślać coś niepomyślnego dla drugiego, planować, zamierzać, kartować.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Knut.png
Knut, skand., rodzaj bata, kańczug, przepisanej prawem budowy i formy (fig.), dawniej używany w Rosji dla chłostania skazańców.

Knutować, chłostać knutem.

Knurp. Kiernoz.

Knyp, nm., krzywy nóż szewcki; krótki nóż szpiczasty.

Knypel, nm., kij jako narzędzie kary; młotek drewniany, używany przez kamieniarzy, rzeźbiarzy, stolarzy, tokarzy.

Knysz, mir., pieróg ruski z serem, makiem, kapustą, pieczony z tłustością i cebulą.

Koadjutor, łć., prałat, dodany do pomocy arcybiskupowi lub biskupowi; sufragan.

Koafiura, fr., układ włosów, sposób uczesania włosów, fryzura.

Koagulacja, krzepnienie, tężenie, ścinanie ś. płynów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koala.png
Koala, zwierzę ssące z rzędu workowatych (fig.).

Koalescencja, łć., zrośnięcie ś., ścisłe połączenie.

Koalicja, łć., związek, połączenie ś. stronnictw politycznych lub państw w jakim określonym celu; sojusz, przymierze.

Koalizować ś., fr., sprzymierzać się.

Kobalt, nm., pierwiastek chemiczny, metal o barwie stalowej lub czerwonej; rodzaj barwy błękitnej.

Kobczyk, ukr., ptak drapieżny dzienny z rodziny sokołów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kobiałka.png
Kobiałka, nm., rodzaj podłużnego pudełka, używanego przez włościan, plecionego z łyka, złożonego z dwóch połów jednakiej głębokości, wchodzących jedna w drugą; koszyk pleciony z łyka (fig.) (zdr. Kobiałeczka).

Kobiec, rodzaj sieci na ptaki — p. Kobuz.

Kobieciarz, człowiek, zbytnio lubiący kobiety, myślący ciągle o kobietach.

Kobiecina, dobra, sympatyczna kobieta; biedna kobieta.

Kobiecinka, miła kobieta.

Kobiecość, właściwości duchowe kobiety.

Kobiecy, dotyczący kobiet, właściwy kobietom, niewieści; po kobiecemu, jak kobiety.

Kobierczyk, zdr. od Kobierzec.

Kobierzec, przykrycie, tkane sposobem dywanowym do nakrycia stołów, ścian, posadzki; dywan; stanąć z kim na k-cu = wziąć z nim ślub, k. kwiatowy = kwietnik, klomb.

Kobieta, osoba płci żeńskiej, niewiasta, białogłowa; żona; najemnica, robotnica.

Kobietka, zdrob. i pieszczotl. od Kobieta.

Kobieźnikp. Kobzarz.

Kobold, nm., w wierzeniach ludu niemieckiego istota nadprzyrodzona: duch gór w postaci karła, pilnujący skarbów w górach; gnom, krasnoludek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kobra.png
Kobra, hiszp., gatunek węża jadowitego (fig.); kamień wężowy (t. j. kość palona właściwym sposobem), jako lekarstwo przeciw ukąszeniu węża albo żmii.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kobuz.png
Kobuz, Kobus, ptak drapieżny dzienny z rodziny sokołów (fig.); przen., donosiciel, szpieg.

Kobuzi, przym. od Kobuz.

Kobylarz, zajmujący ś. zdzieraniem skóry ze zdechłych koni.

Kobyli, przym. od Kobyła.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kobylica.png
Kobylica, przyrząd drewniany w kształcie konia do gimnastyki, kobyła, kobyłka (fig.); belka na 4 nogach do podparcia pomostu.

Kobylina, licha, nędzna kobyła; mięso kobyle, konina.

Kobyła, samica konia, klacz; rodzaj ławki, na której skazanemu wymierzają chłostę; pogrdl. kobieta wielka, ociężała; coś dużego, ważnego, trudnego; w siodl., przyrząd drewniany do przytrzymywania skóry w czasie szycia (zdr. Kobyłka).

Kobyłka, zdr. od Kobyłap. Kobylica; podstawek na skrzypcach, na którym struny są rozpięte; k. = uszko haftki, pętli; k. cz. skoczek, owad półpokrywy, spokrewniony z piewikiem.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kobza.png
Kobza, tur., ludowo narzędzie muzyczne, złożone z piszczałki i mieszka, trzymanego pod pachą do naciskania (fig.); staroświecka lira, lutnia.

Kobziarz, Kobeźnik, tur., grający na kobzie, lutnista.

Koc, nm., dera wełniana gruba, kosmata na obie strony.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kocanka.png
Kocanka, roślina z rodziny złożonych, szarotka (fig.).

Kochać, mieć serdeczne uczucie, miłować, lubić; k. ś., miłować się wzajemnie, być zakochanym, durzyć ś.; k. ś. w czym = lubować się, być zamiłowanym, mieć upodobanie, być amatorem czego.

Kochanek, ulubieniec, kochany, luby, wybraniec; mężczyzna, będący z kobietą w tajemnym stosunku miłosnym, amant, gach, faworyt; w lm., para zakochana; k-u a. mój k-u, kochaneczku, kochasiu, kochańciu = mój drogi, mój najdroższy (zdr. Kochaneczek).

Kochanie, uczucie, miłość, przywiązanie; przedmiot kochania, osoba a. rzecz kochana.

Kochanka, kobieta ukochana; miłośnica, faworytka, metresa; k-o! kochaneczko = moja droga, moja najdroższa (zdr. Kochaneczka).

Kochany, osoba kochana; miły, drogi, luby; łaskawy, dobry.

Kochańcia, Kochasia, Kochaneńka, Kochasieńka, zdr. i pieszczotl. od Kochana.

Kochinchiny, gatunek kur.

Kochliwy, skory do zakochania się, romansowy.

Koci, przym. od Kot; dotyczący kota, chytry; k-cia muzyka: muzyka nieharmonijna, hałaśliwa, dziwaczna, umyślnie urządzana dla dokuczenia komu; w mineral., kocie oko albo awanturyn, odmiana krzemienia, kamień ozdobny.

Kociak, kot mały.

Kociątko, Kocię, młody kotek; w myśl. = młody zajączek.

Kocica, Kotka, samica kocia; w myśl., samica zajęcza.

Kocić się, rodzić młode (o kotce, kozie, zajęczycy, owcy).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kocieł 1.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kocieł 2.png
Kocieł, naczynie metalowe do gotowania, dołem wypukłe, zamykane pokrywą; k. parowy (w lokomotywie, lokomobili) przyrząd do wytwarzania pary (fig.); legowisko zwierza; w lm. kotły: instrument muzyczny w kształcie kotła z naciągniętą nań skórą, bębny, tympany (fig.) (zdr. Kociełek, Kociołek).

Kocierpka, Kocierpa, drzewo z rodziny migdałowatych, rodzaju śliwy ligustr; czeremcha.

Kocięp. Kociątko.

Kocisko, duży, nieznośny kot.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kociuba.png
Kociuba, nm., narzędzie drewniane do wygarniania węgli z pieca chlebowego, pogrzebacz (fig.); szczotka na długim kiju do omiatania ścian; drążek żelazny do mieszania materjału roztopionego w hucie; przen. kobieta niezgrabna, rozczochrana, brudna.

Kocmołuch, brudas, smoluch, flejtuch, czupiradło.

Kocołować, Koczołować, harować, mozolić ś., mordować ś.

Kocur, kot.

Kocyk, mały, lekki koc.

Kocz, węg., powóz półkryty; k. kareta, powóz zamknięty z oknami, który można również otworzyć (zdr. Koczyk); k. tur., oddział wojska u Tatarów, Kozaków zaporoskich.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koczkodan.png
Koczkodan, gatunek małpy (fig.); k. a. koczkodon, osoba brzydka, dziwacznie wystrojona, czupiradło.

Koczobryk, bryczka kryta w kształcie kocza, bryczka na resorach, z fordeklem i przykryciem.

Koczować, tur., tułać ś., wałęsać ś.; obozować; biwakować; przebywać coraz gdzieindziej.

Koczowisko, tur., miejsce, na którym koczują, obozowisko; legowisko zwierząt ssących; miejsce odpoczynku myśliwych w lesie.

Koczownik, tur., prowadzący życie koczujące.

Koczyk, węg., mały kocz, powozik; czepek z chustki kolorowej.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kodak.png
Kodak, ang., przenośna kamera fotograficzna z błonami emulsyjnemi (fig.).

Kodeina, łć., alkaloid, znajdujący się w opjum, środek uspokajający, używany w medycynie, w większych dawkach trujący.

Kodeks, łć., księga praw, zbiór praw; przepisy postępowania sądowego; rękopis autentyczny, dla nauki cenny, z którego robiono potym kopje.

Kodycyl, łć., dodatek do testamentu.

Kodyfikacja, łć., połączenie pojedynczych praw w jedną całość; ułożenie kodeksu.

Kodyfikator, łć., układający prawa w kodeks.

Kodyfikować, łć., ułożyć prawa w kodeks, w zbiór systematyczny.

Koedukacja, łć., wychowanie wspólne chłopców i dziewcząt w zakładach naukowych publicznych.

Koeficjent, łć., stały mnożnik; w matem, spółczynnik, wspólny mnożnik.

Koegzystencja, łć., współistnienie; jednoczesne istnienie.

Koekwacja, łć., zrównanie podatków i powinności.

Koercyjny, łć., poskramiający, krępujący; przynaglający.

Kofeina, łć., narkotyk, otrzymywany z ziarnek i liści kawy.

Kofja, łć., czepek, kapiszon.

Kogiel-mogiel, nm., żółtka rozbite z cukrem i rumem a. winem, jako lekarstwo.

Kogitacja, łć., rozważanie.

Kognacja, łć., pokrewieństwo ze strony matki.

Kognat, łć., krewny ze strony matki, z linji żeńskiej.

Kognicja, łć., rozpoznawanie, poszukiwanie, szczególnie sądowe.

Kognominacja, łć., wyraz jednoznaczny, synonim; przezwisko, przydomek.

Koguci, przym. od Kogut; k. grzebień, roślina — p. Czerwoń.

Kogucik, Kogutek, mały, młody kogut; dawny obchód pogański odbywany na Zielone Świątki; gaik; kurek u strzelby.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kogut.png
Kogut, samiec ptaków kurowatych, (oprócz indyka), kur (fig.); przen., uciąć k-a śpiewając = zaśpiewać fałszywie; człowiek namiętny do kobiet.

Kohabitacja, łć., wspólne mieszkanie.

Kohezja, łć., łączność, związek; fizyczna własność ciał, polegająca na wzajemnym przyciąganiu się cząsteczek, spójność, przyleganie.

Kohorta, łć., w staroż. Rzymie oddział piechoty, dziesiąta część legjonu.

Kohortacja, łć., napomnienie.

Koić, uspokajać, łagodzić, uśmierzać; k. pragnienie = zaspokajać, gasić pragnienie.

Koincydencja, łć., spotkanie ś., zejście się (linji, powierzchni); zbieg okoliczności.

Kointeligiencja, łć., jednomyślność, zgodność w zapatrywaniach.

Kojarzyć, łączyć, jednoczyć, zespalać, doprowadzać do skutku szczęśliwie (k. małżeństwo); k. a. asocjować, wiązać z sobą stany psychiczne, wyobrażenia; k. ś., łączyć ś., wiązać ś., jednoczyć ś., zespalać ś.; składać ś. szczęśliwie, udawać ś.

Kojąco, uśmierzająco, uspokajająco, łagodząco.

Koje, hol., sypialnie majtków i podróżnych na okręcie kupieckim.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kojec.png
Kojec, klatka na drób, dzięciorek (fig.); zagroda, przegroda w stajni, w oborze, w chlewie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kojpu.png
Kojpu, amer., Bobroszczur, zwierzę ssące z rzędu gryzoniów (fig.).

Kok, fr., zwój z cudzych włosów, przypinany przez kobiety do głowy dla ozdoby.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koka.png
Koka, peruw., krzew peruwiański z rodziny biegunecznikowatych, z którego otrzymuje ś. kokainę (fig).

Kokaina, łć., alkaloid, otrzymywany z liści koki w postaci białych kryształków, środek lekarski znieczulający.

Kokanie, głos cieciorki.

Kokanja, fr., kraina wymarzonej szczęśliwości; złuda.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokarda.png
Kokarda, fr., związanie fantazyjne wstążki, chustki i t. p. do ozdoby ubrania (fig.) (zdr. Kokardka).

Kokcynina, łć., część składowa olejku kokosowego.

Kokieta, Kokietka, fr., kobieta zalotna, starająca ś. podobać i pociągać mężczyzn.

Kokieterja, fr., chęć podobania się, zalotność.

Kokietka, fr.p. Kokieta.

Kokietować, fr., starać ś. podobać, zalecać ś.

Kokil, fr., dobry papier listowy, nie gruby, bywa też z odciśniętym deseniem, przypominającym muszle.

Kokilja, fr., wyroby z konchy.

Kokilka, fr., muszla, koncha; muszla ze smażonym móżdżkiem cielęcym.

Koklusz, fr., uporczywy kaszel spazmatyczny, krztusiec.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokon.png
Kokon, fr., oprzęd, poczwarka jedwabnika w oprzędzie (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokornak.png
Kokornak, roślina z rodziny kokornakowatych (fig.).

Kokornakowate rośliny = rodzina roślin kwiatowych dwuliściennych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokorycz.png
Kokorycz, roślina z rodziny dymnicowatych (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokoryczka.png
Kokoryczka, roślina z rodziny liljowatych (fig.); konwalja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokos.png
Kokos, portug., drzewo z rodziny palm; orzech z tego drzewa (fig.); przen., w lm. rzecz osobliwa, niezwykła, wyborna, doskonała.

Kokosek, portug., roślina z rodziny palm.

Kokosić się, marudzić, marudnie robić, ociągać ś. z czym; rozsiadać ś., jak kokosz, pysznić ś., puszyć ś.

Kokosowy, portug., przym. od Kokos; przen., interes k. = bardzo korzystny, świetny, doskonały.

Kokosz, samica koguta, kura, kwoka (zdr. Kokoszka).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokoszka.png
Kokoszka, zdr. od Kokosz; k. wodna = ptak podkasały, kurodzioby z rodziny derkaczów(fig.); k-ki, gatunek grzybów = pieprznik jadalny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kokosznik.png
Kokosznik, ros., wysoki czepiec narodowy Rosjanek (fig.).

Kokoszy, Kokoszowy, przym. od Kokosz; kurzy; wojna k-a = podjęta bez skutków przeciw Wołochom w roku 1537, na której burzliwa szlachta wyjadła wszystek drób w okolicy Lwowa (stąd nazwa).

Kokot, kogut.

Kokota, Kokotka, fr., zalotnica; kobieta półświatka, rozpustnica.

Kokowy, Kokosowy, portug., z kokosu; k-e drzewo = kokos.

Koks, ang., materjał opałowy, otrzymywany przez wyprażenie węgla kamiennego przy małym dostępie powietrza.

Koksalgja, gr., choroba stawu biodrowego.

Koksować węgle kamienne: wyprażać je przy małym dostępie powietrza dla oczyszczenia od cząstek szkodliwych w robotach hutniczych a. dla otrzymania gazu oświetlającego; k. ś., zamieniać ś. na koks (o węglach).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kola.png
Kola, łć., roślina z rodziny zatwarowatych (fig.); orzechy k. = nasienie tej rośliny.

Kolaborator, łć., współpracownik.

Kolaboratorstwo, łć., współpracownictwo.

Kolacja, łć., wieczerza; powierzenie osobie wybranej urzędu szkolnego a. kościelnego; sprawdzenie odpisu, rachunku przez porównanie a. zestawienie go z oryginałem.

Kolacjonować, łć., porównywać, sprawdzać, np. kopję z oryginałem.

Kolacyjka, zdr. od Kolacja; uczta, biba.

Kolanko, zdr. od Kolano; zgięcie rurki pod kątem; obrączkowata zgrubiałość trzciny, źdźbła; brzeg rzeki, gdzie ś. ta zaokrągla a. zakręca; zgięcie jednej nóżki ruchomej w cyrklu.

Kolankowaty, Kolankowy, złożony z kolanek, członkowaty; zgięty pod kątem, jak kolano.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolano.png
Kolano, część kończyny dolnej, stanowiąca przejście uda w goleń, zginana w stawie kolanowym (fig.); załam, zakręt (k. rzeki); kawał rury zakrzywiony.

Kolarz, jeżdżący na welocypedzie, rowerze, cyklista.

Kolasa, powóz, bryka (zdr. Kolaska).

Kolateralny, łć., krewny, dalszy krewny, nie w prostej linji, boczny, poboczny, k. stempel = podatek od spadku po krewniaku.

Kolator, łć., opiekun i dobrodziej miejscowego kościoła, mający prawo przedstawienia kandydata na proboszcza.

Kolatorstwo, Kolatura, łć., godność i prawa kolatora.

Kolatura, łć., filtrowanie, przecedzanie.

Kolący, kłujący; przen., uszczypliwy, zjadliwy (dowcip k.), przeszywający, przenikliwy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolba.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolba 2.png
Kolba, nm., rękojeść strzelby (fig.); kwiatostan w rodzaju kłosa o szypułce grubej, okrytej kwiatami bezszypułkowemi; naczynie szklane w kształcie kuli z długą szyją, używane w manipulacjach chemicznych (fig.); kawałek miedzi, osadzonej na pręcie żelaznym do nabierania cyny przy lutowaniu.

Kolbiasty, nm., kształtu kolby: zaokrąglony krótko a grubo.

Kolce (-a), obrączka, kółko metalowe, uszko; ogniwo; w lm. kajdany, okowy; kolczyki, zausznice.

Kolcobrzuch, ryba oścista, wrytoszczęka.

Kolcogłówp. Jeżogłów.

Kolcować, pulsować, uwierać, kłóć, bość.

Kolcowojowate rośliny, rodzina roślin jednoliściennych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolcowój.png
Kolcowój, roślina z rodziny liljowatych; roślina z rodziny psiankowatych (fig.).

Kolcowójka, roślina z rodziny liljowatych.

Kolczak, roślina z gromady grzybów; narzędzie stalowe do przebijania albo rozszerzania dziur w blasze.

Kolczasty, Kolczaty, pełen kolców, mający postać kolców, kłójący.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolczatka.png
Kolczatka, zwierzę ssące jednootworne, jajorodne, pokryte kolcami (fig.).

Kolczoch a. Ogórek cierniowy, roślina z rodziny dyniowatych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolczuga.png
Kolczuga, koszulka pancerna z kółek żelaznych stalowych (fig.).

Kolczy, z kolca złożony (k-a zbroja = kolczuga).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolczyk.png
Kolczyk, kółko z ozdobami lub bez nich, wkładane w przedziurawiony płatek ucha, zausznica (fig.); rodzaj hełmu, misiurka z ogniwek żelaznych.

Kolebap. Koliba.

Kolebać, Kolibać, kołysać; wahać, chwiać, bujać; k. ś. kołysać ś., kiwać ś., chwiać ś.

Kolebka, kołyska dziecinna; przen., od k-i = od niemowlęctwa od urodzenia; w k-ce = w niemowlęctwie; przen., rozsadnik, gniazdo, początek; pojazd na pasach, lektyka, kocz; duży koszyk bez pałąka do łowienia ryb (zdr. Kolebeczka).

Kolec, szpic wystający ostry kłójący; twarde kłójące wyrostki na drzewie (u róży); kółko; k. rodzaj bransolety, maneli; k-ce u jeża = twarde szpiczaste włosy jeża; przen., k-ce = dokuczanie, ukłócia, wyrazy uszczypliwe.

Kolega (forma ż. Koleżanka), łć., towarzysz, współuczeń, pracujący w tym samym zawodzie, w tyn samym biurze (zdr. Koleżka).

Kolegjacki, łć., przym. od Kolegjata; katedralny.

Kolegjalnie, łć., w pełnym komplecie, w zgromadzeniu, w gronie, zbiorowo.

Kolegjalny, łć., przym. od Kolegjum; akademicki, uniwersytecki, zbiorowy, gremjalny.

Kolegjata, łć., kościół, przy którym znajduje ś. zgromadzenie kanoników, bez miejscowego biskupa, zależne od biskupa djecezjalnego; gmach z mieszkaniami dla duchowieństwa.

Kolegjatura, łć., mieszkanie studentów stypendystów przy uniwersytetach.

Kolegjum, łć., ogół osób. złączonych jednym urzędem, zawodem, lub tworzących razem jaką radę zebranie, stowarzyszenie, gremjum, ciało, korporacja; zarząd; średni zakład naukowy; wydział w uniwersytecie; odczyty profesora uniwersytetu w Niemczech; k. kardynalskie, senat Kościoła katolickiego, złożony z kardynałów.

Kolegować, łć., być współtowarzyszem w szkole; być z kim w podobnym zakładzie naukowym, na jednym stanowisku; mieć z kim podobne zajęcie.

Kolej, rowek, brózda, ślad kół, który wozy jadąc, na ziemi zostawiają, koleina; k. a. k. żelazna = szyny na podkładach, po których toczą ś. lokomotywy i wagony; porządek, tryb, następstwo, szereg, kres, granice; koło, kurs; zmiana, obrót, zmiana losu (przechodzić różne k-je; z k-i = z następstwa rzeczy; z k-i tak wypada = z porządku, z obrotu; przyszła na mnie k. = przyszedł czas; po k-i a. k-ją = po porządku, jedno po drugiem.

Kolejarz, Kolejowiec, urzędnik a. oficjalista kolei żelaznej.

Kolejka, kolej o torze węższym niż zwykła, obsługująca miejscowości uboczne i fabryki; wagoniki posuwane, ciągnione po 2 szynach lub napowietrzne na drucie; następstwo w grze a. w piciu kieliszków; k-ą = po kolei, po porządku, jeden po drugim, w koło.

Kolejnictwo, gospodarstwo kolejowe, sprawy kolejowe.

Kolejno, Kolejnie, po kolei, porządkiem, naprzemian.

Kolejny, idący porządkiem jeden po drugim; idący po kolei; obchodzący dokoła, krążący w koło.

Kolejowy, przym. od Kolej; dotyczący kolei żelaznej.

Kolekcja, łć., zbiór przedmiotów jednego rodzaju, mających pewną szczególną wartość.

Kolekcjomanja, łć., manja zbierania, tworzenia różnych kolekcji.

Kolekcjonista (forma ż. Kolekcjonistka), łć., zbieracz, amator zbierania osobliwości.

Kolekcjonować, łć., zbierać, tworzyć kolekcję.

Kolekta, łć., modlitwa kapłana podczas Mszy św. za lud zgromadzony; składka zbierana w kościele na cel dobroczynny.

Kolektanea, łć., zbiór dokumentów, artykułów, notat, wogóle materjałów, rozjaśniających a. uzupełniających daną kwestję.

Kolektor, zbieracz, sprzedający losy loteryjne (forma ż. Kolektorka); zbieracz elektryczności w maszynie elektrycznej; w kanalizacji; kanał główny, odprowadzający nieczystości do rzeki a. na pole irygacyjne.

Kolektura, łć., sprzedaż losów loteryjnych.

Kolektywista, łć., zwolennik kolektywizmu.

Kolektywistyczny, łć., pojęty w duchu kolektywizmu, zorganizowany na zasadzie kolektywizmu.

Kolektywizm, łć., kierunek ekonomiczny, dążący do ustroju społecznego, opartego na własności zbiorowej narzędzi i materjałów (środków produkcji) i rozdziale zysków; odmiana socjalizmu.

Kolektywny, łć., zbiorowy.

Kolenda, łć., pieśń o Narodzeniu Dzieciątka Jezus; podarki noworoczne albo wigilijne; opłatki, sprzedawane przez organistów po domach; przen., nosić kogo, co po k-ie = obmawiać, latać z językiem, z nowinkami; nogi chodzą po k-ie = plączą się (o pijanym).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolender.png
Kolender, Korjander, łć., roślina z rodziny baldaszkowych której nasiona służą za przyprawę do ciasta, do mięsiwa, polski pieprz (fig.).

Kolendnik, łć., chodzący po kolendzie.

Kolendować, łć., chodzić po kolendzie, zbierać k-ę, śpiewać k-y.

Koleopteroloflja, gr., nauka o chrząszczach.

Koleopteryty, gr., chrząszcze skamieniałe.

Koler, nm., bezgorączkowa choroba mózgu (głównie u koni).

Koleśnik, ten co robi kolasy, kołodziej, stelmach.

Koleśno, przysł., na kołach t. j. wozem, powozem i t. d.

Kolet, fr., rodzaj kołnierza; kurta z łosiej skory do konnej jazdy i polowania.

Koleżeński, łć., przym. od Kolega; przyjacielski; po k-u, przysł., jak koledzy, jak na kolegów przystało, po przyjacielsku.

Koleżeństwo, łć., stosunek kolegów do siebie; przestawanie z kim, obcowanie.

Koleżka, łć., pieszcz. od Kolega.

Kolędap. Kolenda.

Koli, Kolis, fr., paka towarów.

Koliba, rum., szałas pasterski w górach, schronisko w górach przed burzą.

Kolibaćp. Kolebać.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koliber.png
Koliber, karaib., ptak wróblowaty, cienkodzioby z rodziny kolibrów (f.).

Kolidować, łć., być w kolizji, w sprzeczności; nie zgadzać się.

Koligacić się, łć., powinowacić się, łączyć się z inną rodziną przez małżeństwo.

Koligacja, łć., powinowactwo, pokrewieństwo, sojusz, związek.

Koligat, łć., powinowaty; sprzymierzeniec, sojusznik.

Kolimacja, łć, w narzędziach mierniczych zgodność wielkości rzeczywistej kąta z wielkością wymierzoną, dokładne nastawienie alidady na dany punkt.

Kolineacja, łć., odpowiedniość kształtów między sobą.

Koliryt, gr., rodzaj glinki.

Koliskop. Koło.

Kolisty, w kształcie koła, okrągły, kulisty.

Koliszczyzna, bunt chłopów na Ukrainie i rzez szlachty w r. 1768.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolizeum.png
Kolizeum, Koloseum, łć., cyrk olbrzymi w Rzymie, (dziś słynna ruina); nazwa wytwornych wielkich gmachów dla widowisk (fig.).

Kolizja, łć., zbieg przeciwnych sobie interesów, zasad a. artykułów prawa; sprzeczność, niezgodność.

Kolja, fr., naszyjnik ozdobny ze złota, srebra, pereł i innych klejnotów.

Kolka, wyrostek roślinny kłójący, kolec na oście, łopianie, tarninie i t. p.; igła drzewa iglastego; w lm. k-ki, igły suche z drzew iglastych, opadłe igliwie; kłójący ból w kiszkach, nerkach, w boku i t. p.; rznięcie, kłócie, ból.

Kolkotar, arab., czerwonawy tlenek żelaza, otrzymywany przy wyrobie kwasu siarkowego, czerwona farba.

Kolnąć, nied. Kłóć; dotknąć boleśnie czymś śpiczastym, ukłóć, ubość; żgnąć, przymówić w sposób uszczypliwy.

Kolodjon, Kolodjum, łć., roztwór bawełny strzelniczej w eterze, ciecz gęsta, łatwo zapalna, używana w fotografji, także w medycynie do opatrywania ran.

Kolofon, gr., w dawnych drukach: ostatnia stronica książki, wskazująca miejsce druku i rok.

Kolofonit, gr., odmiana granitu, kamień czerwonawo-żółty.

Koloid, gr., ciało galaretowate, nie dające ś. skrystalizować i posiadające własność przechodzenia w dwie odmiany, rozpuszczalną i nierozpuszczalną (np. białko, klej).

Kolokacja, łć., wyposażenie; wykaz właścicieli podług kolei, jaką mają być spłaceni; wieś szlachecka, podzielona na części, należące do różnych wierzycieli.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolokasja.png
Kolokasja, gr., albo Kleśnica, roślina zwrotnikowa, azjatycka, z rodziny obrazkowatych (fig.).

Kolokator, łć., wierzyciel mieszczący się na części majątku dłużnika.

Kolokować, łć., wpisywać wierzyciela wspólnie z innymi wielbicielami na części majątku dłużnika.

Kolokucja, łć., rozmowa.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolokwinta.png
Kolokwinta, gr., owoc rośliny kolokwintu, z rodziny dyniowatych, gorzki w smaku i silnie przeczyszczający (fig.).

Kolokwjum, łć., zjazd dygnitarzy duchownych i świeckich w celu obrad nad sprawami publicznemi; dysputa religijna; w uniwersytecie egzamin w formie rozmowy profesora ze studentem.

Kolonada, fr.p. Kolumnada.

Kolonat, łć., w dawnym prawie rzymskim forma przejściowa pomiędzy swobodnem władaniem ziemi a poddaństwem, rodzaj dzierżawy wieczystej.

Kolonista, łć., osadnik; właściciel małej posiadłości, zwykle obcego pochodzenia.

Kolonizacja, łć., zasiedlenie jakiej miejscowości osadnikami, osadnictwo.

Kolonizacyjny, łć., przym. od Kolonizacja; komisja k-a w W. Ks. Poznańskim = skupująca majątki polskie i ułatwiająca Niemcom nabywanie ziemi polskiej.

Kolonizator, łć., dzielący majątek na kolonje i sprzedający je kolonistom.

Kolonizować, łć., obsadzać ziemię kolonistami, sprzedawać ją częściowo na kolonje.

Kolonja, łć., osada, małe gospodarstwo rolne, osada rolnicza w kraju mało zaludnionym; osada, zakładana poza granicami rodzinnego kraju w celu zbytu towarów, eksploatowania bogactw miejscowych, zsyłania przestępców i i t. p.; ogół osób tego samego zajęcia a. narodowości, mieszkających w danym mieście (k. Polaków w Wiedniu, k. malarzy itp.); letnia k. = miejscowość na wsi w miejscu zdrowotnym, do której wysyłają z miasta dzieci chorowite; k. w świecie zwierzęcym, roślinnym = gromada osobników tego samego gatunku, żyjących razem i z sobą złączonych.

Kolonjalny, łć., przym ud Kolonja; k-e towary, towary pochodzące z osad, t. j. z kolonji zamorskich; k. handel = towarami i produktami kolonjalnemi.

Kolońska woda, rodzaj perfum, mieszanina najlepszego spirytusu z olejkami: lawendowym, bergamotowym, pomarańczowym i goździkowym (od miasta Kolonja).

Kolor, łć., barwa, farba; maść (w kartach, u zwierząt), cera, pozór, wygląd, sposób widzenia rzeczy (w k-ze różowym — optymistycznie; w k-ze czarnym a. w ciemnych k-ach — pesymistycznie); k-y = rumieńce; zabarwienie, charakter, właściwość; wyraz, wyrazistość, malowniczość.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koloratka.png
Koloratka, fr., kołnierzyk księży, spinany z tyłu szyi (fig.).

Koloratura, wł., artystyczne przyozdabiani śpiewu pasażami, trylami itp.

Koloraturowy, wł., przym. od Koloratura; k-a śpiewaczka = artystka, posiadająca rozwiniętą technikę wokalną.

Kolorować, Koloryzować, łć., pokrywać rysunek barwami, malować.

Kolorowy, łć., barwny.

Kolorymetr, łć., przyrząd do oceniania stopnia i siły zabarwienia roztworów (syropu, soku itp).

Kolorysta, łć., malarz, którego obrazy odznaczają się świetnym kolorytem; w fabryce tkanin chemik, nadający barwy i desenie tkaninom; blagier, łgarz.

Kolorystyka, Koloryt, łć., umiejętne zestawienie barw w obrazie, ubarwienie; różnica głosów w instrumentach muzycznych.

Koloryzator, łć., kolorujący farbami rysunki i ryciny.

Koloryzować, łć., upiększać rysunek barwami; ubarwiać (w opowiadaniu), okłamywać, blagować.

Kolos, gr., coś bardzo wielkiego o kształtach olbrzymich, posąg olbrzymi, olbrzymia postać, ogrom, wielki gmach.

Kolosalny, gr., olbrzymi, ogromny, gigantyczny; wielki, nadzwyczajny, zdumiewający, potężny.

Kolosseum, łć.p. Kolizeum.

Kolportaż, Kolporterja, fr., obnoszenie i sprzedawanie książek oraz innych towarów po domach.

Kolporter, fr., obnoszący po domach i sprzedający książki i in. towary i t. d.; rozszerzający jakie wiadomości.

Kolportować, fr., roznosić co na sprzedaż, rozpowszechniać, rozgłaszać, przynosić (wiadomość).

Koltelata, wł., walka na noże.

Koltryna, wł., zasłona, opona.

Kolubryna, łć., dawna ciężka, długa armata.

Kolumbarjum, łć., starożytny grób rzymski, gdzie w niszach w ścianie stawiano urny z popiołami zmarłych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolumna 1.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolumna 2.png
Kolumna, łć., słup, filar (fig.), obelisk (fig.) oddział wojska; łam, szpalta; pojedyncza stronica książki lub gazety; rząd liczb jednych pod drugiemi; przen. podpora; k-y państwa: wielcy ludzie w państwie, ludzie rozumni; k. pacierzowa = kręgosłup, stos pacierzowy albo kręgowy; k-y Herkulesa = góry, między któremi jest cieśnina Gibraltarska.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolumnada.png
Kolumnada, fr., rząd słupów cz. kolumn, zdobiący jaką budowlę; korytarz, utworzony z szeregu słupów (kolumn), galerja (fig.).

Kolury, gr., koła wrębne, dwa wielkie koła sfery niebieskiej: jedno przechodzi przez punkty równonocne, drugie przez punkty przesilenia letniego i zimowego, i przecinają się na biegunach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koluszka.png
Koluszka cz. Rogatka, ryba, gatunek ciernika (fig.).

Koluzja, łć., tajna zmowa w celu wprowadzenia w błąd osób trzecich; podejście.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kolza.png
Kolza cz. Kapustnik, roślina krzyżowa z rodziny kapusty (fig.).

Kołacz, duża bułka podługowata z mąki pszennej a. żytniej; placek okrągły z serem, robiony na Wielkanoc.

Kołat, odgłos kołatania, stukot.

Kołatać, pukać, stukać, uderzać, dobijać ś.; turkotać, tętnić (serce kołacze); przen., k. do kogo = zwracać ś., udawać ś. z prośbą, uciekać ś; k. kogo = bić, okładać, razić; k. kogo, czym = kłopotać, turbować, niepokoić; k. ś., robić łoskot; tłuc ś., poniewierać ś., tułać się, włóczyć się.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołatek.png
Kołatek, zool., chrząszcz pięcioczłonkowy z rodziny czerwotoków (f.).

Kołatka, Kołatek, to, czym ś. kołacze, grzechotka; klekotka, używana w kościele; dzwonek drewniany, zawiązywany u szyi bydłu; narzędzie do rozbijania białka, jaj, mleka, do mieszania.

Kołbiel, Kołbań, ukr., małe jeziorko wody stojącej, bagno.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołczan.png
Kołczan, tur., pochwa na strzały od łuku, sajdak (fig.).

Kołdra, wł., przykrycie śpiącego w łóżku (zdr. Kołderka).

Kołdun, nm., rodzaj pierożka nadziewanego surowym mięsem, a potem gotowanego.

Kołek, kawałek niegrubego pnia drzewa, szpiczasto zaciosany; zatyczka drewniana szpiczasta; kawałek drzewa w formie haczyka do zawieszania na nim, wieszadło; ćwieczek, gwóźdź drewniany; przen., zawiesić co na k-u = odłożyć na później albo na bok; stoi jak k. = jak słup; sam jeden na świecie; język mu k-iem staje = drętwieje; k-i komu ciosać na głowie = robić z nim, co ś. podoba; nowe sitko na k. = co nowe, to ponętniejsze.

Kołem, przysł., wkoło, wokół, dokoła; w krąg; stanąć k. = zdrętwieć, stanąć w słup.

Kołkować, obsadzać kołkami, podpierać albo wytykać miejsce kołkami.

Kołnierz, nm., część odzieży, koszuli, obejmująca szyję (zdr. Kołnierzyk); brzeg wylotu rury, wentyla.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koło 1.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koło 2.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koło zębate.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koło 4.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koło ratunkowe.png
Koło, okrąg, figura płaska, ograniczona linją zamkniętą, której wszystkie punkty są równo oddalone od punktu środkowego, linja, zamykająca taką figurę (f.), obwód; okrąg drewniany, żelazny ze szprychami, umocowany na końcu osi wozu, na którym wóz ś. toczy (f.); powierzchnia widoma wielkich planet; k-a zębate, zaczepiające ś. o siebie i za pomocą zębów obracające jedno drugie (fig.); okrąg uformowany przez tańczących; zwrot; krąg, tarcza; k. z łopatkami, obracane przez spadek wody, a nadające ruch wałowi w młynie (fig.); deska w kształcie kręgu do ciskania na igrzyskach, dysk; — bicykl, rower, welocyped; k. ratunkowe = krąg gumowy a. z korka obciągniętego skórą, w którym można utrzymać się na wodzie (fig.); k. loteryjne, skrzynka okrągła na bilety loteryjne, obracano korbą przy ciągnieniu; rodzaj tortur (łamać k-em); piąte k. u wozu = osoba niepotrzebna, przeszkadzająca; k. biegunowe = na mapach, globusach: koła poprowadzone blizko biegunów (północnego i południowego); k. świetlne czyli halo, kręgi światła białego, zdarzające się niekiedy dokoła słońca i księżyca; k. godzinne — p. Południk; przen., sfera, zakres, granica, obręb; grono osób zebrane w jednym celu, korporacja; k., przyim., około, dokoła, wkoło, blizko, obok, naokoło, przy, podle, wedle, blizko, mniej więcej (k. stu, k. południa); chodzić k. czego = starać ś., zajmować ś. czym, pilnować czego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołobieg.png
Kołobieg, słup z przyrządem ruchomym umieszczonym na wierzchu i zawieszonemi na nim sznurami (szelkami) do biegania w około i podnoszenia się w powietrze — p. Kołowrót.

Kołodziej, Kolarz, rzemieślnik, robiący koła do wozów; stelmach.

Kołomaź, maźnica, smarowidło do kół.

Kołomyjka, ukr., skoczny taniec ludowy w Galicji wschodniej.

Kołotocznik a. Wołowe oczko, roślina z rodziny złożonych.

Kołowacieć, drętwieć, sztywnieć, tężeć; dostawać kołowacizny (o owcach); odchodzić od rozumu, głupieć.

Kołowacizna, Kręciek, choroba, powstająca z obecności w mózgu bąblowca (z zarodków tasiemca); przen., ogłupienie, głupota, bzik.

Kołować, chodzić wkoło, obracać ś. w koło, kręcić ś., krążyć; błądzić, objeżdżać, obchodzić; przen., mówiąc, odbiegać od rzeczy; używać wybiegów; k. ś., wirować, obracać ś., kręcić ś.

Kołowaty, podobny do koła, okrągławy; zdrętwiały, zdrewniały, który dostał kołowacizny, błędny; przen., głupi, głupkowaty, pomieszany, bzikowaty.

Kołowiec, welocyped, rower; rodzaj statku wodnego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołowrotek.png
Kołowrotek, przyrząd do przędzenia, kółko, kądziel, zwijadło (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołowrót.png
Kołowrót, Kołowrot, przyrząd do przędzenia, kołowrotek, kółko; przyrząd poziomy w kształcie krzyża, obracający ś. na słupku w miejscu, którędy można tylko przechodzić, nie przejeżdżać; rodzaj wrót podwójnych od pola, których połowy zawieszone są u słupa, stojącego w środku drogi; machina, składająca ś. z koła, osadzonego na wale poziomym (f.) obracana korbą do ciągnienia i spuszczania, winda.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołpak.png
Kołpak, tur., czapka wysoka kończasta (fig.); czako, giwer; wierzchołek jakiego przedmiotu (zdr. Kołpaczek).

Kołtun, rzekoma choroba, w której włosy bywają skręcone, poplątane i zrośnięte; w lm. kudły; człowiek z rozczochraną głową; mieszczanin, łyk; człowiek o pojęciach ciasnych, zacofanych, filister, burżuj.

Kołtuniasty, Kołtunowaty, mający kołtuny, nierozczesany, niegładki.

Kołtunić się, w kołtun ś. skręcać (o włosach).

Kołtunieć, zwijać ś. w kołtun, dostawać kołtuna.

Kołtunerja, Kołtuństwo, zbior., mieszczaństwo, mieszczuchy, usposobienie mieszczuchów.

Kołysać, bujać, kolebać, wahać, chwiać, chybotać, kiwać; k. ś., iść krokiem wahającym, bujać ś., ważyć ś., wahać ś., kiwać ś.

Kołysanka, pieśń, śpiewana nad kołyską przy usypianiu dziecka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kołyska.png
Kołyska, sprzęt do kołysania dziecka, kolebka (zdr. Kołyseczka) (f.).

Koma, gr., przecinek; senność chorobliwa, śpiączka.

Komandor, łć., posiadający najwyższy stopień jakiego orderu; naczelnik zakonu rycerskiego — p. Komtur.

Komandorja, łć., własność ziemska kościelna oddana do użytku rycerzom jakiego zakonu.

Komandyta, łć., spółka handlowa, ograniczona wielkością wkładów i odpowiedzialnością spójników; filja firmy kupieckiej.

Komandytor, łć., spólnik spółki komandytowej, w jej interesach handlowych nie biorący czynnego udziału.

Komandytowanie, łć., urządzenie interesu sposobem komandytowym.

Komandytowy, łć., przym. od Komandyta; k. interes, spółka handlowa, zawarta między spólnikami firmowemi solidarnie odpowiedzialnemi do wysokości swoich wkładów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komar.png
Komar, owad dwuskrzydły, długorogi (fig.) (samica jego kłuje boleśnie); przen., coś drobnego a dokuczliwego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komarnica.png
Komarnica, owad dwuskrzydły, podobny do komara (fig.); zbutwień.

Komarzy, Komarowy, przym. od Komar.

Komasacja, łć., połączenie. rozrzuconych gruntów w jedną całość (drogą zamiany).

Komatyczne gr., środki, środki nasenne.

Kombinacja, łć., połączenie, zestawienie przedmiotów a. pojęć, aby tworzyły zgodną całość albo żeby posłużyły do wyprowadzania wniosków; pomysł, wymagający uwzględnienia licznych okoliczności; obmyślenie, obrachowanie; k-e, w matem., pewien rodzaj działań matematycznych.

Kombinacyjny, łć., przym. od Kombinacja; zestawiający, porównywający; k-e gry, gry umysłowe, w których wygrana zależy głównie od umiejętnych kombinacji (np. szachy), k-e tony, utworzone przez współbrzmienie dwuch tonów.

Kombinant, łć., w matem., niezmiennik lub spółczynnik układu form w algiebrze.

Kombinator, łć., ten, co kombinuje, zestawia, jednoczy; przemy śliwający coś.

Kombinować, łć., zestawiać, obrachowywać, porównywać, łączyć.

Kombustja, łć., spalanie, gorzenie.

Komedja, gr., utwór sceniczny, przedstawiający w sposób wesoły, satyryczny, wady i śmieszności jednostek i społeczeństwa; przen., zabawny zbieg okoliczności, zabawne widowisko, śmieszność; awantura, heca, scena; kaprys, dziwaczenie; udawanie, zmyślenie, obłuda.

Komedjancki, gr., przym. od Komedjant; po k-u, = jak komedjant.

Komedjant, gr., grający komedje, wyprawiający sztuki komiczne, pajac, błazen; pogardliwa nazwa aktora; obłudnik, udawacz, hipokryta.

Komedjo-opera, opera komiczna.

Komedjopisarz, piszący komedje, autor komedji.

Komedjować, gr., wyprawiać komedje, awantury, udawać.

Komedyjka, gr., zdr. od Komedja; mały, wesoły utwór sceniczny.

Komelica, roślina z rodziny komosowatych.

Komemoracja, łć., wspomnienie; wspomnienie umarłych; wzywanie świętych.

Komenda, łć., krótkie rozkazy, wydawane przez dowódcę; rozkaz; dowództwo, kierownictwo; mały oddział wojska; obowiązki komendanta placu; k. duchowna = dochód z probostwa, udzielany człowiekowi, nie sprawującemu tamże obowiązków proboszcza; żart., bosa k. = biedacy.

Komendant, łć, dowódca oddziału wojskowego a. twierdzy.

Komendantura, łć., biuro komendanta.

Komendarz, Komendatarjusz, łć., pobierający dochód z komendy duchownej.

Komenderować, łć., dowodzić, rozkazywać; wysłać.

Komensal, łć., współbiesiadnik, współstołownik; przen., darmozjad, pieczeniarz.

Komensalizm, łć., pasorzytnictwo, wspólne żywienie się.

Komentarjusz, łć., pamiętnik, notatnik.

Komentarz, łć., objaśnienie; uwagi i przypisy, objaśniające coś trudno zrozumiałego, dopełnienie.

Komentarzowy, łć., uzupełniający, wyjaśniający.

Komentator, łć., objaśniający mniej zrozumiałe pisma, dzieła; robiący przypisy objaśniające, uzupełniające.

Komentować, łć., wyjaśniać, opatrzyć przypisami.

Komera, fr., kumoszka, baba gadatliwa i plotkarka.

Komeraż, fr., plotka siejąca waśń, niezgodę, nieporozumienie.

Komerażnica, fr., kobieta, robiąca komeraże.

Komerażować, fr., robić plotki, siać nieporozumienie, waśnić.

Komercjalizacja, łć., uhandlowienie (kraju, miasta, przedsiębiorstwa).

Komercjalny, Komercyjny, fr., handlowy, kupiecki.

Komers, nm., zebranie studentów niemieckich w piwiarni, pohulanka; k., fr., spółka, stowarzyszenie; gra towarzyska.

Komersowy, fr., przym. od Komers; k-e gry = gry karciane towarzyskie niehazardowe, w których niema stawek na pojedyncze karty.

Komes, łć., w dawnej Polsce, rządca prowincji, miasta a. zamku (dosł. hrabia).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kometa.png
Kometa, gr., ciało niebieskie, krążące dokoła słońca po bardzo wydłużonej elipsie, gwiazda mglista, ciągnąca za sobą smugę światła, tak zw. ogon, warkocz a. miotłę (fig.).

Kometografja, gr., opisanie komet.

Kometologja, gr., nauka o kometach.

Komeżka, łć., zdr. od Komża.

Komfort, ang, wygody życia, urządzenie dostatnie, wytworne i eleganckie, wykwint.

Komicje, łć., zgromadzenie obywateli daw. Rzymu dla wysłuchania wniosków kapłańskich, tyczących ś. religji oraz rozstrzygnięcia spraw państwowych; w dawnej Polsce zjazdy rolnicze.

Komiczny, łć., zabawny, śmieszny, wzbudzający wesołość.

Komięga, nm., statek czworoboczny do spławu zboża na rzece, krypa, galar, łódź.

Komik, gr., aktor, grający role śmieszne, zabawne, wywołujące śmiech; przen., człowiek pobudzający innych do wesołości.

Komika, Komizm, Komiczność, gr., zdolność rozśmieszania, tkwiąca w kim a. w czym.

Komiliton, łć., współżołnierz, towarzysz broni.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komin.png
Komin, łć., kanał przeprowadzony od pieca, od kuchni, fabryki (f.), którym dym wychodzi nazewnątrz; koniec tego kanału, wychodzący nad dach; urządzenie z kanałami i wylotem do komina, na którym palą ogień i gotują; patrzeć, gdzie ś. z k-a kurzy = wypatrywać, gdzieby ś. można pożywić.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kominek.png
Kominek, łć., zagłębienie w ścianie, pokoju, przy podłodze, z kanałem kominowym, do palenia drzew, węgli (fig.); k. do lampy = szkło, cylinder szklany do lampy; rura w samowarze, do której wkłada ś. węgle; sus, podskok, wywinięcie kozła (o zającu); wybieg, fortel; chodzić po k-kach = patrzeć, z którego komina ś. kurzy, ażeby tam zjeść coś smacznego; być pieczeniarzem.

Kominiarczyk, uczeń kominiarski.

Kominiarz, łć, zajmujący ś. wycieraniem kominów.

Komis, łć., zlecenie, poruczenie załatwienia jakiego interesu; dać w k. = powierzyć na sprzedaż towary i przyznać sprzedającemu prawo potrącenia sobie od ich ceny umówionego procentu.

Komisant, fr., załatwiający zlecenia handlowe kupców za odpowiednią prowizję dla siebie; sprzedający powierzone mu towary na rachunek ich właściciela.

Komisarjat, Komisorjat, nm., biuro komisarza, urząd, zaopatrujący wojsko w żywność i umundurowanie (dzisiejsza intendentura).

Komisarz, łć., urzędnik państwowy, przeznaczony do jakich specjalnych obowiązków, np. k. ekonomiczny, leśny; k. policyjny = naczelnik cyrkułu policyjnego; administrator, rządca; członek komisji, delegat.

Komisja, łć., władza rządowa naczelna, prawie to co ministerjum; mniejsze zgromadzenie, wydelegowane z większego grona dla rozpatrzenia lub przeprowadzenia jakiej sprawy; k. parlamentarna = grono posłów, wyznaczonych przez parlament do rozpatrzenia i opracowania jakich projektów, uchwał, aby je z gotowemi wnioskami wnieść na decyzję parlamentu — p. Komis.

Komisjoner, fr., trudniący ś. interesami komńowemi; załatwiający zlecenia handlowe jednej lub kilku firm; urzędnik komisarjatu; posłaniec publiczny.

Komisorjum, łć., polecenie, dane do spełnienia upełnomocnienie do załatwienia interesów.

Komisowe, łć., umówione wynagrodzenie za wykonane zlecenie a za pośrednictwo przy kupnie a. sprzedaży; procent umówiony na korzyść komisanta, strącany od cen za towary przez niego sprzedane, prowizja.

Komisowy, łć., dany w komis: dom k. = załatwiający zlecenia i rozmaite interesy.

Komisówka, fr., gatunek gruszki.

Komiśniak, nm., skarbowy chleb razowy.

Komitat, łć., okrąg administracyjny na Węgrzech pod władzą nadżupana, powiat.

Komitent, łć., zamawiający, dający zlecenie, powierzający załatwienie swoich interesów.

Komitet, łć., rada, złożona z przedstawicieli władz lub osób, wybranych do rozpatrywania jakich spraw a. wykonywania postanowień; zarząd obieralny jakiegoś stowarzyszenia a. klubu.

Komitetowy, fr., dotyczący komitetu; rzecz., członek komitetu.

Komitywa, łć, zażyłość, przyjazne stosunki; orszak, otoczenie, drużyna, świta.

Komiwojażer, podróżujący ajent handlowy, starający ś. o zbyt towarów firmy, którą reprezentuje, przedstawiający próby tych towarowi przyjmujący obstalunki na nie.

Komizeracja, łć., politowanie, współczucie.

Komizmp. Komika.

Komnata, łć., pokój, izba, stancja, gabinet.

Komocja, łć., ruch, wstrząśnienie, wzruszenie, emocja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komoda.png
Komoda, fr., sprzęt domowy z szufladami jedna nad drugą na bieliznę i drobiazgi (f.) (zdr. Komódka).

Komodat, łć., wygodzenie, użyczenie.

Komodatarjusz, łć., wierzyciel.

Komodor, ang., w Anglji i Ameryce dowódca eskadry.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komonica.png
Komonica, roślina z rodziny motylkowatych (fig.).

Komora, gr., izba, alkierz, pokój bez pieca, spiżarnia, garderoba, schowanie; przegroda; jama; urząd celny do pobierania cła od towarów; puste miejsce w kopalni, pozostałe po wybraniu pokładu; miejsce w broni gdzie ś. kładzie nabój; w myśl., piersi dzikiego zwierza jako cel strzałów myśliwca; w ciemnia optyczna; k. solna = skład soli.

Komorne, gr., zapłata za mieszkanie.

Komornica, kobieta, nie mająca własnej chaty, lecz mieszkająca u kogo na komornym.

Komornik, gr., urzędnik do wykonywania Wyroków sądu, dotyczących dłużników; komisarz sądowy; dawniej przełożony nad komorą monarszą, szambelan; mieszkający „na komornym“, lokator; sublokator.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komosa.png
Komosa, roślina z rodziny komosowatych (fig.).

Komosić, ukr., narowić (konia) k. ś., srożyć ś., gniewać ś., dąsać ś., ociągać ś., bałamucić.

Komosowate rośliny, rodzina roślin dwuliściennych.

Komośliwy, ukr., narowny; niespokojny, burzliwy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komórka.png
Komórka, gr., schowanko, składzik, izdebka; wygódka, ustęp; przegródka; nazwa tworów pęcherzykowatych, z których składa ś. organizm: k. zwierzęca i roślinna (fig.); k. sercowa = przegródka sercowa; k-a pszczelna = przegródka sześciokątna ulepiona z wosku przez pszczoły, z których składa ś. plaster w ulu; k-i do wynajęcia = rodzaj gry dziecięcej; (zdr. Komóreczka).

Komórkowaty, Komórkowy, gr., podobny do komórek, składający się z komórek; pełen komórek, przegródek, poprzegradzany.

Kompacissent, fr., współczujący jakiejś sprawie a. osobie, sympatyk.

Kompakt, łć., ścisły.

Kompakty, łć., paragrafy, artykuły; umowy, układy.

Kompan, Kompanjon, łć., towarzysz, kolega.

Kompanijka, łć., wesołe zebranie towarzyskie, zabawa, pijatyka.

Kompanja, łć., towarzystwo, spółka, stowarzyszenie handlowe; oddział piechoty (100 do 200 ludzi); grono pątników, idących do miejsca świętego; zebranie towarzyskie, grono bawiących ś. wspólnie ludzi, grupa ludzi (dobrana, wesoła k.).

Kompanjon, fr., wspólnik, uczestnik.

Kompańczyk, łć., kozak rejestrowy.

Komparacja, łć., porównanie.

Komparent, łć., strona, osobiście stawająca, np. w sądzie.

Kompars, fr., aktor, grający niemą a. podrzędną rolę na scenie, figurant, statysta; przen., człowiek, nie odgrywający żadnej ważniejszej roli w życiu, przeciętny, pospolity, mierny.

Kompartyment, fr., ozdoby boczne na tarczy herbowej; część wynikła z symetrycznego podziału powierzchni; przegródka (np. w szufladzie); część mieszkania (np. pokój); część wagonu (przedział); miejsce, pomieszczenie.

Komparycja, łć., stawiennictwo osobiste strony przed sądem; początkowy ustęp podania do sądu, wymieniający strony, wytaczające sprawę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kompas.png
Kompas, łć., busola morska, zegar słoneczny (fig.).

Kompasja, fr., współczucie, politowanie.

Kompatrjota, łć., współziomek, rodak.

Kompatura, łć., okładka książki, zeszytu.

Kompendjum, łć., skrót, przewodnik. podręcznik, krotki zbiór.

Kompensacja, Kompensata, łć., wyrównanie wzajemnych rożnie, należności i pretensji; wynagrodzenie.

Kompensacyjny, Kompensyjny, łć., przym. od Kompensacja; wahadło k-ep. Kompensator.

Kompensator, łć., wahadło tak zbudowane, że, pomimo zmian temperatury, zachowuje długość jednostajną.

Kompensować, łć., nagradzać za uszczerbek, wyrównywać, potrącać należności wzajemne.

Kompetencja, łć., zakres czyjej wiedzy, upoważniający do wyrokowania o czym, znajomość rzeczy; k-e = płaca dożywotnia w zamian za dobra, przez rząd zabrane.

Kompetent, Kompetytor, łć., człowiek kompetentny; współubiegający ś., współzawodnik, rywal.

Kompetentny, łć., mający prawo rozstrzygać daną sprawę; świadomy rzeczy, biegły.

Kompetować, łć., należeć z prawa.

Kompilacja, łć., utwór literacki a. naukowy, którego treść zestawiona jest z ustępów innych dzieł.

Kimpilator, łć., autor, układający dzieła nie samoistnie, lecz z prac innych autorów.

Kompilować, łć., robić kompilację.

Komplanacja, łć., układ pojednawczy, kończący spór.

Komplanować, łć., prowadzić układy, pertraktować.

Komplecik, zdr. od Komplet; mały zbiór, małe zebranie.

Kompleks, łć., całość, skład, ogół, całokształt.

Kompleksja, łć., budowa ciała; temperament, usposobienie.

Komplemencista, łć., prawiący komplementy, pochlebnik.

Komplement, Kompliment, łć., pochlebstwo, grzeczne słówka.

Komplementować, łć., kogo: prawić komplementy, winszować mu.

Komplet, łć., ogół osób potrzebnych do załatwiania jakiej sprawy: zupełność naznaczonej liczby; pełny zbiór jakich przedmiotów; całość; w teatrze: zapełnienie wszystkich miejsc przez widzów; pewna ilość uczniów a. uczennic, uczących ś. razem prywatnie.

Kompleta, łć., ostatnie nabożeństwo wieczorne po nieszporach.

Kompletny, łć., cały, zupełny, całkowity.

Kompletować, łć., zbiór uzupełniać, dopełniać czyni całość, ułożyć w całość.

Komplikacja, łć., powikłanie, splątanie, złożoność; zbieg różnorodnych okoliczności, plączących kwestję.

Komplikować, łć., wikłać, gmatwać, utrudniać przez przyłączenie ś. czego.

Komplimentp. Komplement.

Komplot, fr., sprzysiężenie, spisek, zmowa.

Kompocik, zdr. od Kompot.

Komponent, łć., pierwiastek, wchodzący w skład ciała złożonego.

Komponować, łć., tworzyć, układać, snuć z wyobraźni dzieło sztuki; opowiadać rzeczy zmyślone; kłamać.

Komportacja, łć., porozumienie ś.; przedstawienie dowodów.

Komportować, łć., składać dowody. przedstawiać; k. ś. porozumiewać ś., znosić ś.

Kompost, łć., nawóz z odpadków roślinnych i zwierzęcych, zmieszanych z ziemią, wapnem i t. p.

Kompostować, łć., użyźniać grunt za pomocą kompostu.

Kompot, fr., owoce gotowane z cukrem; żart. k. szewcki = kapusta z kartoflami, melanż.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kompotjera.png
Kompotjera, fr., szklane a. porcelanowe naczynie płaskie z przegrodami i rączką, do podawania kompotu (fig.); stoik do przechowywania kompotu.

Kompozycja, łć., utwór, dzieło sztuki; utwór muzyczny: ćwiczenia szkolne na dany temat; układ utworu; tworzenie dzieła; zmyślenie; mieszanina metali, aljaż.

Kompozytor (forma ż. Kompozytorka), łć., autor utworu muzycznego; twórca; kłamca.

Kompres, fr., okład z płótna zmoczonego i wyciśniętego.

Kompresor, łć., pompa po wietrzna (pneumatyczna).

Komprobacja, łć., potwierdzenie, przystanie na co.

Komprobować, łć., potwierdzać, wznawiać, przystawać na co.

Kompromis, pakt, mocą którego strony zgadzają ś. na załatwienie sporu sądem polubownym; zgodne zakończenie sporu; ugoda układ, porozumienie.

Kompromisarz, łć., sędzia polubowny, arbiter, superarbiter.

Kompromisowy, łć., pośredni, godzący sprzeczne zdania a. dążenia (układ k., wniosek k.).

Kompromitacja, łć., narażenie ś. na wstyd, śmieszność a. hańbę, zawstydzenie, ośmieszenie ś.

Kompromitować, fr., zawstydzać, podawać na pośmiewisko, podawać w podejrzenie; k. ś. = narażać ś. na wstyd, na śmieszność, na hańbę.

Komput, łć., poczet, liczba, rejest, etat; przen., zastęp, siła liczebna; k. kościelny = rozkład świąt według biegu słońca i księżyca.

Komputować, łć., obliczać; zbierać, uzupełniać.

Komputowiec, łć., żołnierz komputowy.

Komputowy, łć., etatowy, rejestrowy; wojsko k-e = dawne wojsko polskie stałe, utrzymywane ze skarbu.

Komtur, nm., wyższa godność u Krzyżaków; przełożony nad okręgiem, dowodzący oddziałem wojska na wojnie — p. Komandor.

Komuna, fr., gmina miejska, posiadająca samorząd; stowarzyszenie socjalistów i terorystów, dążące do przewrotu w stosunkach społecznych; powstanie w Paryżu w r. 1871, dążące do utworzenia samodzielnych gmin, połączonych w republikę federacyjną, na czele której stanęłaby gmina paryska.

Komunalny, fr., przym. od Komuna; tyczący ś. gminy, należący do niej; k. łć., przym. od Komunał; powszedni, pospolity, oklepany.

Komunał, łć., zdanie znane przez wszystkich, oklepane, powszednie, ogólnik.

Komunard, fr., zwolennik zasad, głoszonych przez komunę paryską 1871 r.; komunista.

Komunik, łć., rycerz jezdny, kawalerzysta; kawalerja, konnica; k-em = konno, lekko bez wozów; k. niebieski = zastęp, chór aniołów.

Komunikacja, łć., wzajemne udzielanie wiadomości; związek, stosunek; drogi lądowe i morskie, poczty, telegrafy, telefony.

Komunikant, łć., opłatek konsekrowany przy Mszy Św., ten, kto przystępuje do Komunji św.

Komunikat, łć., dokument, udzielany stronie drugiej, do rozpatrzenia; wiadomość udzielana półurzędownie pismom.

Komunikować, łć., przyjmować I Komunję Św.; udzielać jakiej wiadomości; k. ś., znosić ś. z kim, mieć z kim stosunki; łączyć ś. jakim przejściem z innym miejscem.

Komunista, łć., zwolennik komunizmu; k. anarchista = nazwa przybierana przez opryszków, napadających z rewolwerami na mieszkania i sklepy w celu grabieży.

Komunistyczny, łć., przym. od Komunizm.

Komunizm, łć., teorja ustroju społecznego, głosząca zrównanie stanów, zniesienie osobistego mienia i wspólne używanie własności, kolektywizm.

Komunja Św., łć., Najświętszy Sakrament Ciała i Krwi Pańskiej.

Komutator, łć., przyrząd do przerywania a. zmiany kierunku prądu elektrycznego.

Komysz, tur., zarośla, gęstwina.

Komysznik, tur., rabuś, rozbójnik, zbir, ukrywający ś. w komyszach.

Komyśny chleb, nm., chleb żołnierski.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Komża.png
Komża, łć., krótka biała szata (skrócona alba), używana przez kapłanów i przez świeckich, posługujących kapłanowi przy sprawowaniu obrzędów świętych (fig.) (zdr. Komeżka).

Konać, kończyć życie, dogorywać, umierać; przen., milknąć, zamierać, ustawać.

Konak, tur., pałac, rezydencja, dworzec; dworzec kolejowy.

Konar, wielka gałąź, wyrastająca bezpośrednio z pnia; k-ry rogi jelenie.

Konarzysty, rozłożysty.

Koncedować, łć., ustępować, dozwalać, przystawać na co

Koncelebrować, łć., współuczestniczyć w celebrowaniu.

Koncentracja, łć., skupienie, gromadzenie do jednego punktu środkowego, zogniskowanie, ześrodkowanie, napływ, pościąganie w jedno miejsce (np. wojska); łączenie ś., jednoczenie ś. stronnictw, przedsiębiorstw w jednym głównym celu; nasycanie roztworu, zgęszczenie.

Koncentrować, łć., ześrodkowywać, skupiać w jednym punkcie; zgęszczać; k. ś. skupiać ś., skupiać swe siły

Koncentryczny, łć., współśrodkowy, mający wspólny środek (koła k-e), k. ogień = wystrzały z różnych stron, skierowane ku jednemu punktowi; k. ruch = ruch dośrodkowy; k-a nauka = nauczanie, wychodzące od rzeczy najbliższych i powoli rozszerzające ten zakres.

Koncepcista, Koncepciarz, łć., sadzący ś. na żartobliwe koncepty, na dowcip, dowcipniś.

Koncepcja, łć., pomysł, plan, projekt jakiej pracy, jakiej nowej teorji; zajście w ciążę, poczęcie.

Koncepista, łć.p. Koncypista.

Koncepować, łć.p. Koncypować.

Koncept, łć., pomysł; pierwszy szkic, bruljon, odręczny projekt jakiego pisma; żart, dowcip; wesołe usposobienie.

Konceptować, łć., ruszać konceptem; zamyślać coś, planować.

Konceptowy, przym. od Koncept; k. papier = zwyczajny papier do pisania (na koncepty czyli bruljony); urzędnik k. = umiejący sporządzać pisma urzędowe.

Koncept-praktykant, łć., aplikant biurowy.

Konceptualizm, Konceptyzm, łć., teorja, podług której idee ogólne są wrodzone i niezależne od spostrzeżeń zmysłowych.

Koncert, łć., wykonanie artystyczne utworów muzycznych przez jednego lub wielu muzyków a. śpiewaków wobec zgromadzonych słuchaczów; większy litwor muzyczny popisowy; porozumienie, zgodne działanie między mocarstwami; dać k. = zrobić coś wzorowo, na podziw.

Koncertacja, łć., ociąganie się, wzdraganie ś.

Koncertant, Koncercista, fr., artysta, dający koncert, a. biorący udział w koncercie (forma ż. Koncertantka).

Koncertmistrz, nm., przewodnik, dyrektor koncertu; pierwszy skrzypek w orkiestrze.

Koncertować, fr., dawać koncert.

Koncertowo, fr., popisowo, doskonale, świetnie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koncerz.png
Koncerz, czes., długa dzida; wielki, ciężki miecz obosieczny, używany przez husarzy (fig.).

Koncesja, łć., przyzwolenie, przywilej na jakie przedsiębiorstwo, wydany przez wsadzę; ustępstwo, ustąpienie (zdr. żart. Koncesyjka).

Koncesjonarjusz, łć., ten, komu udzielono koncesji, przywileju, pozwolenia.

Koncesjonować, łć., udzielać na co koncesję.

Koncesjonowany, łć., istniejący na zasadzie koncesji rządowej (zakład k., przedsiębiorstwo k-e).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koncha.png
Koncha, gr., skorupa mięczaka, muszla, małżowina (fig.); k. uszna = zewnętrzna część ucha.

Konchit, Konchjolit, gr., skamieniałość muszlowa.

Konchoida, gr., linja krzywa, ślimakowata (4-go stopnia), leżąca na płaszczyźnie, obmyślona celem rozwiązywania takich zadań jak: trysekcja kąta płaskiego, zdwajanie sześcianu i in.

Konchologja, gr., nauka o muszlach.

Koncyljacyjny, łć., zgodny, pojednawczy.

Koncyljarny, przym. od Koncyljum; spory k-e = toczące ś. na koncyljach duchownych.

Koncyljum, łć., zgromadzenie dostojników kościelnych dla narad w rzeczach wiary; sobór.

Koncypista, Koncepista, Koncypjent, łć., urzędnik, który samodzielnie układa referaty; referent; i kancelista, wprawiający ś. w układanie referatów.

Koncypować, łć., obmyślać układać w myśli, referować, redagować.

Kondel, zdr. Kondlikp. Kundel.

Kondemnata, Kondemnacja, łć., wyrok skazujący, wydany zaocznie z powodu niestawienia ś. w sądzie; potępienie.

Kondensacja, łć., zgęszczenie, skroplenie gazów, pary.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kondensator.png
Kondensator, łć., przyrząd do zgęszczania i skraplania pary; przyrząd złożony z dwu płyt metalowych, oddzielonych złym przewodnikiem do zbierania znacznej ilości elektryczności, zgęszczacz (fig.).

Kondensować, łć., poddawać kondensacji.

Kondescencja, łć., zjechanie sądu na grunt dóbr, co do których zachodzi spór.

Kondescensorjalny, łć., zjazdowy.

Kondolencja, łć., okazanie współczucia, współubolewanie.

Kondolencyjny, łć., okazujący współczucie.

Kondonacja, łć., przebaczenie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kondor.png
Kondor, peruw., ptak drapieżny dzienny z rodziny sępów (fig.).

Kondotjer, wł., dowódca bandy zbrojnej we Włoszech w XIV i XV wieku, przyjmujący służbę u każdego, kto lepiej zapłacił.

Konduita, fr., prowadzenie się, zachowanie ś., sprawowanie.

Kondukt, łć., uroczysty żałobny pochód, orszak pogrzebowy; księża, idący przed pogrzebem: śpiewy w kościele przy zwłokach zmarłego, przed ich wyprowadzeniem; wogóle orszak.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konduktor.png
Konduktor, łć., pomocnik inżyniera, mający nadzór nad robotami; ochotnik wojskowy z korpusu inżynierów; urzędnik, odbierający bilety a. opłatę za przejazd w pociągu kolejowym, tramwaju, omnibusie itp.; przewodnik w maszynie elektrycznej (f.); piorunochron.

Kondycja, łć., warunek w umowie; stan, położenie, stanowisko społeczne; byt; miejsce nauczyciela domowego; posada; obowiązek, służba, zajęcie; starać ś. o k-ę = o posadę czasową.

Kondycjonować, łć., być na kondycji, być w kondycji.

Kondygnacja, łć., przedziały, znajdujące ś. jedne nad drugiemi, półki; piętra w budynku, w klatkach schodowych, w wieżach; stopnie; wiązania z belek.

Kondykt, Kondyktamen, łć., zmowa, spisek.

Kondylomat, gr., brodawkowata narośl mięsna syfilityczna, szyszkowina.

Kondyscypul, łć., współuczeń, kolega szkolny.

Koneksja, łć., sunki rodzinne

znajomości, stoa. przyjacielskie z osobami wpływowemi.

Konesament, fr.p. Konosament.

Konesans, fr., znajomość.

Koneser, Konesor, fr., znawca.

Konetabl, fr., naczelny wódz w daw. Francji.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konew.png
Konew, Konwia, naczynie do płynów w kształcie wielkiej konewki (fig.); deszcz leje jak z konwi = pada bardzo obficie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konewka.png
Konewka, nm., naczynie bednarskie a. blaszane, z uchem, do noszenia płynów (fig.); k. do polewania = polewaczka u dołu szersza z zagiętą szyjką do polewania (zdr. Koneweczka).

Konfederacja, łć., związek państw, stanów a. prowincji czasowy a. stały; związek obywateli w celach politycznych, sprzymierzenie; k. gieneralna stanów = ustawa sejmu konwokacyjnego; sejm pod k-ą = taki, na którym rozstrzygała prosta większość głosów, na którym nie przysługiwało nikomu prawo liberum veto.

Konfederacyjny, łć., przym. od Konfederacja.

Konfederat, łć., sprzymierzony, związkowy; uczestnik konfederacji; żołnierz konfederacji.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konfederatka.png
Konfederatka, łć., czapka z dnem kwadratowym, obłożona barankiem, rogatywka (fig.).

Konfederować się, łć., łączyć ś., tworzyć związek, sprzymierzać ś.

Konfekcja, łć., gotowe ubranie damskie, okrycia, stroje; przybory toalety damskiej, jak wstążki, koronki i t. p.

Konfekty, łć., cukry, owoce smażone w cukrze.

Konferencja, łć., narada; narada dyplomatycznych przedstawicieli mocarstw; nauka duchowna ustna, w rodzaju odczytu; rozprawa religijna.

Konferować, łć., naradzać ś.; porozumiewać ś; traktować, przeznaczać, ofiarować, zdawać na kogo.

Konfesata, łć., zeznanie, wyznanie, wyspowiadanie ś.; wziąć kogo na k-ę = wybadać kogo, wyciągnąć przyznanie ś., zmusić do wyznania za pomocą tortur.

Konfesja, wyznanie wiary, wyznanie religijne.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konfesjonał.png
Konfesjonał, łć., budka odgrodzona w kościele katolickim, gdzie kaptan słucha spowiedzi (fig.); przen., spowiedź.

Konfesjonista, łć., należący do konfesji, dysydent

Konfesor, łć., spowiednik.

Konfesyjny, łć., wyznaniowy; szkoła k-a = szkoła dla dzieci, wyznających jednakową religję, prowadzona w duchu tej religji.

Konfidencja, łć., zażyłość, poufałość; zwierzenie poufne; wiadomość powierzona w zaufaniu.

Konfidencjonalnie, łć., poufnie, poufale.

Konfident, łć., powiernik; zausznik, poufalec.

Konfidować, łć., ufać, wierzyć; zawierzyć, zwierzyć ś.

Konfiguracja, łć., ukształtowanie, układ plastyczny; przen., układ stosunków.

Konfirmacja, łć., potwierdzenie wyroku; utwierdzenie w wierze; u ewangielików: uroczystość ponowienia przymierza chrztu i wyznanie wiary przed pierwszą Komunją.

Konfirmand a. Korfirmant, łć., przystępujący do pierwszej Komunji (u ewangielików).

Konfirmator, łć., potwierdzający, potakujący.

Konfirmować, łć., potwierdzać.

Konfiskata, Konfiskacja, łć., zabranie przez władzę przedmiotu, którego posiadanie jest niedozwolone a. stanowi istotę przestępstwa; zabranie majątku na rzecz skarbu za przestępstwo polityczne.

Konfiskować, łć., zabierać na rzecz skarbu własność prywatną za karę; żart. zabierać rzecz cudzą wbrew chęci właściciela.

Konfitury, gr., owoce, w cukrze smażone; piękna k-a! = przykra sprawa.

Konflagracja, Konflagrata, łć., pożar, pogorzel; podpalenie, spalenie; wypłata ubezpieczeniowa za pogorzel.

Konflikt, łć., zatarg, spór, starcie ś. interesów sprzecznych; zawikłanie.

Konfluencja, łć., zbieg, spływ, zlanie ś. (np. dwu rzek).

Konformacja, łć., układ, ukształtowanie ś., zgadzanie ś., podobieństwo.

Konformista, wł., wyznawca religji panującej w Anglji.

Konformować się, łć., stosować ś., naginać ś.

Konfortatywa, łć., lekarstwo wzmacniające, ’podniecające.

Konfrater, łć., członek bractwa; towarzysz, kolega.

Konfraternia, łć., bractwo świeckie a. religijne; związek, stowarzyszenie.

Konfrontacja, łć., stawiennictwo do oczu dla sprawdzenia, sprawdzenie, porównanie.

Konfrontować, łć., sprawdzać przez powołanie do stawiennictwa naocznego a. przez porównanie dokumentów, kopji z oryginałem.

Konfucjonizm, miłość ludzkości, humanitaryzm w połączeniu z zasadą utylitaryzmu.

Konfudować, Konfundować, łć., mieszać, zawstydzać, ambarasować, zbijać z tropu.

Konfutacja, łć., odparcie zarzutów, zbijanie dowodzeń przeciwnika.

Konfuzja, łć., zmieszanie, zakłopotanie, zawstydzenie, zamieszanie; chaos, nieład, niepokój.

Kongielacja, łć., w archit., ozdoba w kształcie sopla w stylu rokoko.

Kongielator, łć., zamrażacz, przyrząd do wyrobu sztucznego lodu za pomocą eteru.

Kongiestja, łć., chorobliwy napływ krwi do naczyń krwionośnych jakiego organizmu.

Konglomeracja, łć., skupienie, zlepek; zlepianie z różnorodnych części.

Konglomerat, łć., zlepek; skała, stanowiąca zlepek odłamków różnych skał, zlepieniec.

Konglutyn, łć., gatunek białka roślinnego.

Konglutynacja, łć, zlepianie, spajanie, sklejanie.

Kongregacja, łć., zgromadzenie, stowarzyszenie, bractwo duchowne; k. kardynałów, wydział kolegjum kardynalskiego w Rzymie.

Kongregacjonalista, łć., w Anglii członek stowarzyszenia odrzucającego władzę biskupią.

Kongregacjonalizm, łć., w Anglji sekta religijna, w której każda kongregacja zawiaduje swemi sprawami niezależnie od innych i nie uznaje władzy hierarchji episkopalnej.

Kongregacjonista, łć., członek kongregacji, szczególnie jezuickiej.

Kongres, łć., zjazd monarchów lub ich pełnomocników dla narad w sprawach międzynarodowych i politycznych; zgromadzenie prawodawcze w Ameryce; we Francji zgromadzenie deputowanych i senatorów razem; zjazd (uczonych, przemysłowców i t. p.) dla narad.

Kongresista, Kongresowicz, łć., uczestnik kongresu.

Kongresówka, nazwa dzisiejszego Królestwa Polskiego, utworzonego na kongresie wiedeńskim 1S15 r., zwanego stąd Królestwem Kongresowym.

Kongresywny, łć., federacyjny.

Kongrewski druk, sposób drukowania kilkoma kolorami odrazu; k-ie race = palne, rakiety dalekonośne, zapalające.

Kongrua, łć., płaca, pobierana przez księdza.

Kongruencja, łć., zgodność, przystawanie, podobieństwo.

Kongruentny, łć., w mat. przystający (o figurach i liczbach).

Kongruizm, łć., skuteczność łaski bożej bez naruszenia wolnej woli człowieka.

Koniak, fr., wódka dystylowana z przefermentowanego soku winogronowego.

Koniarek, chłopak od koni, pastuch koni.

Koniarka, na kolei wagon dla koni.

Koniarstwo, zamiłowanie w koniach; sport koński.

Koniarz, ten, co lubi konie, handlarz koni; pasterz koni, złodziej! koni, koniokrad.

Koniądz, skand., konny, książę, wódz.

Koniczek, zdr. od Koń; mały konik.

Koniczny, łć., stożkowaty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koniczyna.png
Koniczyna, roślina pastewna z rodziny motylkowatych (fig.).

Koniczysko, zgr., pogard. od Koń.

Konidometr, gr., narzędzie do mierzenia zawartości cukru w roślinie.

Koniec, punkt gdzie ś. kończy długość jakiej rzeczy; szpic; kres, kraniec; ostatnia część, zakończenie (k. powieści); od k-ca do k-ca = od początku do ostatka; szary k. = miejsce ostatnie, poślednie;; wiązać k. z k-em = ledwo wystarczać na swoje potrzeby; z k-ca świata = z dalekich stron; k. świata = kres jego istnienia; k. świata! wykrz. = rzecz niebywała; k. życia =śmierć, zgon; k. miesiąca, roku = ostatnie dni miesiąca, roku; na k-cu języka = należy pytać; mieć co na k-cu języka = nie módz sobie na razie przyj pomnieć; nie móc z kim dojść do k-ca = do ładu, do porozumienia; liczba, lik, miara; bez k-ca = mnóstwo; wynik, rozwiązanie, obrót (rzecz ta wzięła, miała niedobry k.); cel, zamiar, zamysł: tym k-em a. na ten k. = w tym celu; przysł., nakoniec, w końcu, na końcu; k. k-em albo k. k-ów = ostatecznie, wreszcie; w ostatnim razie, na upartego; tak ma być i k.! = ostateczno postanowienie.

Koniecznie, przysł. od Konieczny; nie k. = nie ze wszystkim, niezupełnie, nieszczególnie.

Konieczność, potrzeba nagląca, nieodzowność; mus; w logice: niemożebność czego przeciwnego a. sprzecznego.

Konieczny, bez którego nie można ś. obejść; nieodzowny, niezbędny, nieuchronny, nieunikniony, bezwarunkowy.

Konifery, łć., drzewa iglaste, szyszkorodne.

Koniferyna, łć., glukozyd znajdujący ś. w drewnie drzew iglastych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konik morski.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konik polny.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konik skoczek.png
Konik (zdr. od Koń), mały koń, źrebak; kij, na którym małe dzieci jeżdżą; haczyk od haftki; podstawa w skrzypcach, ponad którą spoczywają struny; k. morski albo pławikonik, rodzaj ryby morskiej (f.); k. zwierzyniecki, zabawa ludowa w Krakowie po święcie Bożego Ciała; przen., ulubiony przedmiot rozmowy, o którym coraz się mówi; k. polny, prostoskrzydły, skaczący (fig.); figura w szachach, skoczek (fig.).

Konikowy, zadanie k-we w szachach.

Konina, mięso końskie.

Koniokrad, Koniokradca, złodziej koni.

Koniopłoch, Konistrach, bot., roślina z rodziny baldaszkowych.

Konisko, zgr. od Koń; koń zbiedzony, godny politowania.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konitrud.png
Konitrud, roślina z rodziny trędownikowatych (fig.).

Koniuch, Koniucha, pasterz koni; gatunek ptaka drapieżnego (kaniuk).

Koniuszek, Koniuszczek, zdr. od Koniec; sam koniec jakiej rzeczy, sam czubek.

Koniuszy, przełożony nad końmi i stajniami na dworze królewskim a. wielkopańskim; godność dworska (w. koniuszy).

Koniuszyc, syn koniuszego.

Konjektura, łć., domysł, przypuszczenie, prawdopodobieństwo; wniosek oparty na przypuszczeniu, na prawdopodobieństwie.

Konjugacja, łć., odmiana czasowników (słów), czasowanie.

Konjugować, łć., odmieniać czasownik przez czasy, osoby i liczby.

Konjunkcja, łć., związek, liga, koalicja, sojusz; zmowa, spisek; takie stanowisko dwu planet, że obie mają jednakową długość astronomiczną czyli znajdują ś. na jednej płaszczyźnie prostopadłej do ekliptyki; inaczej: połączenie; w gram., spójnik.

Konjunktura, łć., zbieg okoliczności, traf, obrót rzeczy; widoki, nadzieje: ogół przyczyn, powodujących zwyżkę a. zniżkę cen (towarów, pracy, stopy %-ej i t. p.).

Konjunktyw, łć., tryb łączący w konjugacji.

Konjuracja, łć., spisek, sprzysiężenie.

Konkieta, fr., podbój serca, zdobycie panny a. kawalera, zniewolenie sobie, podobanie się.

Konklawe, łć., miejsce, gdzie zamknięci kardynałowie obierają papieża; zgromadzenie kardynałów, zebranych w tym celu.

Konkludować, łć., wyprowadzać ostateczne wnioski, streszczać, zakończyć mowę, rozprawę.

Konkluzja, łć., zakończenie, np. mowy, rozprawy; wynik rozumowań, wniosek ostateczny, uchwała.

Konkokcja, łć., trawienie, strawność.

Konkomitacja, Konkomitatywa, łć., zaopinjowanie przez władzę prośby a. podania, przesłane z raportem do władzy wyższej.

Konkordancja, łć., zgodność; porównanie ustępów, zgadzających się. dosłownie, traktujących o jednym i tym samym przedmiocie, k. biblijna, alfabetyczny wykaz wyrazów a. sentencji, zawartych w Biblji, ze wskazaniem miejsca, gdzie się znajdują.

Konkordans, łć., druk., czcionka a. justunek 36-punktowy.

Konkordat, łć., ugoda, traktat papieża z rządem w rzeczach, dotyczących Kościoła; układ zawarty między upadłym handlowo dłużnikiem a jego wierzycielami w postępowaniu upadłościowym.

Kónkordja, łć., zgodność, zgoda, jedność.

Konkordować, łć., porównywać, sprawdzać; k. ś. = zgadzać ś.

Konkrecjanin, łć., zwolennik poglądu filozoficznego, utrzymującego, że dusza wzrasta razem z ciałem.

Konkret, łć., pojęcie ściśle odpowiadające przedmiotowi rzeczywistemu (przeciwieństwo: abstrakt).

Konkretnie, łć., istotnie, pewnie, rzeczywiście.

Konkretny, łć., podpadający pod zmysły, pod doświadczenie, dotykalny, ujęty, rzeczywisty; ściśle określony, oparty na zajadach pewnych, liczący ś. z rzeczywistością (np. wniosek, wywód).

Konkretyzować, łć., nadawać pojęciu oderwanemu cechy rzeczywistości.

Konkubina, łć., nałożnica.

Konkubinat, łć., pożycie nieślubne.

Konkurencja, łć., współzawodnictwo, współubieganie ś,; przyczynianie ś do wspólnych kosztów na utrzymanie szkół, dróg i t. p.; wolna k. = nie skrępowana przepisami państwowemi.

Konkurencyjny, łć., przym. od Konkurencja; k-e ceny, możliwie najniższe ceny; k-e powinności = zobowiązanie (gmin, osób) należenia do wspólnych wydatków na kościoły, szkoły i t. p.

Konkurent, łć., współzawodnik, rywal; starający się o panno.

Konkurować, łć., współzawodniczyć, rywalizować, ubiegać ś., starać ś. o upodobaną kobietę niezamężną a. wdowę, celem poślubienia jej.

Konkurs, łć., współubieganie ś. o urząd, o nagrodę za jaką pracę; wystąpienie sądowe wierzycieli przeciwko niewypłacalnemu dłużnikowi.

Konkursowy, przym. od Konkurs; k-a komisja = złożona z osób, posiadających zaufanie i znających ś. na rzeczy, którą mają oceniać dla rozsądzenia konkursu (sąd k.); k-a praca = ubiegająca ś. o nagrodę wyznaczoną: k-a masa — p. Masa.

Konkury (-ów), fr., blp., ubieganie ś. o rękę panny, zaloty.

Konkwistador, hiszp., zdobywca, zaborca.

Konneksja, łć.p. Koneksja.

Konnetabl, fr.p. Konetabl.

Konnica, wojsko konne, jazda, kawalerja.

Konniwencja, łć., konszachty, wspólnictwo.

Konno, przysł., wierzchem, na koniu.

Konnojezdka, aktorka cyrkowa, woltyżerka, amazonka.

Konny, jadący na koniu, jezdny; wojsko k-e = konnica, jazda; kolej k-a = wagony toczące ź. po szynach a ciągnione końmi; k. (-ego), jeździec, posłaniec na koniu, żołnierz jezdny, kawalerzysta.

Konoid, Konojda, łć., ciało stożkowate.

Konopaczyć, Konopacić, utykać szpary w ścianach drewnianych konopiami.

Konopiasty, Konopiaty, podobny do konopi.

Konopiatka, gatunek gruszki.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konopie.png
Konopie (-i), blp., roślina z rodziny konopiowatych (fig.); włókna rośliny k-i, używane do wyrobu sznurów i płótna; wyskoczył jak Filip z k-i, właściwie: jak filip (t. j. zając) z k-i (t. j. z raju konopnego, gdzie bezpiecznie siedział), wyrwał ś. nie w porę ze swoim zdaniem.

Konopiowate rośliny, rodzina roślin kwiatowych dwuliściennych.

Konopniczek, ptak makolągwa.

Konopnik, powróz konopny.

Konopny, Konopiany, przym. od Konopie.

Konosament, Konosement, fr., ceduła handlowa, wystawiona przez kapitana statku handlowego, tycząca ś. przyjętych towarów; list frachtowy morski.

Konotatka, fr., notatka zapiska.

Konotować, łć.p. Notować.

Konował, lekarz zwierząt, weterynarz; partacz, leczący bydło i konie; przen., zły lekarz.

Konrektor, łć., współzarządca szkoły.

Konsekracja, łć., poświęcenie chleba i wina podczas Mszy św; ceremonja poświęcenia kościoła, biskupa.

Konsekrant, Konsekrator, łć., kapłan, dopełniający konsekracji.

Konsekrat, łć., biskup, którego konsekrują.

Konsekrować, łć., wykonywać konsekrację, poświęcać uroczyście.

Konsekwencja, łć., następstwo, wynik logiczny, skutek danej przyczyny; zgodność wyniku z założeniem; postępowanie zgodne z zasadami.

Konsekwentnie, łć., logicznie.

Konsekwentność, łć., zgodność następnych myśli lub czynów z poprzedniemi, logiczność.

Konsekwentny, łć., wynikający z naturalnego porządku rzeczy, logiczny; zgodny w myślach i czynach z wyznawanemi zasadami.

Konsens, łć., przyzwolenie władzy, nadanie pozwolenia na prowadzenie przedsiębiorstwa, zgoda.

Konsensowy, łć., przym. od Konsens; k. rzemieślnik = nie należący do cechu a. prowadzący warsztat na mocy konsensu.

Konserwacja, łć., utrzymywanie czego w całości, w porządku, w dobrym stanie, ochrona przed zniszczeniem.

Konserwator łć. (forma ż. Konserwatorka), nadzorca, czuwający nad całością i dobrym stanem zbiorów sztuki, gabinetów naukowych, muzeów, pomników i t. p.; kustosz.

Konserwatorjum, łć., wyższa szkoła muzyczna.

Konserwatysta, łć., przeciwnik reform i postępu; zachowawca dawnych obyczajów, dawnych form politycznych; żart., ten, co skończył konserwatorjum muzyczne (forma ż. Konserwatystka).

Konserwatywny, łć., zachowawczy, przeciwny reformom.

Konserwatyzm, łć., dążenie do utrzymania istniejącego stanu rzeczy; niechęć ku wszelkiej nowości, zmianie, reformie w ustroju społecznym; zachowawczość.

Konserwować, łć., przechowywać, utrzymywać w całości, w dobrym stanie, ochraniać od zepsucia, zniszczenia.

Konserwy, łć., owoce, jarzyny, mięso przyrządzone i przechowane tak, aby ś. nie psuły przez dłuższy przeciąg czasu; okulary kolorowe, ochraniające wzrok.

Konskrypcja, łć., coroczne powoływanie młodzieńców do odsłużenia powinności wojskowej, pobór do wojska, spis, branka; wykaz, spis.

Konskrypcjonista, łć., podlegający konskrypcji, popisowy, rekrut.

Konskrypcyjny, przym. od Konskrypcja; poborowy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konsola.png
Konsola, fr., podstawa ozdobna do pomieszczenia na niej zegara, wazonu, popiersia i t. p. (fig.); ozdoba rzeźbiona, podtrzymująca gzymsy, kapitele okienne i t. p.; lekki stolik o dwuch nogach, przybity do ściany zwykle pod zwierciadłem, wazki stolik u lustra stojącego.

Konsolacja, łć., pocieszenie, pociecha; poczęstunek, stypa; mały datek pieniężny; dzieci, potomstwo.

Konsole, Konsolidy, fr., papiery procentowe państwowe, powstałe z połączenia kilku pożyczek państwowych terminowych, zamienionych na nieumarzalny papier procentowy.

Konsolidacja, łć., złączenie, zianie, ujednostajnienie, upewnienie, ubezpieczenie długu państwowego na pewnych stałych dochodach; wzmocnienie, stężenie.

Konsolidować, łć., mocno połączyć, zespolić, zjednoczyć, utrwalić; przekształcić dług państwowy dawny, zabezpieczając ten dług a. procenty od niego na innych dochodach państwa.

Konsolka, fr., zdr. od Konsola; w grze w preferansa: kara zapisywana przez dającego karty na grającym, gdy nie wziął zapowiedzianej liczby lew.

Konsolować, fr., pocieszać,

Konsoma, fr., buljon suchy w tabliczkach.

Konsomacja, fr., zużycie, spożycie, to, co gość zjadł w jadłodajni i za co płaci należność;! strata, brak skutkiem ubywania.

Konsonans, łć., w muzyce dwa lub więcej tonów, które tworzą i akord skończony, zwany doskonałym; harmonijna zgodność tonów; zgodność, doskonałość.

Konsonanta, łć., spółgłoska.

Konsonantyzm, łć., zbieg spółgłosek w wyrazie a. w sylabie.

Konsorcjum, łć., spółka, stowarzyszenie kilku przedsiębiorców dla przeprowadzenia jakiego interesu handlowego albo bankierskiego.

Konspekcja, łć., dozór.

Konspekt, łć., wykaz, spis, przegląd; wyciąg, streszczenie.

Konspiracja, łć., sprzysiężenie, spisek.

Konspirator, łć., spiskowiec.

Konspirować, łć., knuć spiski.

Konstabl, ang., policjant, milicjant; mający nadzór nad armatami na okręcie; puszkarz.

Konstatować, fr., stwierdzać, sprawdzać, zaznaczać, wykazać istnienie faktu.

Konstelacja, łć., grupa gwiazd stałych, tworzących pewną figurę i mających odpowiednią nazwę, gwiazdozbiór; mniemany układ gwiazd w chwili czyjego przyjścia na świat, mający być znakiem szczęśliwym a. nieszczęśliwym; przen., stan rzeczy, wynikający ze zbiegu wypadków, z różnych warunków, z ugrupowania ś. żywiołów przyjaznych i nieprzyjaznych.

Konsternacja, łć., przerażenie, osłupienie z przestrachu; przygnębiające, przykre zdumienie; zażenowanie ś., zakłopotanie.

Konstrukcja, łć., budowa, układ, ustrój, skład; utworzenie całości z danych części; szyk gramatyczny wyrazów, zdań.

Konstrukcyjny, łć., wyprowadzający całość z danych części; k-y rysunek = rysunek, wykonany przy pomocy linji i cyrkla podług wskazań gieometrji; k-e zadanie = zadanie na rysunek konstrukcyjny.

Konstruktor, łć., zestawiający, planujący konstrukcję i wykonywający a. kierujący wykonaniem.

Konstruktywny, łć., tyczący ś. konstrukcji, biegły w konstruowaniu.

Konstruować, łć., budować, składać z oddzielnych części.

Konstrykcja, łć., ściąganie się, kurczenie, ograniczenie, skrępowanie bandażem.

Konstypacja, łć., zatwardzenie.

Konstytuanta, fr., ustawodawcze zgromadzenie złożone z przedstawicieli ludu w celu określenia przyszłego ustroju państwa i formy rządu.

Konstytucja, łć., ustawa państwowa, dopuszczająca wybranych przez naród przedstawicieli do udziału w rządzie i prawodawstwie; forma rządu, ustawa, prawo; budowa fizyczna człowieka; usposobienie; skład ciała, organizmu; organizacja.

Konstytucjonalista, łć., niezawisły członek stronnictwa republikańskiego.

Konstytucjonalizm, łć., teorja polityczna, uważająca monarchję konstytucyjną za najlepszą formę rządu.

Konstytucyjny, łć., ograniczony ustawami prawodawczemi; zgodny z konstytucją.

Konstytuować, łć., ustanawiać, organizować, urządzać, tworzyć, zawiązywać; przetwarzać ustrój polityczny zgodnie z zasadami konstytucjonalizmu; wprowadzać kogo na stanowisko, na godność.

Konsubstancjonalny, łć., społistotny.

Konsukcesor, łć., współdziedziczący.

Konsul, łć., najwyższy urzędnik w starożytnej rzeczypospolitej rzymskiej; najwyższy urząd we Francji od 1800—1805 r; przedstawiciel państwa przy obcym rządzie, opiekujący ś. sprawami handlowemi i interesami poddanych mocarstwa, które reprezentuje; rajca, radny (miejski); doradca prawny; k. sportowy = stały reprezentant Towarzystwa sportowego w miejscowości, nie będącej siedzibą tegoż Towarzystwa.

Konsularja, łć., dawne akta ratuszowe.

Konsularny, łć., przym. od Konsul; dotyczący konsula a. konsulatu.

Konsulat, łć., biuro konsula, tytuł rządu z czasów pierwszej rzeczypospolitej francuskiej.

Konsulent, łć., doradca.

Konsulta, wł., rada, obrady; izba sądowa we Włoszech i w Szwajcarji.

Konsultacja, łć., narada; porada prawna, lekarska.

Konsultant, łć., lekarz, należący do narady lekarskiej, do konsylium; ordynator szpitala.

Konsultor, łć., zasięgający rady; doradca.

Konsultować, łć., radzić, udzielać porady, leczyć.

Konsum, nm., sklep z artykułami pierwszej potrzeby, urządzony przez wielki zakład przemysłowy dla swoich pracowników; przedsiębiorstwo współdzielcze spożywcze.

Konsumacja, łć., spożywanie, potrzebowanie, zużywanie.

Konsument, Konsumator, łć., spożywca, zużywający produkty, towary, od którego one nie przechodzą dalej.

Konsumować, łć., spotrzebowywać, zużywać; spożywać; zajadać.

Konsumpcja, Konsumcja, Konsumacja, łć., używanie jakiej rzeczy, połączone z jej użyciem, zniszczeniem; spotrzebowanie, spożycie; choroba, objawiająca ś. silnym wycieńczeniem ciała i upadkiem sił, uwiąd.

Konsumpcyjny, Konsumcyjny, łć., przym. od Konsumcja; k. urząd = urząd do poboru opłaty od wódki i innych przedmiotów spożywczych na rzecz skarbu lub kasy miejskiej; to samo, co akcyza.

Konsyderacja, łć., poważanie, szacunek, względy; rozważanie, wzięcie pod uwagę.

Konsyderatka, fr., rodzaj dawnej spódnicy na fiszbinach.

Konsyderować, łć., rozważać, obserwować.

Konsygnacja, łć., wykaz, spis towarów powierzanych lub wysyłanych do sprzedania na rachunek wysyłającego; w wojsku: rozkaz, aby żołnierze nie opuszczali koszar i byli gotowi na każde zawołanie.

Konsygnatarjusz, łć., ten, kto odbiera towar wysłany.

Konsygnować, łć., wykazać, spisać; wysłać towary na sprzedaż; trzymać na pogotowiu wojsko w koszarach.

Konsyljarz, łć. (forma ż. Konsyljarka), radca; lekarz, doktór medyc.; iron., nieproszony doradca.

Konsyljum, łć., narada kilku lekarzy co do leczenia chorego.

Konsystencja, łć., trwałość, moc; spójność, gęstość; postoj wojska, kwatera.

Konsystorjalny, łć., dotyczący Konsystorza.

Konsystorz, łć., władza duchowna i kancelarja do załatwiania spraw administracji duchownej i sądownictwa duchownego; narada pod przewodnictwem papieża.

Konszachty, nm., tajemne porozumiewanie ś., układy, stosunki podejrzane.

Kontagjum, łć., zaraza, zarazek.

Kontakt, łć., zetknięcie ś., stosunek, łączność, związek.

Kontaminacja, łć., zlanie się dwuch wyrazów w jeden.

Kontaminować, łć., brać z innych autorów ich pomysły, wyrażenia i całe sceny.

Kontekst, łć., zestawienie i porównanie logiczne części tekstu poprzedzających z następującemi; spójność myśli, związek mowy.

Kontemplacja, łć., wpatrywanie się w co z zapomnieniem o zewnętrznym świecie; głębokie rozmyślanie, rozważanie; zatapianie się w rozpamiętywaniu zagadnień religijnych.

Kontemplacyjny, łć., przym. od Kontemplacja; k. umysł = skłonny do rozważania, badania.

Kontemplować, łć., rozważać, i rozpamiętywać.

Kontempt, łć., wzgarda, hańba.

Kontenans, fr., postawa, mina; pewność siebie, przytomność umysłu; humor; stracić k. = zmieszać ś., stracić pewność siebie.

Kontent, łć., rad. zadowolony, wesoły.

Kontenta, łć., to, co ś. w czym zawiera, treść, zawartość.

Kontentacja, łć., zadowolenie, uciecha, radość; zadośćuczynienie, wynagrodzenie, dobrobyt.

Kontentować, łć., zadowalać, sprawiać przyjemność, uciechę; k. ś., poprzestawać (na czym).

Konterfekt, łć., portret, wizerunek, podobizna; obraz, wzór.

Kontesa, fr., hrabina.

Kontest, łć., przyświadczenie, dowód, zapewnienie.

Kontestacja, łć., stwierdzenie, poświadczenie; spór, zaprzeczenie; zaświadczenie urzędowego doręczenia dokumentu.

Kontestować, łć., zaprzeczać, spierać się.

Konto, wł., rachunek; rachunek w księdze głównej kupieckiej, prowadzony dla rzeczy i osób; kredyt; przen., na czyje k. = na czyj rachunek, na czyj karb; na to k. a. na k. tego = co do tego, à propos tego.

Kontokorent, wł., handl., rachunek bieżący.

Kontorsja, łć., wykręcenie, wykrzywienie, zwichnięcie, wykrzywianie ś., skrzywienie twarzy, grymas.

Kontr, fr., wbrew, naprzekór (przy niektórych złożeniach z kontr — p. pod odnośnemi wyrazami bez kontr, np. kontrpartja — p. Partja).

Kontra, łć., przeciw; w grze w karty grać k. = grać o cały rezultat pieniężny gier poprzednich, zdwajać stawkę (k. w wyr. złożonych — p. Kontr-).

Kontrabanda, wł., przemytnictwo; towary przemycane; k. wojenna = przedmioty, mogące służyć do celów wojennych, dostarczane jednej ze stron wojujących przez obywateli państwa neutralnego.

Kóntrabandzista, wł., przemytnik, szwarcownik.

Kontrabas, wł., największy instrument muzyczny smyczkowy, o najniższym tonie; basetla.

Kontr-admirał fr., oficer marynarki, pierwszy po admirale.

Kontradycent, łć., przeczący, oponent.

Kontradykcja, łć., zdanie przeciwne, sprzeczność, przeciwieństwo.

Kontradykować, łć., przeczyć.

Kontradyktoryjny, łć., pozwalający na obronę obu stronom.

Kontrafacjent, łć., wykraczający przeciw prawu, fałszerz.

Kontrafagot, wł., w muz., instrument podobny do fagotu, ale większy i o niższym tonie.

Kontrafakcja, Kontrefakcja, łć., podrabianie, sfałszowanie, naśladowanie niedozwolone; przedruk zrobiony bez zezwolenia właściciela praw autorskich.

Kontrafałda, fałda, zwrócona kantem ku kantowi drugiej fałdy; rubasz., zawracać k-ę = nudzić, zanudzać, okłamywać, zwodzić, zawracać głowę.

Kontragitacja, agitacja, zwrócona przeciw innej agitacji; przeciwdziałanie.

Kontrahencja, łć., podatek, pobór.

Kontrahent, łć., zawierający umowę, pobierający podatki.

Kontrahować, łć.p. Kontraktować.

Kontraindykacja, łć., przeciwwskazanie.

Kontr-akcja, łć., przeciwdziałanie.

Kontrakcja, łć., skurczenie, ściągnięcie ś., skrócenie (w gramatyce).

Kontrakt, umowa, układ, ugoda; k-y = zjazd odbywający ś. corocznie w oznaczonym mieście i w oznaczonych stale dniach dla załatwienia interesów handlowych i porobienia umów, np. k-y kijowskie, dubieńskie i t. p.

Kontraktowe, łć., należność za sporządzenie kontraktu; wynagrodzenie za pośrednictwo przy umowie; datek, dawany rządcy za niestawianie przeszkód przy zawarciu kontraktu z właścicielem nieruchomości.

Kontraktować, Kontrahować, łć., układać z kim o co, umawiać ś.; zawierać kontrakt.

Kontraktowicz, łć., ziemianin załatwiający interesy na kontraktach, jeżdżący stale na kontrakty.

Kontraktura, łć., skrzywienie części ciała skutkiem chorobliwego skurczu mięśni, chronicznego cierpienia stawów i t. p.

Kontralt, wł., głos kobiecy niższy od sopranu.

Kontramarka, wł., znaczek dawany przy wyjściu chwilowym z sali koncertowej, teatralnej itp., za którym można tamże powrócić; znaczek dawany w miejscach publicznych dla kontroli przy odbiorze okryć, kaloszy, parasoli i t. p.; gmin. zawracać k-ę = zawracać kontrafałdę, głowę.

Kontramarkarnia, wł., miejsce w lokalach publicznych, gdzie goście oddają do przechowania ubranie wierzchnie, laski, parasole itp., szatnia.

Kontramarsz, Kontrmarsz, ruch wojska w stronę przeciwną tej, w którą szło poprzednio, marsz wsteczny.

Kontraoktawa, w muz., oktawa, obejmująca najniższe tony.

Kontraprosza, fr., przekop, prowadzony przez oblężonych przeciw przekopom oblegających, przeciwpodkop.

Kontrapunkcista, łć., profesor kontrapunktu, kompozytor zastosowujący w muzyce kontrapunkt.

Kontrapunkt, łć., część nauki kompozycji muzycznej, podająca prawidła, jak należy samodzielnie prowadzić głosy w utworach muzycznych.

Kontraregiestr, duplikat regiestru.

Kontrargument, łć., argument, zbijający inny argument.

Kontrartykuł, artykuł, przeciwny artykułowi poprzedniemu.

Kontrast, fr., zestawienie rzeczy, pojęć, wyobrażeń zupełnie przeciwnych, aby spotęgować wrażenie i uwydatnić pewne cechy; przeciwstawienie, przeciwieństwo.

Kontrastować, fr., być w kontraście, w przeciwieństwie, przeciwstawić.

Kontrasygnatura, łć., drugi podpis na jakim dokumencie, bez którego dokument mógłby być nieważny.

Kontrasygnować, łć., położyć podpis po podpisie tego, który jakiś akt wydaje; stwierdzić czyj podpis swoim własnym podpisem.

Kontratak, łć., obrona, polegająca na przejściu do zaczepki przeciwnika.

Kontrawaga, Kontrwaga, przeciwwaga.

Kontrawencja, łć., uchybienie przeciw przepisom stemplowym, kara za nieużycie papieru stemplowego lub marek stemplowych w odpowiedniej wartości.

Kontrawencyjny, dotyczący kontrawencji (kara k-na).

Kontrawenjent, łć., wykraczający przeciw przepisom stemplowym

Kontredans, fr., taniec zbiorowy po dwie pary naprzeciw siebie, z rozmaitemi figurami, w 6 częściach; muzyka do niego.

Kontrefakcja, łć.p. Kontrafakcja.

Kontrefaktor, łć., podrabiający, fałszujący.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kontreskarpa.png
Kontreskarpa, fr., pochyłość zewnętrzna fosy przyfortecznej (fig.).

Kontrfederacja, federacja, działająca przeciw innej federacji.

Kontrfort, fr., mur poprzeczny, umacniający mur główny.

Kontrkandydat, kandydat strony przeciwnej.

Kontrkonfederacja, związek, zawarty przeciw istniejącej konfederacji.

Kontrmanewr, manewr, przeciw manewrowi; zwrot, paraliżujący inny zwrot.

Kontrmanifest, fr., manifest przeciwny pierwszemu manifestowi, znoszący go.

Kontrmanifestacja, manifestacja przeciwna pierwszej.

Kontrmarsz, fr.p. Kontramarsz.

Kontrmina, fr., podkop, mina oblężonych, zakładana w celu zniweczenia min nieprzyjacielskich; przeciwdziałanie podstępne; w grze giełdowej: skupianie ś. zniżkowców w celu przeciwdziałania zwyżkowcom.

Kontrola, fr., wglądanie w co, nadzór, dozór, sprawdzanie; władza nadzorująca; księga do zapisywania osób, czynności, obrotów pieniężnych podlegających nadzorowi; k. sług = urząd policyjny, prowadzący spis służących prywatnych i czuwający nad ich sprawowaniem.

Kontroler, fr., urzędnik, nadzorujący i sprawdzający czynności innych.

Kontrolka, fr. (zdr. od Kontrola); skorowidz, spis, książka podręczna do zapisywania.

Kontrolować, fr., sprawdzać czyjąś czynność lub rachunki, dozorować; iron. wtrącać ś., śledzić, roztaczać nieproszony dozór.

Kontropozycja, stronnictwo, trzymające z opozycją, ale wychodzące z innych zasad.

Kontrordynans, rozkaz znoszący rozkaz pierwszy.

Kontrować, łć., przeczyć, być przeciwnego zdania; w kartach: grać na kontra.

Kontrowers, łć., spór długoletni o granicę majątku; sporna część gruntu, o którą toczy ś. sprawa.

Kontrowersja, łć., spór naukowy; kwestja sporna; roztrząsanie wątpliwości o wierze.

Kontrowertować, łć., toczyć spór.

Kontrpara (w parowozie): zwrócenie działania pary we wstecznym kierunku (dać k-ę).

Kontrpartja, partja przeciwna.

Kotrprojekt, projekt przeciwny, jako odpowiedź na inny projekt.

Kontrproklamacja, proklamacja przeciwna innej proklamacji.

Kontrpropozycja, propozycja odmienna, jako odpowiedź na inną propozycję.

Kontrpróba, sprawdzenie głosowania jawnego, jeżeli wynik nie jest stanowczy, przez zamianę roi (np. ci, którzy powstali, niech usiądą, a przeciwnicy niech powstaną).

Kontrpunkt, rodzaj cięcia w fechtunku.

Kontrreformacja, działanie skierowane przeciw reformacji.

Kontrreplika, odpowiedź napisana na czyjąś odpowiedź.

Kontrrewers, rewers wzajemny, równoważący otrzymany rewers na tę samą sumę i pod tą samą datą.

Kontrrewolucja, rewolucja przeciw rewolucji, przewrót państwowy w celu zniesienia postanowień rządu rewolucyjnego lub obalenia tegoż rządu; ruch zwykle antyliberalny, antyrepublikański.

Kontrskrypt, skrypt, znoszący treść poprzedniego skryptu.

Kontrsugiestja, sugiestja w kierunku przeciwnym myślom, sugiestjonowanym pierwej.

Kontrsygnalizować, odpowiedzieć na podany sygnał.

Kontrsygnał, sygnał przeciwny.

Kontrtorpedówka, łódź, wydobywająca założone torpedy.

Kontrybucja, łć., podatek wojenny, nakładany na pokonanych mieszkańców przez zwycięzcę; odszkodowanie wojenne; zwrot kosztów wojennych.

Kontrybuent, łć., płacący kontrybucję; wogóle: opodatkowany.

Kontrybuować, łć., płacić podatki.

Kontuar, fr., stół sklepowy, lada, bufet, biurko.

Kontumacja, łć., niestawienie ś. na wezwanie sądowe; upór, nieposłuszeństwo; skazanie zaoczne; środki ostrożności, zarządzone przez władzę lekarską przeciw zawleczeniu zarazy; kwarantanna.

Kontur, fr., linja, stanowiąca granice przedmiotów; rysunek, przedstawiający kształt przedmiotu; zarys, szkic.

Konturować, fr., robić kontury czego.

Kontusik, tur., zdr. od Kontusz; zwierzchnie okrycie kobiece zrobione nakształt kontusza męskiego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kontusz.png
Kontusz, tur., zwierzchnia długa suknia męska z wylotami (fig.).

Kontuszowiec, tur., człowiek chodzący w kontuszu, szlachcic.

Kontuszowy, tur., dotyczący obyczajów polskich XVII i XVIII w.

Kontuza, wł., salceson, mortadela.

Kontuzja, łć., uszkodzenie ciała (bez skaleczenia) wskutek uderzenia, upadku, uderzenia piorunu, lub wskutek naporu powietrza od przelatującej tuż kuli karabinowej albo działowej; stłuczenie.

Kontuzjować, fr., otrzymać kontuzję.

Kontyna, łć., świątynia pogańska u Słowian zachodnich, gontyna.

Kontynent, łć., ląd stały, szczególnie ląd stały europejski.

Kontynentalny, łć., lądowy; k-y system = zakaz przywożenia towarów angielskich, wydany przez i Napoleona I, zamknięcie lądu stałego Europy dla okrętów angielskich, blokada k-a.

Kontyngiens, łć., obowiązek udziału w dostarczaniu; ilość wojska, jakiej dostarczać mają miasta, prowincje lub kraj; oznaczona suma podatku, jaka ma być pobrana z kraju.

Kontyngientowanie, łć., wybieranie oznaczonej z góry ilości wojska i podatku z kraju; uzupełnienie kadrów w jakimś zawodzie.

Kontynuacja, łć., dalszy ciąg, przedłużenie.

Kontynuator, łć., ten, co w dalszym ciągu prowadzi pracę, rozpoczętą przez poprzedników.

Kontynuować, łć., prowadzić jaką czynność w dalszym ciągu, ciągnąć dalej.

Konung, skand., książę skandynawski; wogóle książę, władca, koniądz.

Konus, łć., bryła gieometryczna, powstająca z obrotu trójkąta prostokątnego około jednego z boków przyprostokątnych, ostrokrąg, stożek.

Konwalescencja, łć., uprawnienie jakiej czynności — p. Rekonwalescencja.

Konwalescent, łć.p. Rekonwalescent.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Konwalja.png
Konwalja, łć., roślina z rodziny liljowatych a. jej kwiat (fig.) (zdrobn. Konwalijka).

Konweksyjny, łć., wklęsłowypukły (zwierciadło, szkło).

Konwenans, Konwenjencja, fr., przyjęte formy towarzyskie, zwyczaje obowiązujące ludzi dobrze wychowanych, przyzwoitość.

Konwenansowy, fr., przyjęty przez zwyczaje towarzyskie, właściwy; wynikający nie z serdeczności, ale z ogłady towarzyskiej, zdawkowy.

Konwencja, łć., umowa, ugoda, układ; związek; k. literacka = liniowa kilku państw obowiązująca do szanowania własności autorskiej mieszkańców tych państw; k. monetarna = umowa kilku państw co do przyjęcia przez nie jednego systemu monetarnego; k. albo konwent = zgromadzenie deputowanych francuskich, wykonywające najwyższą władzę państwową od 1792 do 1795).

Konwencjonalizm, Konwencjonalność, łć., ścisłe stosowanie ś. do konwenansów, do przyjętych form towarzyskich.

Konwencjonalny, łć., powszechnie przyjęty, zwyczajowy, przestrzegający utartych zwyczajów; oparty na umowie; k-a kara = kara, zgóry umówiona za niedotrzymanie umowy.

Konwencjonista, fr., członek konwencji francuskiej z r. 1792.

Konwencyjny, łć., wynikający z konwencji, z umowy; podług stopy (wartości) przyjętej przez komisję monetarną.

Konwenjencja, fr.p. Konwenans.

Konwenjować, fr., zgadzać się w czym, przypadać do gustu, być odpowiednim.

Konwent, łć., zgromadzenie, narada, stowarzyszenie: klasztor; zakon — p. Konwencja.

Konwentual, fr., członek konwentu, zakonnik, mnich.

Konwergiencja, łć., zbieżność, dążenie dwu a. wielu linji do jednego punktu.

Konwers, łć., laik zakonny, braciszek.

Konwersacja, łć., rozmowa potoczna.

Konwersacyjny, przym. od Konwersacja; k. język = sposób mówienia potoczny, jakiego używają w rozmowach towarzyskich ludzie dobrze wychowani.

Konwersja, łć., zamiana długu państwowego (lub jakiej instytucji) na inny, np. wyżej oprocentowanego na niżej a. wyżej oprocentowany, krótkoterminowego na długoterminowy; zamiana jednego zobowiązania pieniężnego na drugie z innym terminem; nawrócenie się z jednej wiary na inną; w logice: odwrócenie sądu.

Konwerska, łć., zakonnica z mniejszemi ślubami, używana w klasztorze do niższych posług.

Konwersować, łć., rozmawiać.

Konwertować, łć., robić konwersję, zamieniać.

Konwertyta, łć., nowowierca, nawrócony.

Konwia, nm.p. Konew.

Konwikcja, przekonanie, pewność, dowiedzenie winy.

Konwikt, łć., szkoła ze wspólnym mieszkaniem uczniów.

Konwiktor, łć., uczeń, mieszkający w konwikcie.

Konwinkować, łć., przekonywać, dowodzić.

Konwisarstwo, nm., przemysł zajmujący ś. odlewaniem i obrabianiem wyrobów z cyny.

Konwisarz, nm., odlewający wyroby z cyny; rzemieślnik lejący dzwony, rusznice, działa; ludwisarz, puszkarz.

Konwojować, fr., prowadzić pod konwojem.

Konwokacja, łć., zwołanie; w Anglji zgromadzenie duchowieństwa, zwoływane przez arcybiskupa.

Konwokacyjny, łć., przym. od Konwokacja; sejm k. a. Konwokacja, w dawnej Polsce sejm podczas bezkrólewia zwoływany przez prymasa dla załatwienia spraw pilnych.

Konwoluta, łć., koperta, używana w aptekach do zawijania proszków dzielonych.

Konwój, fr., oddział zbrojny do strzeżenia w drodze podróżnych, więźniów albo rzeczy przewożonych, eskorta, straż, orszak.

Konwulsja, łć., choroba, objawiająca się nagłym i mimowolnym skurczem mięśni, gwałtownemi, niejednostajnemi ruchami, oraz utratą przytomności;drgawka, kurcz, spazm.

Konwulsyjny, łć., kurczowy, nagły, niespokojny, gwałtowny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koń.png
Koń, zwierzę jednokopytowe (fig.); k. samiec = ogier, rumak; k. trzebiony = wałach; k. samica = klacz, kobyła, świerzopa; młody k. = źrebię, źrebak, źrebiec; zdrów, jak k. = bardzo zdrów; wielki, jak k. = bardzo duży; pracuje, jak k. = ciężko pracuje, bardzo dużo; k. do wierzchu = wierzchowiec; k. nieduży = mierzyn, mierzynek; konisko, szkapa = k. nędzny; żart., k. Pana Jezusa = osieł; k. rzeczny — p. Hipopotam; przen., człowiek ciężki, leniwy, gnuśny, drągal, człowiek ograniczony, cymbał; zabawa w k-ie = rodzaj zabawy dziecinnej; kawał drzewa na nogach: przyrząd w gimnastyce, do siadania i przeskakiwania, kobylica; w mech., k. mechaniczny a. k. parowy = jednostka do oceny działalności machiny, praca machiny = 75 kilogramometrom, wykonana w ciągu jednej sekundy; przen., zły stopień, jedynka; zdr. Koniczek, Konik.

Końcowy, przym. od Koniec; ostateczny, krańcowy.

Końcówka, część końcowa wyrazu po jego osnowie, zmieniająca ś., gdy ś. wyraz odmienia, zakończenie; zgłoska końcowa wiersza, rym.

Kończasty, Kończysty, ostro zakończony, spiczasty.

Kończatka, roślina z rodziny trudziczkowatych.

Kończatyp. Kończasty.

Kończyć, doprowadzać co do końca, robić z czym koniec; wykończać; k. życie = konać, umierać; k. ś. dochodzić do końca, do kresu, mieć zakończenie.

Kończyna, koniec, kraniec, kres; w anat., k-y górne = barki, ramiona i ręce jako całość; k-y dolne: nogi od biodra do palców, stopy;. ostre zakończenie jakiej części w budowli.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koński ząb.png
Koński, przym. od Koń; k-ie zdrowie = dobre zdrowie, niepożyte; lekarstwo k-ie = zbyt silne, gwałtowne; szczaw k. — i p. Szczaw; k. ząb = gatunek kukurydzy (fig.).

Kooperacja, łć., współdziałanie, współudział; współdzielczość; przyjęcie członka do stowarzyszenia.

Kooperacyjny, łć., przym. od Kooperacja; współdziel czy; k-a spółka, k-e stowarzyszenie.

Kooperator, łć., współdziałacz, współpracownik; pomocnik w urzędzie.

Kooperatystyczny, łć., przym. od Kooperatyzm; współdzielczy.

Kooperatywa, łć., stowarzyszenie wielu osób dla tańszego zakupna produktów a. dla łącznego prowadzenia jakiej gałęzi przemysłu; stowarzyszenie współdzielcze.

Kooperatyzm, łć., ruch ku tworzeniu związków wytwórczych i spożywczych, współdzielność; podstawa teoretyczna ruchu współdzielczego.

Kooperować, łć., współdziałać.

Kooptacja, łć., przyjęcie a. uzupełniający wybór nowego członka przez zgromadzenie; dobranie członka.

Koordynacja, łć., podporządkowanie według stopnia zależności; zharmonizowanie pojedyńczych części, aby współdziałały dla osiągnięcia celu żądanego.

Koordynować, łć., uporządkować, doprowadzając do wzajemnej między sobą odpowiedniości.

Koorganizacja, łć., organizm, ustrój, budowa.

Kopa, 60 przedmiotów, 60 sztuk; k. lat jakeśmy ś. widzieli = bardzo dawno; k. płótna = 60 łokci; zboże w k-ach = po 60 snopków; k. siana = pewna ilość siana ułożona w formie wzgórka.

Kopacz, robotnik, który kopie ziemię, rudę, węgiel, sól i t. p, grabarz.

Kopaczka, forma ż. od Kopacz; żona kopacza; motyka.

Kopać, wydobywać ziemię łopatą z pewnej głębokości, grzebać w ziemi, ryć; wykopywać; uderzać kogo nogą, wierzgać (o koniu itp.); k. sobie grób = przyśpieszać sobie śmierć; k. ś., grzebać ś., poszukiwać, zagłębiać ś. w co; k. ś. wśród śniegu = brnąć w głębokim śniegu — p. Kopnąć.

Kopaiwa, łć., roślina: drzewo balsamowe.

Kopal, hiszp., żywica drzew podzwrotnikowych Afryki i Azji.

Kopalina, minerał.

Kopalnia, miejsce, skąd dobywają z ziemi ciała kopalne: sól, węgiel, rudę i t. p.; mina.

Kopalniany, przym. od Kopalnia.

Kopalnictwo, nauka górnicza, przemysł górniczy.

Kopalny, znajdujący ś. w ziemi i z niej wydobywany; ciała kopalne: sól, węgiel, siarka, minerały, drogie kamienie; zwierzęta k-ne = znajdowane w głębi ziemi; przen., staroświecki, zacofany (k-e typy, k-e poglądy) i t. p.

Kopanica, rów, kanał, płoza u sań.

Kopanie, robota kopania; pora kopania (kartofli) na jesieni.

Kopanina, robota kopania, warzywo okopowe; to co ś. wykopało; brnięcie po śniegu, po piasku; droga kopna = śnieg, piasek, zalegające drogę grubą warstwą; pole próżne po wykopanym lesie.

Kopanka, mieszkanie, wykopane w ziemi, ziemianka; niecka do robienia ciasta, chleba.

Kopciałka, lichy gatunek cegły.

Kopcić, wydzielać kopeć (o lampie), brudzić kopciem; dymić; palić, kurzyć, ćmić (k. fajkę); wytwarzać sadze.

Kopciuch, zawalany kopciem, brudas, smoluch.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopciuszek.png
Kopciuszek, chłopczyk a szczeg. dziewczyna w rodzinie, zahukane i naglone do posług w domu; ptak wróblowaty z rodziny słowików (fig.).

Kopcować, robić kopce w celu przechowywania w nich kartofli, buraków, rzepy i t. p.; rozgraniczać kopcami.

Kopczasty, w kształcie kopca.

Kopczyk, mały kopiec.

Kopeć (-pciu a. -pcia), osad z sadzy; dym gęsty.

Koperp. Kopr.

Koperciarz, łć., robiący koperty, fabrykant kopert.

Koperczaki, węg., umizgi, zaloty; komplementy prawione kobiecie.

Koperszlak, nm., odpadki miedzi podczas bicia jej młotem.

Kopersztych, nm., miedzioryt, rycina.

Koperta, łć., torebka płaska, zwykle papierowa, w którą wkładają list, bilet wizytowy i t. p., i na której piszą adres; przykrywka zegarka, wieczko.

Kopertować, łć., wkładać w kopertę i zapieczętowywać a. zaklejać; żart., k. ś., przywdziewać odzież ciepłą i szczelnieją zapinać.

Koperwas, nm., nazwa siarczanów: cynku — barwy białej, żelaza — barwy zielonej i miedzi — barwy niebieskiej (siny kamień).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopfhalter.png
Kopfhalter, nm., słupek żelazny z kabłączkiem ruchomym do Opierania głowy osoby fotografującej ś. (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopfsztyk.png
Kopfsztyk, Kopsztyk, nm., ozdoba rzeźbiona u góry (szafy, ramy i t. p.) (fig.).

Kopiasty, Kupiasty, nagromadzony w kupę, kształtu kupy; mający na sobie kupę czego, czubaty.

Kopica, wzgórek, nasypek, stożek, mała kopa, kopka zboża, siana.

Kopić, zbierać, składać w kopy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopiec.png
Kopiec, kupa ziemi ukopanej w kształcie wzgórka; k-ce kretów = kretowiska; wzgórek, usypany na linji granicznej, znak graniczny; kurhan; (k. Wandy, Krakusa, Kościuszki); dół na zimowe przechowanie kartofli, buraków, rzepy i t. p. (zdr. Kopczyk).

Kopiejka, ros., moneta rosyjska = 2 groszom polskim.

Kopiejkowy, kosztujący kopiejkę.

Kopieniak, tur., opończa od deszczu bez rękawów.

Kopijnik, żołnierz, w kopję uzbrojony; ten, co robi kopje.

Kopista, łć., przepisywacz; przerysowujący; przen., naśladowca.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopja.png
Kopja, łć., odpis z oryginału, dokument przepisany; wierne naśladowanie obrazu lub rysunku; w fotografji: odbitka otrzymana z negatywnego zdjęcia; lanca, spisa (f.).

Kopjał, łć., książka z bibułki do kopjowania listów i rachunków.

Kopjarjusz, łć., zeszyt a. książka zawierająca kopje listów, dokumentów.

Kopjatura, łć., kopjowanie, naśladownictwo.

Kopjorama, Kopjoramki, łć., przyrząd do przenoszenia fotografji ze szkła na papier.

Kopjować, łć., przerysowywać, przepisywać; robić odbitki z pisma a. rysunku za pomocą specjalnego atramentu i prasy; otrzymywać pozytywne zdjęcia z kliszy fotograficznej, wystawionej na działanie światła; naśladować.

Kopnąć, nied. Kopać; uderzyć nogą, wierzgnąć; k. ś. = popędzić, puścić ś., skoczyć.

Kopnia, ziemia zamarznięta, bez śniegu; czas bez śniegu podczas mroźnej zimy.

Kopnięcie, uderzenie nogą, brutalne odtrącenie.

Kopno, obfito w kopy (zboże).

Kopny, grunt, droga, grubo śniegiem niezmarzniętym a. piaskiem zawalona; służący do kopania.

Kopowy, przym. od Kopa: k-we płótno = płótno lekko blichowane, nie maglowane.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koper.png
Kopr, Koper, w bot., roślina ogrodowa z rodz. baldaszkowatych (fig.).

Koprą, arab., orzech kokosowy.

Koprak, nm., naczynie miedziane kuchenne, kociołek miedziany.

Koprofagja, gr., stan chorobliwy, objawiający się pożeraniem kału.

Koprolit, gr., kał kopalny zwierząt jaszczurowatych, znajdowany w pokładach: paleozoicznym, mezozoicznym i trzeciorzędowym.

Koprowina, nm., miedziaki, pieniądze miedziane.

Kopsztykp. Kopfsztyk.

Kopulacja, łć., połączenie, złączenie; stosunek małżeński; powiązanie.

Kopulak a. piec Kopułowy, łć., piec murowany a. żelazny, wewnątrz ogniotrwały, do roztapiania surowca na odlewy żelazne.

Kopulasty, wł., podobny do kopuły, baniasty, wypukły, wydęty.

Kopulizacja, łć., w ogrodnictwie szczepienie drzew przez złączenie uciętej gałązki drzewa szlachetnego z płonką dziczki.

Kopulizować, łć., robić kopulizację.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopuła.png
Kopuła, wł., sklepione przykrycie półkuliste budynku; dach półkulisty a. eliptyczny, dach baniasty (fig.).

Kopyciarz, Kopytnik, rzemieślnik, wyrabiający kopyta szewckie.

Kopyrtnąć, przewrócić; umrzeć, wyciągnąć kopyta.

Kopyść, młr., drewno długie, płaskie w końcu, do mieszania, rozcierania, gniecenia; łopatka; pędzel do smarowania smołą (zdr. Kopystka).

Kopytkowe, opłata za przejazd a. za przepędzenie bydła przez rogatki miejskie, rogatkowe.

Kopytkowy, przym. od Kopytko; zwierzęta k-e = rodzina zwierząt szczurowatych.

Kopytnia, łaty w deptaku, aby koń ciągnący, pewniej po nich stąpał.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopytnik.png
Kopytnik, narzędzie żelazne do obrzynania kopyt; roślina z rodz. kokornakowatych (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kopyto.png
Kopyto, część rogowa, otaczająca palec u zwierząt jednokopytnych (fig.); k-a rozdwojone = racice, racie (2 fig.); forma drewniana, na której szewc robi obuwie; wszyscy na jedno k. = wszyscy jednakowo licha warci, podobni do siebie; z k-a, nagle, i wnet, szybko, błyskawicznie.

Kopytochodne zwierzęta, zwierzęta ssące, stąpające na końcach palców, pokrytych kopytem.

Kora, wierzchnia powłoka drzew; wierzchnia warstwa niektórych organów ciała.

Korab, gr., okręt, arka Noego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koral.png
Koral, gr., zwierzę, zamieszkałe w morzach stref gorących, należące do jamochłonnych (fig.); ozdoba, zrobiona z koralowiny; paciorek koralowy; czerwona narośl na głowie i szyi niektórych ptaków: indyków, cietrzewi, głuszczów; kolor czerwony.

Koraliki, paciorki z korala.

Koralina, krzew z rodziny psiankowatych o pięknych czerwonych jagodach.

Koralowy, zrobiony z korala, czerwony jak koral.

Koralinit, Koralit, łć., koral gałęzisty skamieniały.

Koralowina, gr., twarda powłoka, wytwarzająca ś. na miękkim ciele zwierzęcia korala (czerwona, różowa, służy do wyroby różnych ozdób).

Koramizować, łć., podpisać dokument jako świadek lub jako współuprawniony.

Koran, Alkoran, arab., święta księga mahometan, zawierająca przepisy religijne, prawa, napomnienia, oraz liczne legendy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korba.png
Korba, nm., rączka do obracania koła a. wału (fig.); przyrząd w pedałach roweru, wprawiany w obrót. nogami jadącego.

Korbacz, tur., bicz rzemienny, harap, bykowiec.

Korbel, nm., przyrząd do łowienia raków.

Korcić, niecierpliwić, nie dawać pokoju, trapić, kusić; korci mnie = bierze mnie chętka.

Korcik, ang., zdr. od Kort; cienki lekki kort.

Korcowe, zapłata w młynie od zmielonego korca zboża.

Korczak, czerpak drewniany do wody, do zboża; szufla; k. a. korzecznik, młyn, którego zewnętrzne koło zaopatrzone jest w skrzynię; koło wodne nasiębierne.

Korczyk, zdr. od Korzec; dawna miara = ½ korca warszawskiego.

Kord, tur., miecz, szabla, pałasz.

Korda, gr., pas ze sznurów, noszony przez niektórych zakonników; karność, karby.

Kordebalet, fr., komplet baletnic teatru, balet.

Kordegarda, fr., izba żołnierska na odwachu.

Kordel, fr., sznur, na którym na statkach zwijają i rozwijają żagle.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kordelas.png
Kordelas, wł., obosieczny szpiczasty nóż myśliwski z silną rękojeścią (fig.).

Kordit, ang.p. Kordyt.

Kordiuk, choroba języka u koni i bydła.

Kordjaka, Kardjaka, łć., choroba serca, żołądka; tęsknica.

Kordjalny, łć., serdeczny, czuły.

Kordjał, łć., napój orzeźwiający i wzmacniający.

Kordon, fr., szereg posterunków wojskowych, połączonych w jedną linję ochronną dla obrony granicy lub przeciw zawleczeniu zarazy; pas pograniczny; część Polski, zajęta podczas jej rozbioru; sznurek przy ubraniu wojskowym.

Kordonek, fr., jedwab, w grubą nitkę skręcony, używany do robót kobiecych.

Kordyban, łć., gatunek skóry kozłowrej; k-ki, rodzaj obuwia.

Kordyt, ang., rodzaj prochu bezdymnego: mieszanina bawełny strzelniczej, waseliny i nitrogliceryny.

Kordyzant, fr., tancerz na linie, linochód.

Korealny, łć., współdłużny; k-e zobowiązanie = poręczenie kilku poręczycieli jednego i tego samego długu w różnym stosunku do wierzyciela a. do głównego dłużnika.

Koreferat, łć., przedstawienie jednej sprawy przez kilku albo wspólnie z drugim.

Koreferent, łć., współreferent, wspólnie z innym opracowujący jakie sprawozdanie.

Korek, nm., narośl, pokrywająca korę dębu korkowego, rosnącego w północnej Afryce i południowej Europie; zrobiona z tej narośli zatyczka do butelek; podkładka pod piętę, wkładana w obuwie; obcas trzewika; żart., korepetytor.

Korekta, łć., poprawianie błędów drukarskich — p. Korektura, Korektywa.

Korektomja, gr.p. Irydektomja.

Korektor, łć., poprawiający omyłki w rzeczy drukującej ś., robiący korektę; stroiciel instrumentów muzycznych, naprawiający instrumenty.

Korektować, łć., regulować mechanizm fortepjanu.

Korektura a. Korekta, łć., poprawianie, regulowanie mechanizmu fortepjanów dla doprowadzenia go do pożądanego stanu.

Korektywa, Korekta, łć., usuwanie wad, poprawianie.

Korelacja, łć., stosunek wzajemny, wzajemna zależność, współzależność.

Korelatywny, łć., względny; k-e pojęcie, w logice: pojęcie, zostające w związku z innym, względne.

Korepetycja, łć., zajęcie korepetytora, przygotowanie ucznia do szkoły z zadanych lekcji; próba chóru teatralnego, repetycja.

Korepetytor, łć. (forma ż. Korepetytorka), nauczyciel domowy a. szkolny, pod którego kierunkiem uczeń przygotowywa zadane lekcje; akompanjator, pomagający śpiewakom operowym uczyć się ról.

Korespondencja, łć., porozumiewanie ś. listowne, pisanie listów; zbiór listów; artykuł w formie listu, nadesłany do gazety; k. tramwajowa, kolejowa = możność przesiadania ś. z jednej linji na drugą za wydanym odrazu jednym biletem jazdy.

Korespondent, łć., piszący listy; pomocnik handlowy zajmujący ś. pisaniem listów; nadsyłający korespondencje do dzienników, sprawozdawca dziennikarski zamiejscowy; uczony, nadsyłający swe prace instytucji naukowej.

Korespondentka, łć. (forma żeńs. od Korespondent); karta pocztowa do korespondencji, list otwarty, pocztówka, odkrytka.

Korespondować, łć., porozumiewać się listownie, utrzymywać stosunki listowne, pisać listy; być odpowiednim, stosownym; być we wzajemnym porozumieniu co do rozkładu jazdy (o pociągach kolejowych).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korkociąg.png
Korkociąg, narzędzie do wyciągania korków z butelek, grajcarek, trybuszon(f.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korkodąb.png
Korkodąb, dąb korkowy, drzewo korkowe, gatunek dębu (fig.), z którego kory robią korki.

Korkować, nm., zatykać korkiem.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kormoran.png
Kormoran, ptak płetwonogi, podrzędu rudlonogich, rzędu bocianowatych, dający ś. ułożyć do łowienia ryb (f.).

Korn, nm., prawem przepisana waga szlachetnego metalu w monecie; w strzelbie: cel, sztyft na końcu lufy, ułatwiający celowanie, muszka.

Kornak, fr., dozorca i przewodnik, kierujący słoniem.

Kornalin, Kornalina, fr., czerwona odmiana chalcedonu, karlijol, krwawnik.

Kornecik, łć., mała trąbka; czepeczek.

Kornecista, łć., muzykant, grający na kornecie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kornet.png
Kornet, fr., najniższy stopień oficerski w kawalerji, podchorąży; dawniej czepiec kobiecy; czepiec zakonnicy; k. a. piston = rodzaj trąbki (fig.).

Korniak, pniak, gruby korzeń pozostały po ściętym pniu

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kornik.png
Kornik, zool., chrząszcz czteroczłonkowy z rodziny drwalnikowatych (f.); niszczący korę drzew.

Korniszon, fr., mały niedojrzały ogórek marynowany; żart., człowiek małego wzrostu; chłopak; człowiek cierpki, śledziennik.

Korność, pokora.

Kornulit, łć., skamieniałość zwierzokrzewów.

Kornus, nm., wódka prosta, gorzałka.

Kornutyna, łć., wyciąg ze sporyszu.

Korny, pokorny, pełen pokory, uniżony.

Koroboracja, łć., stwierdzenie, wzmocnienie, potwierdzenie (np. dokumentów prawnych).

Koroborować, łć., zatwierdzić, potwierdzić; uznać urzędownie akt zrobiony prywatnie.

Korojad, gatunek gąsienicy, objadającej korę z drzew.

Korolarjum, łć., wniosek wysnuty z poprzedzających twierdzeń; dodatkowe objaśnienie, jako wynik logiczny twierdzeń poprzednich; dopełnienie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korona.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korona cesarska.png
Korona, łć., uroczysty, bogaty, specjalnej formy ubiór głowy jako oznaka królewskiej a. książęcej godności (f.); rząd, władza rządząca; monarchja, przez króla rządzona; państwo, tron, monarcha; władza monarsza; daw. Polska (bez Litwy); część ubarwiona kwiatu; na herbach: oznaka godności książęcej, hrabiowskiej, szlacheckiej i t. p.; górne rozgałęzienie drzewa; wieniec, jako symbol sławy lub męczeństwa (k. w niebie); aureola; uwieńczenie; najcenniejszy wytwór (to k. wszystkiego); moneta austrjacka = 72 guldena; moneta angielska = 5 szylingom; moneta szwedzka, norweska, duńska = 100 oerom; wieniec promieni perłowo-białych, okalających słońce podczas zaćmienia; koło świetlne, otaczające słońce; część zęba ponad dziąsłem; nazwa gwiazdozbioru; górne rozgałęzienie rogów jelenia; k. Wenery, pryszcze syfilityczne na czole; k. w kartach — p. Koronka; k. cesarska, roślina ozdobna z rodziny liljowatych (fig.).

Koronacja, łć., akt namaszczenia monarchy, obejmującego panowanie; publiczne i uroczyste włożenie korony przez panującego.

Koronat, łć., monarcha koronowany.

Koronator, łć., ten, który kładzie koronę na głowę monarchy podczas koronacji.

Koroner, ang., urzędnik w Anglji, dokonywający oględzin zwłok osób zmarłych śmiercią nienaturalną.

Koronet, ang., korona hrabiowska, godność hrabiego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koroniarka.png
Koroniarka, gujań., roślina z rodziny grzybieniowatych (fig.).

Koroniarz, Koronjarz, łć., mieszkaniec Królestwa Kongresowego; mieszkaniec Korony (w przeciwstawieniu do Litwy).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koroniec.png
Koroniec, w zool., ptak z rzędu dzięciołowatych z rodziny gołębi, gołąb czubaty (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koronka.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koronka różaniec.png
Koronka, łć., delikatna przezroczysta tkanina w deseń z nici lnianych n. jedwabnych, do obszywania strojów kobiecych, bielizny i t. p. (fig.); pacierze: różaniec (fig.); ozdoba ażurowa wyrzeźbiona w marmurze; k. a. korona w kartach (w grze w wista, w winta): sekwens kart jednego koloru, złożony z asa, króla, damy itd.

Koronkarka, Koronczarka, Koroniarka, łć.,. robiąca koronki, handlująca koronkami.

Koronkarstwo, łć., sztuka wyrabiania koronek, handel k-ami.

Koronny, łć., państwowy, rządowy; należący do Korony (klejnoty k-e); dotyczący właściwej dawnej Polski (nie Litwy) (hetman W. K.); dobra k-e, królewszczyzna; iron., wielki (osieł k.); złoto k-e = osiemnastokaratowe, mające przymieszki 25% srebra lub miedzi na 75% złota.

Koronować, łć., kłaść uroczyście koronę na głowę nowemu monarsze; wieńczyć; zakończać szczęśliwie; k. ś. = odbyć koronację.

Korończyk, dawny półgroszek z koroną, z czasów jagiellońskich.

Korowaj, ukr., gatunek placka, podawanego na uroczystości weselnej na Rusi.

Korowód, ukr., koło z osób, trzymających ś. za ręce i krążących w tańcu; krążenie, pochód, orszak; w lm., k-dy, ceremonje, ceregiele, zachody.

Korporacja, łć., zrzeszenie ludzi jednego zajęcia; stowarzyszenie, zgromadzenie, cech.

Korporalny, łć., cielesny.

Korporał, łć., biała chusta płócienna, podkładana pod kielich i patenę oraz pod monstrancję.

Korporant, nm., członek korporacji.

Korpulencja, łć., otyłość, tusza.

Korpulentny, łć., mający dużo ciała; otyły, tęgi, tłusty.

Korpus, łć., część ciała ludzkiego od szyi do nóg; tułów, kadłub; oddział armji, złożony z wszelkiego rodzaju broni (złożony zwykle z 2 lub dywizji); szkoła wojskowa (k. kadetów, k. paziów); ogół oficerów, należących do pewnej broni; rodzaj czcionek: garmont; pudło fortepjanu; w budown.: główna środkowa część gmachu.

Korpuskularny, łć., w filoz., oparty na pojęciu atomu materialnego.

Korrozja, łć., wygryzienie, wyżarcie, zniszczenie.

Korsarstwo, wł., rozbójnictwo morskie.

Korsarz, wł., rozbójnik morski, pirata.

Korso, wł., kurs, bieg; tor wyścigowy; plac lub szeroka piękna ulica dla przejażdżki i publicznej zabawy pod gołym niebem; wystawna. przejażdżka w powozach wytwornych a. przybranych kwiatami w dzień na to wybrany.

Kort, ang., tkanina wełniana o nitce ukośnej, rodzaj sukna, nie mającego t. zw. barwy, cz. meszku, zwróconego w jedną stronę.

Kortezja, wł., dworactwo, nadskakiwanie.

Kortezjanin, fr., dawniej ksiądz, mający w kraju beneficja, a nie mieszkający w nim; pretendujący do godności w kraju tylko na mocy rozporządzeń dworu papieskiego; dworak, pochlebca.

Kortezy, hiszp., zgromadzenie stanów w Hiszpanji i dawnej Portugalji.

Korumpować, łć., psuć, demoralizować, przekupować.

Korund, nm., najtwardszy po djamencie kamień szlachetny, którego kilka odmian rozmaicie zabarwionych nosi rozmaite nazwy: szafir, rubin etc.

Korupcja, łć., psucie ś. ciał, gnicie; zepsucie moralne; demoralizacja; sprzedajność; przekupstwo.

Koruptor, łć., ten, co psuje innych, demoralizator.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korweta.png
Korweta, łć., mały szybki statek wojenny do rekognoskowania i posyłek, dziś nazywany krążownikiem (fig.).

Korybant, gr., kapłan Cybeli, bogini przyrody w staroż. Grecji.

Koryda, hiszp., walka byków; wyścigi, zapasy atletyczne.

Koryfejka, gr., solistka w balecie.

Koryfeusz, Koryfej, Koryfant, gr., kierownik i przewodnik choru greckiego; przewodniczący w chórach; solista w balecie; przen., znakomitość, człowiek wybitny w nauce lub sztuce.

Korygować, łć., poprawiać; poprawiać omyłki w korekcie przed wydrukowaniem; poprawiać strój instrumentu muzycznego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koryncki.png
Koryncki, przym. od miasta Koryntu; k. porządek: w architekturze styl, odznaczający się kolumną o kapitelu w kształcie kielicha, złożonego z liści akantu (fig.); k-a miedź = stop miedzi ze złotem i srebrem, wyrabiany w starożytności; k-e rodzynki a. korynty = małe czarne rodzynki.

Korytarz, wł., sień długa z drzwiami do przyległych pokoi, przejście z jednych pomieszczeń do innych (zdr. Korytarzyk).

Koryto, wydrążenie w kłodzie drzewa a. długa skrzynia z desek do pojenia bydła, koni, do karmienia trzody; skrzynia do zaprawy wapna; k. rzeki = łożysko rzeki (zdr. Korytko).

Korzec, miara ciał sypkich = 32 garncom; odszukać ś. w k-u maku = dobrać ś. zgodnie, dopasować ś.; trzymać pod k-em = chować, kryć.

Korzeniak, łodyga podziemna, kłącz.

Korzenić, przyprawiać korzeniami; k. ś., rozrastać ś. w korzenie, zakorzeniać ś., krzewić ś.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korzeniówka.png
Korzeniówka, roślina z rodz. korzeniówkowatych (fig.); gatunek wódki.

Korzeniówkowate rośliny, rodzina roślin kwiatowych dwuliściennych

Korzenisty, w rodzaju korzeni, rozrosły w korzenie, pełen korzeni.

Korzenny, upleciony z korzeni; zaprawiony korzeniami; pieprzny; kupiec k. = sprzedający towary kolonjalne i wina.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Korzeń.png
Korzeń, część rośliny wrośnięta w ziemię a. w inną roślinę (fig.); wyrwać co z k-em = wyrwać do gruntu; czarny k. = rżysko, ściernisko; przen., podstawa, grunt, początek; ród, dom, pokolenie; w lm. k-nie, wonne przyprawy, sprowadzane z kolonji: imbir, wanilia i t. p.

Korzonek, zdr. od Korzeń.

Korzyć, upokarzać; k. ś., upokarzać ś., kruszyć ś.

Korzystać, ociągać korzyść, zyskiwać; k. z czego = ciągnąć korzyść, użytkować, wyzyskiwać co.

Korzystny, przynoszący korzyść, zyskowny, pożyteczny, pochlebny, przychylny (k-na opinja).

Korzyść, pożytek, zysk.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kos.png
Kos, zool., ptak wróblowaty zębodzioby z rodziny drozdów (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosa.png
Kosa, narzędzie; do ścinania trawy i zboża (fig.); trafiła k. na kamień = na podobnie mądrego, chytrego, na podobną trudność; warkocz, splot włosów; k-y, mielizny lub wały piaszczyste, zamykające częściowo szerokie, lejkowate ujścia rzeczne do morza Czarnego.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosaciec.png
Kosaciec, roślina z rodziny kosaćcowatych, irys (fig.).

Kosaćcowate a. Kosaćcowe rośliny; rodzina roślin jednoliściennych.

Kosacz, koń kosaty (z dużą grzywą).

Kosarnia, fabryka kos.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosarz.png
Kosarz, Kosiarz, Kośnik, ten, co kosi trawę, zboże; zool., rodzaj pająka (fig.).

Kosaty, mający długie warkocze (brzoza), grzywiasty.

Kosekans, łć., w mat., dosieczna.

Kosiać, klaskać w dłonie (o dzieciach).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosiarka.png
Kosiarka, maszyna rolnicza do koszenia (fig.).

Kosić, siec kosą, ścinać; siec, rąbać; słać trupem.

Kosidło, Kosisko, rękojeść kosy.

Kosinus, w matem., dostawa.

Kosię, pieszcz., konik.

Kosmacieć, stawać ś. kosmatym, obrastać włosami.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosmatek.png
Kosmatek, Kosmatka, rośl. z rodz. sitowat. (f.).

Kosmato, przysł. od Kosmaty; witać kogo k. = winszować mu zawartego małżeństwa.

Kosmaty, obrosły włosami, kudłaty; k-e kamienie = omszałe; witać k-ą ręką= podawać rękę przy pierwszym spotkaniu z nowożeńcami.

Kosmetyk, gr., środek, służący do nadania świeżości i upiększenia cery, włosów.

Kosmetyka, gr., sztuka upiększania cery i włosów.

Kosmiczny, gr., tyczący się wszechświata; k-y a. meteoryczny pył = cząsteczki meteorytów, spadające na ziemię w postaci pyłu; materja k-a = materja pierwotna, z której miał powstać świat, substancja mgławic.

Kosmika, gr., nauka o świecie.

Kosmofizyka, gr., badanie praw przyrodzonych wszechświata.

Kosmogoniczny, gr., dotyczący początków powstania wszechświata.

Kosmogonja, gr., nauka, zajmująca ś. przeszłością wszechświata, jego powstaniem i rozwojem.

Kosmografja, gr., opis wszechświata; nauka, opisująca ciała niebieskie i ziemię jako jedno z tych ciał; treściwy wykład astronomji.

Kosmologja, gr., nauka o wszechświecie, jako całości, o jego budowie i częściach, o jego początku, trwaniu i możliwym końcu.

Kosmopolita, gr., uważający cały świat za swoją ojczyznę; obojętny na sprawy narodowe.

Kosmopolityzm, gr., uważanie ś za obywatela całego świata; samolubna obojętność na sprawy swojego kraju; nieuznawanie odrębności narodowej.

Kosmorama, gr., rodzaj panoramy. przedstawiającej malownicze widoki rozmaitych okolic.

Kosmos, gr., wszechświat.

Kosmoteologja, gr., teorja o istnieniu Boga na podstawie rozważania istnienia wszechświata.

Kosmozofja, gr., rozważanie świata ze strony mistycznej przez kontemplację wewnętrzną.

Kosmyk, kupka włosów spojonych wiszących, kiść włosów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kosodrzew.png
Kosodrzew, Kosodrzewina, Kosówka, roślina z rodziny szyszkowych, rosnąca w górach (fig.).

Kosonogi, krzywonogi, koślawy.

Kosooki, krzywooki, o podniesionych kątach zewnętrznych oka, zezowaty.

Kosowica, kośba, sianokos.

Kost, Kostowiec, Kostowe drzewo, roślina z rodziny imbirowatych.

Kosteczka, Kostka, zdr. od Kość.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kostera.png
Kostera, Kostyra, namiętny gracz w kostki; gracz, szuler, sknera; skąpiec, gatunek ryby ościstej wrytoszczękiej (fig.).

Kosterować, szulerować.

Kostjum, fr., ubiór, strój, suknia; spódnica z żakietem z jednego materjału; strój właściwy jakiej epoce, narodowi, stanowi i t. p.; przebranie.

Kostjumerja, fr., skład kostjumów; pracownia, w której robią kostjumy.

Kostjumowy, przym. od Kostjum; k. bal = zabawa taneczna w strojach charakterystycznych, w przebraniach.

Kostka, zdr. od Kość; wystająca nad stawem stopowym dolna, zgrubiała część kości goleniowej; forma sześcianu a równoległoboku; k. a. kość = sześcianek do gry; kwadrat, karo (materja w k-ę); k-i brukowe, sześciany kamienne do brukowania ulic; cukier w k-ach, krajany w sześciany.

Kostkowy, Kostkowaty, kształtu kostek, złożony z kostek, krajany a ciosany w kostkę.

Kostniak, narośl kostna chorobliwa, guz kostny.

Kostnica a. Kościarnia, trupiarnia, budynek, izba, w której składają kości zmarłych; skrzynka, w którą zbierają kości przepalone ciał spalonych.

Kostnieć, twardnąć jak kość, drętwieć, sztywnieć, kamienieć.

Kostny, przym. od Kość; system k. = układ kośćca w człowieku; mąka k-a = ze zmielonych kości.

Kostołuskie ryby, rząd ryb o szkielecie chrzęstnym.

Kostrąszyna, roślina z rodziny motylkowatych.

Kostropaty, Kostrubaty, niegładki, chropawy, szorstki; włochaty, kosmaty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kostrzewa.png
Kostrzewa, roślina z rodziny traw (fig.).

Kostucha, Kostusia, upostaciowana śmierć, jako kościotrup z kosą.

Kosturp. Kosztur.

Kostyczność, fr., złośliwość, dowcip ostry, szyderczy, zjadliwy.

Kostyczny, fr., złośliwy, szyderczy, uszczypliwy.

Kostyrap. Kostera.

Kosy, skośny, ukośny; oczy k-e = krzywe, zezowate.

Kosynjer, żołnierz, partyzant, uzbrojony w kosę.

Kosz, tur., obóz tatarski, kozacki; oddział wojska u Tatarów i Kozaków zaporoskich.

Kosz, rodzaj naczynia a. sprzętu plecionego z wikliny, łoziny, z wici wierzbowych, z łyka itp. z kabłąkiem do noszenia; rodzaj kufra plecionego na rzeczy; k. wina = kilka do kilkunastu butelek wina; k. kwiatów; k. masztowy na okręcie — p. Gniazdo bocianie; k. szczęścia = mieszczący w sobie bilety na loterję fantową; k. redakcyjny = do rękopisów odrzuconych; dostać k-a a. odkosza = dostać odprawę, rekuzę od panny; osiąść na k-u = nic nie wskórać, doznać zawodu, zostać bez zajęcia; zostawić kogo na k-u = opuścić go wśród trudów; k. kąpielowy = przedział w budynku kąpielowym na rzece, do kąpania się.

Koszałka, torebka z przykrywadłem, pleciona z gałązek leszczyny, z lipy i t. p.; pleść k-i opałki = pleść głupstwa, banialuki.

Koszar, Koszara, nm., ogrodzenie, w którym zamykają owce na lato; w lm., k-y, domy oddzielne, przeznaczone na mieszkanie dla wojska.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koszatka.png
Koszatka, szczurowate zwierzę z rodziny koszatek (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koszenila.png
Koszenila, fr., owad z rodziny czerwców, z którego otrzymuje się farbę purpurową (fig.).

Koszer, hebr., mięso koszerne.

Koszerny, hebr., czysty; zgodny z przepisami religijnemi, dozwolony Żydom do użycia na pokarm; k-e = podatek od rzezi mięsa i drobiu, dokonywanej sposobem, przepisanym przez religję mojżeszową.

Koszerować, hebr., oczyszczać pokarmy trefne, aby ś. stały koszernemi; k. ś., żart., myć ś., oczyszczać ś. z brudu.

Koszlawyp. Koślawy.

Koszmar, fr., sen przykry; zmora, uczucie duszenia we śnie.

Koszokop, okop forteczny usypany pod osłoną koszów szańcowych.

Koszowy, tur., przełożony nad koszem kozackim albo tatarskim; ataman.

Koszt, nm., wydatek, pieniądze, wydane na zakup czego, rozchód, nakład; obliczenie wydatków zrobionych lub zamierzonych; środki pieniężne, fundusze (mieć na k-a); przen., ujma, uszczerbek (k-em zdrowia, honoru).

Kosztela, fr., gatunek jabłek.

Kosztorys, obliczenie, ile jaka rzecz a. przedsiębiorstwu wymaga wydatku pieniędzy.

Kosztować, nm., pociągać za sobą koszt, wynosić na pieniądze; narażać na wydatek; powodować uszczerbek; próbować, zwłaszcza smakiem; doznawać, doświadczać czego; łożyć, ekspensować.

Kosztowności, nm., rzeczy drogocenne, klejnoty.

Kosztowny, nm., drogi, drogocenny, wartościowy; wyborny, znakomity.

Kosztur, Kosturp. Kula; szczudło, którym ś. kulawy podpiera; kościana laska, koścień; niewielka ryba, podobna do karasia.

Koszula, łć., odzienie płócienne, wełniane a. jedwabne noszone na samym ciele; zgrał ś. do k-i = co do grosza; jeszcześ wtedy k-ę w zębach nosił = jeszcześ był dzieciakiem; śmiertelna k. = kładziona na nieboszczyków a. delikwentów traconych, ubiór, kładziony przez Żydów podczas modliwy; k. a. koszulka żelazna, druciana = zbroja siatkowa, kolczuga.

Koszulka (zdr. od Koszula); k. druciana = kolczuga; k. gazożarowa = powłoczka z tkaniny, nasyconej chemikaljami, nakładana na płomień gazowy, wzmacniająca światło i nadająca mu białą barwę; pianka na piwie, jaja w k-ch = jaja, gotowane na miękko bez skorupki, gdzie żółtko przegląda.

Koszyczek (zdr. od Kosz i Koszyk); rodzaj kwiatostanu; k-ki, zagłębienia u nóg tylnych pszczoły-robotnicy, w które ona zbiera pyłek kwiatowy.

Koszyk (zdr. od Kosz); mały kosz na rzeczy podręczne; w tańcu: kółko, utworzone przez tańczących z podaniem sobie rąk — p. Odkosz.

Koszykarz, rzemieślnik, robiący kosze, meble plecione i inne plecionki (forma ż. Koszykarka).

Koszykowe (-ego), nieprawy dochód służących od sprawunków gospodarskich w mieście.

Kośba, koszenie, sieczenie kosą trawy.

Kościany, przym. od Kość; z kości zrobiony; dziadek k. = człowiek bardzo stary, zgrzybiały.

Kościarniap. Kostnica.

Kościec, Kościotrup, wszystkie kości ustroju jako całość; skielet, szkielet.

Kościej, kościotrup, kościec.

Kościelisko, miejsce około kościoła.

Kościelny, przym. od Kościół; dotyczący kościoła; święto k-e = obchodzone tylko przez kościół; wieś k-a = mająca kościół; majątki k-e = należące do kościoła; rok k. = od pierwszej niedzieli adwentu do końca ostatniego tygodnia po Zielonych Świątkach; rzecz. k. (-ego), sługa kościelny, zakrystjan.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kościeniec.png
Kościeniec, roślina z rodziny mokrzycowatych (fig.); rogowiec, rogownica, rogowe ziele.

Koścień, laska kościana, kosztur.

Kościerzyć ś., rozrastać ś., krzewić ś., rozsiadać ś.

Kościołek, zdr. od Kościół; mały kościół.

Kościołusk, ryba koścista z rzędu brzuchopłetwych, szczupakowatych.

Kościotrupp. Kościec.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kościół.png
Kościół, świątynia chrześcijańska; świątynia; miejsce święte, przybytek (fig.); przen., zgromadzenie wiernych po całym świecie; wyznawcy danej religji, danego obrządku; przełożeni k-a = władza kościelna; nabożeństwo niedzielne w kościele; słyszał, że dzwonią, ale nie wie, w którym k-le = wie coś, ale niedokładnie; pokazać komu dudka na k-le = wystrychnąć go na dudka, oszukać, podejść; nauczę ja cię po k-le gwizdać = nauczę cię rozumu, zachowania ś., oduczę od zuchwalstwa.

Kościsty, mający wydatne kości.

Kość, część organizmu stała, twarda, stanowiąca podstawę ustroju kręgowców, oraz ochronę i oparcie dla narządów wewnętrznych; k. z k-i mojej = prawy mój potomek a. krewny; poczciwy z k-ami = do gruntu poczciwy; przen., k. rzucić między drugich = dać powód do poróżnienia; k. niezgody = powód nieporozumienia; przen., ciało; zwłoki; złożyć k-i = umrzeć; k. słoniowa = kły słonia; ość rybia; k. martwa = narośl kostna; k. do grania — p. Kostka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koślaszek.png
Koślaszek, rośl. z rodz. storczykowatych (fig.).

Koślawić, Koszlawić, krzywić, wykrzywiać; czynić koślawym, stawiać krzywo; k. ś. krzywić ś., trzymać ś. koślawo.

Koślawiec, Koszlawiec, człowiek koślawy, mający krzywe nogi; rub. kulas.

Koślawieć, Koszlawieć, krzywić ś., stawać ś koślawym.

Koślawy, Koszlawy, krzywy, pochyły; dotknięty koślawością; nierówny, powykrzywiany, kulawy.

Koślazek, roślina z rodziny storczykowatych.

Kośnicap. Kostnica.

Kośnik, wstążeczka a. tasiemka do zawiązywania koszuli u szyi a. wplatana w warkocz; k.p. Kosarz.

Kośny, zdatny a. przeznaczony do koszenia (łąki k-ne).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kot.png
Kot, zwierzę ssące drapieżne z pazurami wysuwalnemi i językiem chropowatym (fig.), k. dziki = żbik; kotka = samica kota; pierwsze k-y za płoty = nie zrażać się nieudanym początkiem; drzeć z sobą k-y — żyć w niezgodzie; żyją jak pies z k-em = w niezgodzie;, targować, kupować k-a w worku = na oślep, nie zobaczywszy; biega jak k. z pęcherzem = bez ustanku; k-a ogonem odwracać = użyć wykrętu, wybiegu w mowie; w lm. k-ty, futro z kotów; w myśl., zając.

Kotangiens, łć., w mat., dotyczna.

Kotara, tat., zasłona z ciężkiej materji wełnianej albo jedwabnej nad łóżkiem; portjera.

Kotarz, tat., namiot.

Kotawiec, gatunek małpy wązkonosej.

Kotczy, wozowy, kareciany; rzeczow., koń powozowy.

Kotek (zdr. od Kot); k. i myszka = zabawa towarzyska; k. a. koteczek, nazwa pieszezotliwa = duszka, serce, złotko, kochanie.

Koterja, łć., pewna liczba osób, złączona jednakowemi mniemaniami lub mniej więcej zdrożnemi interesami, niezgodnemi z dobrem ogółu, stronnictwo; klika.

Koteryjny, łć., stronniczy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kotew.png
Kotew, nm., ankra, sztaba do ściągania ścian, belek (fig.) — p. Kotwica.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kotewka.png
Kotewka, zdr. od Kotwica; roślina z rodziny wiesiołkowatych (fig.).

Kotka a. Kocica, samica kota; samica zajęcza, zajęczyca; w bot. w lm. k-ki, zwieszające ś. jakby grona kwiatów pręcikowe albo słupkowe niektórych drzew: brzozy, wierzby i t. d.; przen., nazwa pieszczotliwa dla kobiety = pieszczotka, duszka, serce, kochanie.

Kotkowe rośliny, mające kwiaty pręcikowe ułożone w kotki, w baźki.

Kotlarz, rzemieślnik, wyrabiający różne przedmioty i naczynia z miedzi.

Kotlecik, zdr. od Kotlet.

Kotlet, fr., potrawa z mięsa ryby lub z kartofli tartych, smażona, formy placka; przen., k-y = faworyty formy placuszków.

Kotlina a. Kotłowina, okrągły dołek w ziemi, okrągłe zagłębienie; dolina o ścianach stromych: okrągła dolina; ognisko, palenisko

Kotłować, gadać dużo, męczyć kogo swojem gadaniem; k. komu głowę = zajmować mu ją jakim żądaniem, mącić, męczyć czyjąś uwagę rozmową, dręczyć; k. ś., gotować ś., wrzeć, kipieć; przewracać ś., mącić ś., burzyć ś.; hałasować, zachowywać ś. niespokojnie.

Kotłowe (-ego), opłata od kotła okowity, piwa i t. p

Kotłowy, pilnujący kotła w gorzelni, w browarze.

Kotna, samica ciężarna, brzemienna niektórych zwierząt (kotów, zajęcy, jeleni i t. p.).

Kotonerje, fr., tkaniny bawełniane.

Kotonowy fr., olej, olej wyrabiany z nasion bawełny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kotopastka.png
Kotopastka, roślina z rodziny wargowych, szanta (fig.).

Kotować, fr., oznaczać liczbami długość linji a. wielkość kąta na rysunku; numerować (np. akta); notować ceny, kursy giełdowe.

Kotuchna, pieszcz. od Kotka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koturny.png
Koturny, gr., w starożytności: teatralne na podwyższonych podeszwach obuwie aktorów greckich, nadające wzrost przechodzący miarę ludzką (fig.), przen., stąpać na k-ach, przemawiać z k-ów = używać stylu szumnego, napuszonego, mowy tragicznej; przesadzać

Kotwiasty, mający postać kotwicy, haka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kotwica.png
Kotwica, Kotew, Kotwa, Kotwia, nm., duży hak żelazny o 2, 3 a. 4 zębach, który, spuszczony na łańcuchu na dno wody, zatrzymuje statek na miejscu (fig.); przen., deska ratunku, port bezpieczeństwa, ostoja, ocalenie; zbroja magnesu, płyta z żelaza miękkiego, przykładana do magnesów, żeby ich magnetyzm nie osłabł; w zegarku: ankier, wychwyt, łuk metalowy z zakrzywionemi końcami, utrzymujący jednostajność ruchów zegarka (zdr. Kotwiczka).

Kotwiczne, Kotwicowe, nm., opłata od zarzucania kotwicy w porcie.

Kotyljon, fr., taniec wirowy, urozmaicony dowolnemi figurami, walc z figurami.

Kotyzacja, fr., ocenianie; rozkład podatków, rozkład składki; oznaczenie kursu papierów publicznych w cedule giełdowej.

Kowaćp. Kuć.

Kowadełko (zdr. od Kowadło); największa z kosteczek słuchowych, leżąca pomiędzy młotkiem a strzemieniem w jamie bębenkowej ucha.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kowadło.png
Kowadło, przyrząd, na którym w kuźni kują metale (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kowal.png
Kowal, rzemieślnik, wyrabiający grubsze przedmioty z żelaza; zabawa dziecinna: tańce ze śpiewem wedle taktu kucia; student a. uczeń pilny, ale niezdolny, uczący ś. długo każdej lekcji; owad półpokrywy, należący do pluskiew (fig.).

Kowalczuk, Kowalczyk, uczeń kowalski.

Kowalicha, Kowalowa (-ej), żona kowala.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kowalik.png
Kowalik, ptak wróblowaty z rodziny pełzaczy (f.).

Kowalka, forma żeńska od Kowal; zajęcie kowala.

Kowalny, klepalny, dający się kuć, spłaszczać na cienkie blaszki.

Kowalówna, córka kowala.

Kowanyp. Kuty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koyot.png
Koyot, zwierzę drapieżne Ameryki płn. z rodz. psów (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koza.png
Koza, zwierzę racicowe, z rodziny owiec; samica tego zwierzęcia; k. dzika albo k. skalna (fig.) — p. Kozica; przen., dziewczyna żywego usposobienia a. naiwna; więzienie, areszt; znać ś. jak k. na pieprzu = nie znać ś. wcale; na pochyłe drzewo i k-y skaczą = człowiekiem słabym każdy rządzi, dokucza mu; przyszła k. do woza = potrzeba zmusiła cię zwrócić ś. do mnie; raz k-ie śmierć = wszystko mi jedno; k. w nosie = zeschła wydzielina z nosa; rodzaj statku wodnego do przewożenia zboża; łódź do wydobywania z rzeki piasku i żwiru; k. = w garb. skóra koźla; w mul. przyrząd złożony z deski z podstawką do noszenia cegły.

Kozacki, Kozaczy, tat., przym. od Kozak; po k-cku, jak kozak, zbyt śmiało, butnie, buńczucznie.

Kozactwo, Kozaczyzna, tatar., zbior. kozacy, wojsko kozackie; sposób życia, wojowania kozackie.

Kozaczek, chłopiec do posługi, ubrany po kozacku; partja wista a. winta, złożona z jednego robra.

Kozaczę, dziecko kozackie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozak.png
Kozak, tat., mieszkaniec południowo-wschodnich części państwa Rosyjskiego, służący wojskowo w konnicy nieregularnej (fig.); służący, lokaj, ubrany po kozacku; rodzaj tańca z przysiadaniem; przen., zuch, urwis, chwat, zawadjaka: k. dziewczyna = nazbyt rezolutna, chwacka, żywa dziewczyna; rodzaj grzyba.

Kozakierja, tat., swawola, awanturniczość.

Kozakowaty, tat., mający w sobie coś kozackiego.

Kozera, tur., karta świętna, kolor świętny w kartach, tromf, atut; przen., przyczyna, powód; to nie bez k-y = nie bez powodu; środek, pomoc.

Kozerny, atutowy, świętny.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozeta.png
Kozeta, Kozetka, fr., mała kanapka, zwykle na dwie osoby (fig.).

Kozi, przym. od Koza; zapędzić w k. róg = przewyższyć kogo, zawstydzić; sprzeczać ś. o k-ią wełnę = o nic, o głupstwo; k-ia bródka = hiszpanka.

Koziar, rodzaj grzyba.

Koziarz, pasterz kóz; kobziarz, dudarz.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozibród.png
Kozibród, roślina z rodziny złożonych (fig.).

Kozica, nasad pługowy, rękojeść pługa; rękojeść bicza; zool. k. a. koza dzika, koza skalna, giemza, zwierzę racicowe z rodziny antylop (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozieł.png
Kozieł, Kozioł, samiec kozy a. sarny; k. skalny = gatunek kozy z wielkiemi węzłowatemi rogami; uparty jak k. = człowiek uparty; robić z czego k-a i barana = robić z kim, co się podoba; k-ła doić = robić coś napróżno; k. ofiarny = kozieł, składany na ofiarę za grzechy ludu w Starym Zakonie; przen., człowiek, cierpiący za innych; przen., upór, krnąbrność, zuchwalstwo; zmarszczka, mars, humor, złość; przewrócenie ś. nogami przez głowę; siedzenie dla woźnicy na wozie; w lm. kozły, broń ustawiona na krzyż; rząd palików, zbitych na krzyż, wbitych w ziemię i u góry połączonych poziomą belką, inaczej: kobylice t. j. podpory krzyżowe pod deski, mające służyć jako stoły, ławki; k-y w dachu = podpory pod krokwie, ustawione w belkach; podpory do przepiłowywania drzewa; staluga; przyrząd, służący do wsiadania, zsiadywania i przeskakiwania w ćwiczeniach gimnastycznych.

Koziełkować, Koziołkować, przewracać koziołki.

Kozieniec, roślina z rodziny wiciokrzewu.

Kozieradka, roślina z rodziny motylkowatych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozik.png
Kozik, nóż do obdzierania skóry, nóż rzeźnicki; mały, lichy nożyk, cyganek (fig.).

Kozina, mięso kozie.

Koziniec, nieprzyjemny zapach jaki wydają kozy.

Koziołek, zdr. od Kozieł, młody kozieł, koźlę; przewrócenie ś. na głowie do góry nogami; przyrząd z nogami na krzyż do suszenia koniczyny; warsztat rymarski; garnek na trzech nóżkach; podstawka do noży, widelców i łyżek.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koziorożec.png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Koziorożec (zodiak).png
Koziorożec, kozieł skalny z wielkiemi, węzłowatemi rogami (f.); nazwa jednego z gwiazdozbiorów zwierzyńcowych (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozioróg.png
Kozioróg, chrząszcz czteroczłonkowy z rodziny długorogich (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozłek.png
Kozłek, roślina z rodziny kozłowatych, walerjana, baldrjan (fig.).

Kozłowyp. Koźli.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kozodój.png
Kozodój albo Lelek, w zool. ptak z rodziny lelków, z rzędu kraskowatych (fig.).

Kozub, węg., pudełko łubiane, kobiałka, torebka łubiana a. z kory; framuga, sklepienie, wydrążenie muru (zdr. Kozubek).

Kozula, zdr. od Koza.

Kozuń, żart., Kozak.

Koźlak, gatunek grzyba.

Koźlarzp. Koziarz; ten, co gra na koźle, kobeźnik, dudarz;, robotnik, noszący na kozie cegłę mularzom przy budowie domu.

Koźlę (-ęcia, lm. -ęta), Koźlątko, młody kozieł a. koza; jeleniątko; w myśl. młoda sarna.

Koźli, Kozłowy, przym. od Kozieł; dotyczący kozła, pochodzący od Kozła (k-la skóra, k. łój).

Kożub (zdr. Kożubek) — p. Kozub.

Kożuch, futro baranie a. owcze; wierzchnia stężała warstwa gotowanego mleka a. śmietanki; pleśń na niektórych płynach, powłoka, tworząca ś. na powierzchni stopionego metalu.

Kożuchować, dom obijać deskami; szalować; w ogrod., oczkować, okulizować.

Kożuszek, zdr. od Kożuch.

Kożusznik, rzemieślnik, robiący kożuchy, kuśmierz.

Kół, Koł (kołu a. koła), gruby kij, pal, żerdź; stać jak k. = stać nieruchomo; język k-em stanął = zdrętwiał; koły a. kołki komu na głowie ciosać = przewodzić nad kimś, dokuczać mu (zdr. Kołek).

Kółeczko, zdr. od Koło, od Kółko.

Kółko, zdr. od Koło; małe koło; duży pierścień; drobne k-ka w mechanizmie maszyn, zegarów; w k. naokoło, kołem, w krąg; małe towarzystwo, małe zebranie, grono (k. rodzinne, przyjacielskie, koleżeńskie); jedno w k. = wiecznie to samo, bez zmiany.

Kózka, młoda koza; w zool., ryba brzuchopłetwa, ślizowata.

Kpać, kpem kogo nazywać, łajać, lżyć, besztać, wymyślać.

Kpiarz, Kpinkarz, ten, co kpi, żartowniś, drwinkarz.

Kpić, Kpinkować, kpiny stroić, żartować, szydzić, drwić, drwinkować.

Kpiny, żarty, drwiny, szyderstwo.

Kra (2 p. lm. kier), odłam lodu, pływający na rzece, jeziorze i t. p.; lody połamane, unoszone przez rzekę.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kraal.png
Kraal, hol., wieś murzyńska, zwłaszcza Hotentotów i Kafrów; kawał stepu, ogrodzony palisadą, w którą zapędzają zwierzynę (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krab.png
Krab, nm., skorupiak morski 10-cio nogi, jadalny (fig.).

Krach, nm., naśladowanie trzasku, załamania; ostre przesilenie ekonomiczne, nagły spadek kursu papierów wartościowych; liczne jednoczesne rujnujące bankructwa, sprawiające popłoch na giełdzie; wogóle niespodziana klęska, upadek, gwałtowny przewrót.

Kraciasty, Kraciaty, mający kraty, opatrzony kratami; w kraty (materjał k-ty).

Kradzieski, Kradzieżny, przym. od Kradzież; złodziejski.

Kradzież, potajemne przywłaszczenie sobie cudzej rzeczy, cudzej własności, złodziejstwo.

Kradzieżca, Kradzieżnik, złodziej.

Kradziony, lm. od Kraść; przen., potajemnie zabrany, ukrywany, potajemny; k-ym sposobem = ukradkiem, skrycie; rzecz., k-e (-ego), rzecz ukradziona.

Kraik, mały kraj.

Kraina, część kraju, prowincja, okolica — p. Kraj.

Krainiec, mieszkający na pograniczu; forma żeńs. Krainka.

Kraj a. Kraina, pewna przestrzeń ziemi, którą zamieszkuje jakiś naród; kraj rodzinny, ojczyzna; przen., mieszkańcy kraju, naród; k. a. kraina czego = miejsce, siedlisko, dziedzina; przen., sfera, dziedzina; k. a. skraj, brzeg, krawędź, kraniec, koniec; przen., k. świata = strony bardzo odległe.

Krajać, Kroić, rozrzynać, ciąć, przecinać; przen., k. pługiem rolę = orać; przen., przenikać boleśnie, przeszywać, mocno odczuwać (serce mi ś. kraje); w grze w bilard: trafiać z boku swoją bilą inną bilę.

Krajanka, kawałek odkrojony od całości: k. chleba = kromka, tartynka, kanapka.

Krajarka, maszyna do krajania papieru maszynowego na arkusze; maszyna do krajania szmat.

Krajcar, nm., grajcar, austrjacka moneta zdawkowa = 1/100 guldena = 2 halerzom.

Krajczak, dywan zrobiony z krajki; k-ki, papucie, pantofle z krajki, wkładane na buty.

Krajczy, w daw. Polsce: urzędnik dworski, pośredni między podstolim a. podczasym, który miał obowiązek krajania potraw u stołu królewskiego; w kraw. czeladnik, wyłącznie krający tkaniny na ubranie; w szew., czeladnik, krający skórę na obuwie — p. Krojczy.

Krajczyna, żona krajczego.

Krajka, odcięty brzeg od postawu sukna, zwykle koloru odmiennego od reszty tkaniny.

Krajobójca, zabójca kraju, ten, co zgubił kraj.

Krajobraz, widok okolicy; obraz, przedstawiający jaką okolicę, pejzaż.

Krajopis, opis okolic jakiego kraju; opisujący gieografję jakiego kraju.

Krajopisarstwo, opisanie kraju.

Krajowiec, mieszkaniec kraju, w którym oddawna mieszkali jego przodkowie; tubylec.

Krajowładca, władca jakiego kraju, panujący.

Krajowy, przym. od Kraj; dotyczący kraju, krajowi właściwy, w kraju wykonany, miejscowy, ojczysty.

Krajoznawczy, dotyczący krajoznawstwa.

Krajoznawstwo, zbiór wszelkich wiadomości o danym kraju

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krajzega.png
Krajzega, nm., piła okrągła: krąg stalowy z zębami na brzegach (fig.).

Krakać, wydawać głos właściwy krukowi albo wronie; skrzeczyć; k. na kogo = krzyczeć, wrzeszczeć, powstawać; wróżyć, przepowiadać nieszczęście.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krakowiak.png
Krakowiak, mieszkaniec okolic Krakowa (fig.); charakterystyczna melodja ludowa, śpiewana w tańcu; śpiew w tempie krakowiaka; utwór muzyczny w tymże duchu.

Krakowski, przym. od Kraków; kasza k-a = drobna kasza gryczana; kiełbasa k-a = kiełbasa z surowej polędwicy wieprzowej, suszonej; k-im targiem = za połowę ceny a. za cenę zniżoną; pas k. = szeroki pas skórzany z kółeczkami mosiężnemi; sukmana k-a = sukmana granatowa z czerwonym kołnierzem, cała ozdobiona wyszyciami i kółeczkami; k-a uprząż = uprząż polska i (z wysokiemi wystającemi rogami i suknami kolorowemi na chomątach, z kółeczkami i brząkadłami).

Kraków, pojechać do k-a = odbyć połóg, urodzić dziecko.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krakus.png
Krakus, żołnierz z lekkiej jazdy polskiej za Księstwa Warszawskiego i z czasów powstań (fig.).

Krakuska, czapka, używana przez krakusów i wieśniaków krakowskich, czerwona rogatywka z pawiem piórkiem.

Krakwa, ptak pletwonogi z rodziny kaczek, odmiana kaczek dzikich, ukazujących ś. w marcu.

Kralka, czes., karta do gry o dziesięciu oczkach, dziesiątka, dyska.

Kram, Kramnica, nm., sklep do sprzedaży drobnych towarów codziennego użytku; stragan, sklepik; przen., kłopot, zachód, ambaras; jaki pan, taki k. = taki ład, taki porządek.

Kramarka, forma żeńs. od Kramarz.

Kramarstwo, nm., kupczenie towarami drobnemi, drobny handel.

Kramarz, nm., kupiec, sprzedający częściowo drobne towary, drobny handlarz, przekupień.

Kramarzyć, nm., kupczyć, sprzedawać częściowo towary, produkty.

Krambambuli, nm., napój, złożony z gorącej wody, wódki, cukru i cytryny.

Kramik, sklepik z drobnemi towarami, szafka z takiemiż towarami.

Kramny, sklepowy; do sprzedania, kupny.

Krampon, fr., klamra.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kran.png
Kran, nm., przyrząd u rury do wypuszczania a. zatrzymania płynów, gazu; kurek (fig.).

Kraniec, nm., brzeg, krawędź, kres; granica; k. skały = zrąb; na k-ńcu świata = bardzo daleko.

Kranjografja, gr., opis czaszki.

Kranjolity, gr., muszle skamieniałe.

Kranjologja, Kranjoskopja, gr., nauka, zajmująca ś. badaniem powierzchni czaszki i wnosząca z jej budowy o władzach umysłowych i charakterze człowieka.

Kranjometr, gr., przyrząd do mierzenia czaszki.

Kranjometrja, gr., część antropometrii czyli nauka o pomiarach czaszki.

Kranjotomja, gr., anatomja czaszki; rozcięcie i otworzenie jej.

Krankkasa, nm., kasa chorych, do której robotnicy obowiązkowo wnoszą składki i korzystają z nich, gdy chorują.

Krańcowy, przym. od Kraniec; znajdujący ś. na krańcach, graniczny; końcowy, zakończający; posuwający ś. do ostatnich granic; skrajny, radykalny, ostateczny, wsteczny.

Krańczyna, kraina pograniczna.

Krap, Kraplak, nm., piękna czerwona farba, otrzymywana dawniej z korzenia marzanny farbiarskiej, rosnącej dziko w krajach nad morzem Śródziemnem.

Kraprot, nm., sukno czerwone, farbowane krapem.

Krasa, barwa, kolor, szczególnie czerwony; piękność, uroda.

Krasawica, ukr., piękna kobieta.

Krasić, robić pięknym, upiększać, zdobić; zabarwiać na czerwono; zaprawiać okrasą, dodawać do jedzenia tłuszczu; okraszać.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kraska.png
Kraska, ptak wróblowaty lekkodzioby z rzędu kraskowatych, o pięknym upierzeniu (fig.).

Krasłonica (latanja), roślina z rodziny palm.

Krasnokłos, roślina z rodziny mirtowatych.

Krasnokwiat, roślina z rodziny amarylkowatych.

Krasnolica, kobieta o pięknych licach, kobieta piękna; k. a. lilja peruańska, roślina z rodziny amarylkowatych.

Krasnolicy, mający piękne lica.

Krasnoludek, Krasnolud, drobniutki karzełek, rzekomo mieszkający pod ziemią.

Krasnopióry, mający piękne a. czerwone pióra.

Krasnorosty, w bot., klasa wodorostów.

Krasnosok a. Czerwik, roślina z rodziny krasnosokowatych.

Krasny, Kraśny, czerwony, różowy, rumiany; piękny, urodziwry.

Krasomówca, człowiek, pięknie mówiący, pięknie ś. wyrażający; mówca, orator.

Krasomówstwo, sztuka krasomówska, sztuka pięknego mówienia; dar wymowy, swada.

Krasula, krowa czarna a. czerwona z białemi płatkami.

Kraszanka, jaje wielkanocne malowane, pisanka; piękna kobieta.

Kraszuarka, fr., spluwaczka.

Kraść, brać pokryjomu cudzą rzecz, przywłaszczać ją sobie; przen., k. przed kim = ukrywać, taić; k. kogo = okradać.

Kraśnieć, rumienić ś., stawać ś. pięknym; jaśnieć, błyszczeć.

Kraśnik, gatunek grzyba z rodziny śluzowców; owad łuskoskrzydły ze zmierzchnicowatych.

Krata, łć., pręty żelazne albo drewniane wzdłuż i wpoprzek przytwierdzone; siedzieć za k-ą = być zamkniętym w więzieniu a. w domu obłąkanych; przegroda, balustrada; k-y a. kratki sądowe, oddzielające publiczność od sędziów i stron; stawać za k-kami = bronić spraw, być adwokatem; w lm., k-y a. k-ki = kwadraciki z kilku barw na tkaninie: chustka w k-y = kraciasta (zdr. Kratka).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krater.png
Krater, gr., otwór wulkanu lejkowaty, czeluść wulkanu (f.); część pieca, gdzie ś. wrzuca węgiel; w starożytności: czara, czasza.

Kratkować, łć., robić co w kratki, rysować na czym kratki, linjować w kratki.

Kratkowany, łć., w kratki, kraciasty (papier, materjał k.).

Krawaciarz, fr., (forma ż. Krawaciarka), robiący (-ca) krawaty.

Krawat, Krawatka, fr., rodzaj opaski wązkiej wkładanej na kołnierzyk, zwykle ozdobionej kokardą lub spuszczanej na gors.

Krawcowa, żona krawca; kobieta, zajmująca się krawiectwem, szwaczka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krawczyk.png
Krawczyk, uczeń, terminator krawiecki; ptak wróblowaty z rodziny sikor — p. Remiz (fig.).

Krawędź, brzeg wzdłuż idący, ostry, kant; linja przecięcia dwuch płaskich powierzchni; w matem., przecięcie dwuch ścian wielościanu.

Krawężnica, piła krawężna.

Krawiec, rzemieślnik, robiący ubrania.

Krawiecki, przym. od Krawiec; po k-ku = jak krawiec.

Krawiecczyzna, wyroby krawieckie, robota krawiecka.

Kraza, gr., część składowa niektórych ciał, szczególnie krwi.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kręg.png
Krąg (-ęgu), okrąg, koło, powierzchnia objęta linją okrągłą; w lm., kręgi, sploty, zwoje; zakręty, droga, obieg; k. słońca, księżyca = tarcza; płyta okrągła, koło pełne; kości składające kręgosłup (fig.); w kręgi ująć = ukrócać, hamować (zdr. Krążek).

Krąglica, zabawka dziecinna: bąk, fryga, wartałka.

Krągiuchny, Krąglutki, zupełnie okrągły.

Krągłyp. Okrągły.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Krąp.png
Krąp, Krump, ryba brzuchopłetwa karpiowata, podleszczyk (fig.).

Krąpiel, roślina z rodziny krąpielowatych.

Krąpielowate, rodzina roślin jednoliściennych.

Krążek, zdr. od Krąg; kółko pełne; część rośliny, służąca za podstawę słupków i pręcików w kwiecie; w mech., k. złożony = składający ś. z dwuch krążków, stałego i ruchomego, umieszczonych na oddzielnych osiach, lecz połączonych sznurami.

Krążenie, kołowanie; k. wody = wędrówka jej z rzek do mórz, parowanie i spadanie w postaci deszczu i śniegu; k. krwi, soków = obieg krwi w ciele, soków w roślinie.

Krążkowaty, mający postać krążka, okrągły.

Krążyć, iść a. chodzić wkoło, kołować, zataczać koła, obiegać wkoło; przechodzić koleją z rąk do rąk; iść, rozciągać się kolisto.

Kreacja, łć., utwór, dzieło wyobraźni i twórczej myśli; tworzenie; obieranie, wybór.

Kreacjanizm, łć., pogląd filozoficzny, że Bóg dusze ludzkie tworzy i wciela przy urodzeniu.

Kreacyjny, łć., twórczy.

Kreator, łć., stwórca.

Kreatura, łć., stworzenie; pgrd., lichy człowiek; protegowany, który winien komuś swoje wyniesienie.

Kreatyna, gr., związek chemiczny, znajdujący ś. w przetworach mięsnych.

Kreca, Krece, nm., opiłki, okruchy, resztki do stopienia lub pozostałe po stopieniu, szmelc.

Krechap. Kresa.

Krechtać, Krektać, skrzeczeć, rechotać (o żabie).

Kreci, przym. od Kret; robota k-a = podziemna, skryta, podstępna

Kreczot, Krzeczot, gatunek sokoła, zwany również białozorem.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kreda.png
Kreda, łć., skała biała: ziarnisty węglan wapnia, złożony z mikroskopowych skorupek otwornic; kruchy i miękki, używa się do pisania (fig.); na k-ę = na kredyt, na rachunek (zdr. Kredka).

Kredencerz, wł., sługa, mający nadzór nad kredensem; posługujący przy stole; podczaszy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Kredens.png
Kredens, łć., szafa z przyborami stołowemi, bufet (fig.); izba, w której stoi taka szafa, list wierzytelny, polecający, dokument przyznający.

Kredka, łć., mały kawałek kredy, laseczka kredy; rodzaj miękkiego ołówka do rysunków, wyrabianego z delikatniejszych gatunków kredy, różnie zabarwionych pisze podwójną k-ą = dwa razy dług zapisuje; wziąć pod k-ę = obrachować; żyć z k-ą = oszczędnie; brać, dawać na k-ę = na rachunek, na kredyt.

Kredo, łć., dosł. wierzę; wyznanie wiary, skład apostolski; część Mszy, zawierająca odczytanie wyznania wiary; przekonanie stałe, niezachwiane; potrzebny jak Piłat w k. = wcale niepotrzebny, zbyteczny.

Kredować, łć., kredą znaczyć.

Kredowy, łć., przym. od Kreda; papier k. = bardzo biały, gładki, lśniący; białość k-a = podobna do kredy; k-a formacja = najnowsza z mezozoicznych, młodsza od jurajskiej, obfituje w kredę cz. węglan wapnia ziarnisty, powstały z muszelek otwornic (korzeńionóżek).

Kredyt, fr., wiarogodność, zaufanie w przyszłą wypłacalność danej osoby; udzielanie pożyczki w gotówce, lub zwłoki w odbiorze zapłaty za wybrany towar; mieć k. = mieć zaufanie, wiarę u ludzi, dostawać z łatwością pożyczką lub towary na rachunek; przen., powaga, szacunek, zaufanie; na k. = na rachunek; k. osobisty: oparty na zaufaniu do osoby dłużnika i jego stanu majątkowego; k. rzeczowy: zabezpieczony zastawem; otwierać komu k. = dawać na rachunek; zamknąć k. = przestać dawać na rachunek; k. w buchalterji = strona, rubryka w księdze handlowej, w którą wpisują ś. wpłaty, należności = ma.

Kredytor,