M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ł (całość)

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Michał Arct
Tytuł M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego
Wydawca Wydawnictwo M. Arcta
Data wydania 1916
Drukarz Drukarnia M. Arcta
Miejsce wyd. Warszawa
Źródło Skany na Commons
Inne Ł – wykaz haseł
Pobierz jako: Pobierz jako ePub Pobierz jako PDF Pobierz jako MOBI
Indeks stron
Ł

Ł, 13 ta litera w alfabecie; spółgłoska przedniojęzykowa twarda.

Łabędzi, Łabędziowy, przym. od Łabędź (puch ł.), śnieżno biały, miękki, delikatny; czysty, nieskalany; szyja ł-dzia = biała, pięknie wygięta; pieśń ł-dzia = ostatnia przedśmiertna pieśń, czyjś ostatni utwór literacki.

Łabędziątko, pisklę łabędzie.

Łabędzik, puszek do pudru z puchu łabędziego.

Łabędź, duży ptak płetwonogi, żyjący dziko a. hodowany w ogrodach (ł. biały, europejski; ł. czarny, australijski, fig.); nazwa gwiazdozbioru na północnej kuli nieba.

Łabudać, ciułać; zbierać coś z wielkim trudem; uzyskiwać coś z trudnością.

Łach, Łachman, nm., zdarty kawałek jakiejś tkaniny; szmata, gałgan; podarte, zniszczone ubranie; w lm. wogóle ubranie, bielizna, zwłaszcza w znaczeniu żartobliwym: nędzarz, obszarpaniec, żebrak.

Łacha, nm., odnoga rzeki, oddzielona kępami od głównego koryta i znów później łącząca się z nim.

Łachać, biegać bez potrzeby i bez pożytku, śpieszyć ś.; niszczyć ubranie i obuwie.

Łachmanek, nm., zdr. od Łachman; w lm. fatałaszki, stroiki kobiece, gałganki.

Łachmaniarka, nm., handlująca starą odzieżą, zbierająca gałgany.

Łachmaniarz, nm., ten, co zbiera łachmany na śmietnikach, gałganiarz; handlujący starą odzieżą; przen., nędzarz, biedak, obdartus, obszarpaniec.

Łachotać p. Łechtać.

Łachotkip. Łaskotki.

Łachotliwyp. Łaskotliwy.

Łaciaki (-ów), odmiana kartofli z centkami.

Łaciarz, krawiec, zajmujący się naprawianiem starego ubrania; przen., biedak, nędzarz, obdartus.

Łaciasty, Łaciaty, mający łaty, łatany; (o zwierzętach) mający plamy a. cętki odmiennej barwy (krowa ł-a, pies ł.).

Łacina, łć., język starożytnych Rzymian, język łaciński; ł. kuchenna = średniowieczny, zepsuty język łaciński; kiepskie, nieumiejętne mówienie po łacinie; żart., nauczyciel języka łacińsk. (ksiądz ł.); dać komu ł-ę = złajać kogo, dać mu nauczkę, reprymandę; po ł-ie, przysł. w języku łacińskim; przen., po ł-ie tańczy, jedzie na koniu = niezdarnie, niedołężnie, śmiesznie.

Łacinniczka, łć., forma ż. od Łacinnik.

Łacinnik, łć., ten, kto posiada dobrze język łaciński; uczony, studjujący język łaciński i literaturę rzymską; pisarz rzymski; katolik obrządku łacińskiego.

Łaciński, łć., dotyczący języka łacińskiego; pochodzący od Rzymian starożytnych, romański (Cesarstwo Ł-e = cesarstwo założone w roku 1204 w Byzancjum przez Krzyżowców); posługujący się językiem łacińskim; Kościoł, obrządek ł. = rzymsko-katolicki; kuchnia ł-a = zepsuta łacina średniowieczna; lekarstwa apteczne.

Łacnie, Łacno, przysł. od Łacny; łatwo, bez trudu, bez trudności.

Łacnyp. Łatwy.

Ład, porządek; dojść ł-u w czymś = dojść do porządku, zrozumieć coś, zorjentować ś. w czymś; dojść z kimś do ł-u = porozumieć ś., dojść do zrozumienia; ni ł-u, ni składu = bez związku, chaotycznie.

Ładan, gr., kadzidło arabskie, mirra.

Ładnie, przysł. od Ładny; pięknie, przyjemnie, grzecznie, porządnie.

Ładniuchny, Ładniutki, Ładniuteńki, Ładniusi, Ładniusieńki, bardzo ładny.

Ładny, niebrzydki, dobrze, przyjemnie wyglądający, dość piękny, zgrabny, przyjemny dla oka, do twarzy będący (ubiór ł.); okazale się przedstawiający, dość wielki, niemały (ł. grosz = dużo pieniędzy); iron., nieprzyjemny, wstrętny, brzydki, paskudny (a to ł-a sprawa!).

Ładować, nm., układać, umieszczać ciężary, paki na wozach, okrętach, w wagonach i t. p., pakować; ł. broń palną = nabijać; napełniać, ł. żołądek = jeść; ł. butelkę lejdejską=napełniać ją elektrycznością; ł., porządkować, ustawiać, przygotowywać; ł. ś., przygotowywać ś., szykować ś., pakować ś. — p. Ładzić.

Ładowisko, Ładownia, miejsce, stacja kolejowa albo przystań, gdzie się ładuje towary, ambarkader.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Ładownica.png
Ładownica, nm., pochewka skórzana a. pudełko blaszane do noszenia ła=dunków broni palnej, patrontasz (fig.).

Ładowność, nm., ilość towaru, jaką można zmieścić w wagonie, na okręcie i t. p., pojemność.

Ładowny, nm., pakowny, mogący mieścić w sobie dużo rzeczy a. towarów; naładowany, napełniony ciężarami.

Ładuga, nm., ładunek; statek ładowny.

Ładunek, nm., przedmioty, towar, ciężar, który nakłada ś. na wóz; obciążenie; nabój strzelby: rurka z prochem i kulą lub śrutem; ł. ślepy = napełniony tylko prochem; ł. ostry=z kulą; ł. elektryczności = ilość elektryczności w przewodniku; p. Nabój.

Ładunkowe (-ego), nm., opłata za ładowanie towarów.

Ładunkowy, nm., przym. od Ładunek; dotyczący ładowania, ładunku.

Ładzić, Ładować, porządkować, ustawiać systematycznie, doprowadzać do ładu, szykować, przygotowywać; żyć zgodnie, bez kłótni; nie ładzi = nie wypada, nie przystoi.

Łagiew, łć., duże naczynie do napoju; baryłka; rura gumowa do przelewania płynów.

Łagiewka, łć., cebrzyk, naczynie podróżne na napój, zrobione z drzewa lub skóry, torebka pyłkowa rośliny.

Łagodnieć, stawać ś. ładodnym, nie gniewliwym; tracić na sile, słabnąć, zmniejszać ś. (mróz ł-eje).

Łagodniuchny, Łagodniutki, zupełnie łagodny.

Łagodność, rzecz. od Łagodny; przymiot dobrotliwości, zgodność, ustępliwość, dobroć.

Łagodny, niegniewliwy, niesurowy, niedokuczliwy, łaskawy, wyrozumiały, pobłażliwy, dobrotliwy; ł. charakter = dobry i spokojny; ł. uśmiech = pełen dobroci, nie złośliwy; łatwy do zniesienia (ł-a zima); wino ł-e = słodkie i nie bardzo mocne, niewytrawne; w lek., niegrożący niebezpieczeństwem, nieostry (ł. przebieg choroby).

Łagodzić, uspokajać, uśmierzać, czynić mniej surowym, mniej dokuczliwym (ł. ból, gniew, wyrok sądowy i t. d.).

Łaja, sfora psów.

Łajać, surowo i z gniewem; upominać, ostro napominać, ganić ostremi wyrazami, czynić gwałtowne wymówki, fukać, krzyczyć, wymyślać, kląć.

Łajanka, nagana, upomnienie surowe, bura, wymyślanie.

Łajdacki, nieuczciwy, niegodny, nikczemny, łotrowski, szelmowski, niecny; w złym gatunku, fuszerski, marny; ł. towar = tandeta.

Łajdactwo, postępowanie właściwe łajdakom; hultajstwo; zbior. łajdaki, łotry, szelmy, hultaje.

Łajdaczeć, stawać ś. łajdakiem, nikczemnieć.

Łajdaczka, forma ż. od Łajdak; kobieta źle ś. prowadząca, nierządnica.

Łajdaczyć się, prowadzić życie łajdaka, pędzić żywot niemoralny, hultaić ś., włóczyć ś. po miejscach podejrzanych.

Łajdaczyna, pogardl. od Łajdak: człowiek nędzny, godny pogardy.

Łajdak, człowiek złych przymiotów, niegodziwiec, gałgan, szelma, nicpoń, łotr, wszetecznik.

Łajnisty, pełen gnoju, łajna.

Łajno, nawóz, gnój, kał, ekskrementy.

Łaknący, imiesł. od Łaknąć; głodny, zgłodniały; łakomy, chciwy, pożądliwy.

Łaknąć, być głodnym, cierpieć głód; przen., pożądać, pragnąć, chcieć czegoś usilnie i namiętnie.

Łakoć, przysmak, smakołyk; w lm. ł-cie, delikatesy, przysmaczki; przen., słodycz, wdzięk, powab.

Łakomić, czynie łakomym; ł. ś., łaknąć czego; mieć chęć na co; pragnąć czego, pożądać usilnie, być chciwym na co.

Łakomie, Łakomo, przysł. od Łakomy; z apetytem; pożądliwie; łapczywie, chciwie, z pośpiechem.

Łakomiec, Łakomca, żarłok, chciwiec, łasuch.

Łakomstwo, obżarstwo, żarłoczność; pożądanie, pożądliwość, łapczywość, chciwość, usilne pragnienie czegoś.

Łakomy, chciwy na jedzenie, nienasycony, żarłoczny, obżarty, łaknący, żądny, łapczywy; chciwy, chytry na co; smaczny, apetyczny, upragniony, ponętny (ł. kąsek).

Łakotkap. Łakoć.

Łakotniś, lubiący łakocie, łakomca, łasuch; wyrabiający łakocie a. handlujący niemi (cukiernik, piekarz).

Łam, kawał czego, kamieniołom; kolumna, szpalta w czasopiśmie; na ł-ach pisma = w tekście pisma — p. Łamulecp. Łom.

Łamacz, ten, co łamie; w druk ł. a. metrampaż == pracownik drukarski, układający kolumny ze złożonego przez zecerów tekstu i ilustracji.

Łamać, kruszyć na części, rozłamywać na kawałki, gruchotać; zwalczać, pokonywać, niweczyć (ł. przeszkody); wykrzywiać, wyginać, wykręcać (ł. ręce z rozpaczy); łupać, kruszyć (ł. kamienie w kopalniach, kamieniołomach); z trudem dostosowywać coś do czegoś, naginać, wdrażać; ł. język = z trudem wyrażać ś. w jakimś języku; naruszać, gwałcić (ł. słowo, obietnicę, przysięgę); powodować ból, dokuczać, dolegać (ból ł-ie kości); przen., ł. pierwsze lody = rozpoczynać jakąś pracę, zwyciężać, pokonywać trudności; dochodzić do stosunku z kimś obcym; dokonywać, zdobywać, osiągać przemocą; ł. ś., kruszyć ś. na części, trzaskać ś.; wyginać ś., wykręcać ś., wykrzywiać ś.; uciekać ś. do wykrętów, wywijać ś.; ł. ś. z kim, borykać ś., zmagać ś., mocować ś. z kici; dostosowywać ś. do czegoś, wdrażać ś., ćwiczyć ś.; w fiz., odbijać ś. pod kątem, i odchylać ś. od pewnego kierunku (o promieniach); ł. ś. z kim opłatkiem, chlebem = dzielić ś.; wyczerpywać ś., upadać pod ciężarem; serce mi ś. ł-ie = jestem w rozpaczy; głos mu ś. ł-ie = nie może dalej mówić ze wzruszenia.

Łamanie, rzecz. od Łamać; ł. w kościach = ból, spowodowany gorączką a. reumatyzmem.

Łamaniec, trudne ćwiczenie gimnastyczne, sztuka gimnastyczna, polegająca na wyginaniu członków ciała; przedmiot o dziwacznych kształtach, wykrętas, zakrętas; w lm., ł-ńce, rodzaj suchych ciastek z miodem i makiem.

Łamanina, wyginanie; przedmioty, rzeczy połamane, sztuki łamane; wysiłki, walka.

Łamany, imiesł. od Łamać; sztuki ł-ne = trudne sztuki gimnastyczno, połączone z wyginaniem członków ciała; język ł. = niepoprawny, nieczysty, nieprawidłowy, źle wymawiany; w gieomlinja ł-a = linja złożona z kilku prostych, przecinających ś. pod kątem; pismo ł-ne = gotyckie, szwabacha.

Łamigłówka, zadanie trudne do rozwiązania, polegające na kombinacji zgłosek, liter a. liczb; zabawka dziecinna, polegająca na układaniu całości figury lub obrazu z cząstek porozrzynanych.

Łamignatp. Łomignat.

Łamikarkp. Łamaniec; skok narażający na złamanie karku.

Łamliwość, kruchość, zdolność do łamania ś., delikatność, nietrwałość; w fiz., zdolność do załamywania ś. (o promieniach).

Łamliwy, Łamny, łatwo ś. łamiący, kruchy, delikatny.

Łamulec, Łam, Łom, drąg żelazny do kruszenia lodu, grudy, skał i t. p.; oskard.

Łan, nm., obszar pola uprawnego; pole, rola; miara powierzchni pola uprawnego = mniej więcej włóce.

Łani, przym. od Łania; jeleni.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łania.png
Łania, samica jelenia (fig.); samica daniela.

Łanię (-ęcia), lm. (-ęta), młode łani.

Łanowiec, Łanowy, w dawnej Polsce, żołnierz pieszy, utrzymywany z dóbr królewskich, stosownie do liczby łanów.

Łanowy, przym. od Łan; piechota ł-a a. wybraniecka = złożona z chłopów, wybranych po jednemu z łanu, zorganizowana przez Stefana Batorego.

Łańcuch, nm., sznur, złożony z ogniw metalowych (pies na ł-u, ł. u drzwi), most na ł-ach=podnoszony i opuszczany, inaczej zwodzony; przen., szereg, rząd, lin ja (I. obławy, tyraljerski); związek myślowy zdarzeń (I. przyczyn i skutków); w chemszereg atomów, związanych pewną częścią powinowactwa; I. w miemprzyrząd złożony z ogniw, służący do pomiarów gieometrycznych; w lm., kajdany, okowy, pęta; przen., niewola, poddaństwo.

Łańcuszek, zdr. od Łańcuch; mały łańcuch (ł. u zegarka = dewizka); szew, tworzący ś. ze ściegów, z których każdy następny zaczyna ś. w połowie poprzedniego.

Łap! Łaps! wykrz., oznaczający chwytanie czegoś a. kogoś; cap!

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łapa.png
Łapa, noga u zwierzęcia (fig.); pogard., duża, niezgrabna ręka a. noga u człowieka; uderzenie w rękę linją, kijem, dyscypliną, ręką i t.  lizać ł-ę = być w biedzie, cierpieć nędzę; dać komu w ł-ę a. posmarować komu ł-ę = dać mu łapówkę, przekupić; ł-y komu lizać = całować go po rękach, przypochlebiać mu ś., nadskakiwać, płaszczyć ś. przed kim.

Łapacz, agient policji śledczej, śledzący winowajców, detektyw; wogóle ten, kto chwyta coś, dybie na coś; dostarczający klijentów dla pokątnych adwokatów; chwytający psy na ulicy.

Łapaczka, żona łapacza; ajentka policji śledczej.

Łapać, chwytać, porywać, tropić, łowić; ubiegać ś. za czym, starać ś. o co (ł. posadę, honory); ł. za słówka = złośliwie podchwytywać poszczególne wyrazy, nie zaś sens ogólny; ł. na co = nęcić, zwabiać, mamić; ł. ś., łapać jeden drugiego; wpadać w pułapkę, dawać ś. łowić; dać ś. zwabić, znęcić, doznać na czem zawodu: złapał ś. = oszukał ś.; ł. ś. za głowę = zadziwiać ś., przerażać ś.

Łap-cap, Łapu-capu! byle jak, byle prędko, bez ładu; ł.-c. i w nogi = chwyciwszy co ś. da, uciekać.

Łapcia, zdr. od Łapa; pieszczot. zamiast rączka.

Łapciuch, obszarpaniec, brudas, obdartus, nędzarz; nicpoń.

Łapczywie, przysł. od Łapczywy; chciwie, z pośpiechem i łakomie (jeść ł., chwytać coś ł.).

Łapczywy, chciwy, żądny, łakomy, pożądliwy; porywczy, prędki, gorący do czego.

Łapeczka, Łapinka, zdr. od Łapa.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łapeć.png
Łapeć, obuwie z łyka, chodak, kierpec (f.);

w lm. łapcie, pogardl., mieszczanie, łyki.

Łapigrosz, chciwiec, wyzyskiwacz, skąpiec, wydrwigrosz.

Łapikufel, pijak, opój.

Łapikura, ten, co kradnie kury (lis); żart., kuchcik.

Łapina, Łapinkap. Łapcia.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łapki kocie.png
Łapka, zdr. od Łapa (zamiast rączka), u zwierząt zamiast nóżka; rodzaj rękawicy rycerskiej; grac w ł-i = gra dziecinna, polegająca na tym, że jeden drugiego uderza po ręku; w druk. przyrząd w maszynie druk., chwytający arkusz podsuwany do druku, chwytacz; w kolej., przyrząd do przytrzymywania szyn; w bot., kocie ł-i, roślina z rodziny złożonych, kocanka pospolita (fig.); gęsie ł-ip. Gwiazdosz; ł., przyrząd do chwytania zwierząt i ptaków, pułapka, samotrzask, sidła, klatka; przen., zasadzka, podstęp, sidła.

Łapownictwo, branie łapówek, przekupstwo.

Łapownik, urzędnik, biorący łapówki od interesantów.

Łapówka, datek, ofiarowany urzędnikowi dla przekupienia go, dla skłonienia, kuban.

Łapserdak, chałat żydowski, zwłaszcza podarty i brudny; obszarpaniec, oberwaniec, nędzarz, obdartus (zwłaszcza o Żydach); gałgan, szachraj, brudas w postępowaniu z innymi.

Łapu-capup. Łap-cap.

Łasica, zool.p. Łaska (zdr. Łasiczka); kobieta, przymilająca ś., łasząca ś., przylepka, pieszczotka, pieszczoszka.

Łasić się, przymilać ś., nadskakiwać, przypochlebiać ś., skarbić sobie czyjąś łaskę (czynić ś. pokornym), płaszczyć ś. przed kim (o zwierzętach, a. w znaczeniu przenośnym i o ludziach).

Łaska, przychylność, łaskawość w uczuciach i czynach okazywana przez wyższego niższemu z własnego popędu; ł. Boska = pomoc, udzielona przez Boga człowiekowi dla uzyskania zbawienia; ł. Boska, że nie złamał nogi = szczęście; miłosierdzie, wspaniałomyślność, pobłażanie winom; podać ś. do ł-i monarszej = o ułaskawienie; datek, dar, odznaczenie, udzielone przez wyższego niższemu (zaszczyty i łaski monarsze); przysługa, uprzejmość, grzeczność, wyświadczona z dobrej woli (zrób to z ł-i swojej, jeśli ł. = grzeczny sposób wyrażania prośby; dopraszam ś. ł-i wielmożnego pana = pokorny sposób wyrażania prośby, zwłaszcza u ludu; dobra wola, uznanie (dajcie, co ł. = ile chcecie); zdać ś. na czyjąś ł-ę i niełaskę = poddać ś. jego wyrokowi, jego woli; wkraść ś. w czyje ł-i = pochlebstwem co osiągnąć; chodzić po ł-ce = po prośbie; z ł-i = z własnej woli, bez przymusu, wedle własnego uznania (daję to z ł-i); jak z ł-i = niedbale, niechętnie, mało, skąpo (daje, pracuje, jak z ł-i); z ł-i na uciechę = bez żadnego powodu, wedle mojego widzimisię, bo mi ś. tak podoba; z czyjej ł-i = z czyjego powodu, dzięki komu, z czyjej przyczyny (My, z ł-i Bożej, król i t. d. = zwykła formuła, używana w tytułach panujących, zwłaszcza w dzisiejszych czasach); poeta z Bożej ł-i = z urodzenia, z talentu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łaska.png
Łaska, Łasica, zwierzę ssące drapieżne z rodziny kun (fig.).

Łaskaw, łaskawy.

Łaskawie, przysł., uprzejmie, z dobrocią, wspaniałomyślnie.

Łaskawość, życzliwość, dobroć, uprzejmość, okazywanie łaski, wspaniałomyślność.

Łaskawy, przychylny, życzliwy, wyrozumiały, łagodny, pobłażliwy, miłosierny; niezbyt ostry, niedokuczliwy (ł. wyrok, ł-e powietrze); miły, sympatyczny, wdzięczny; bezpłatny, ł. chleb = bezpłatne utrzymanie dożywotnie; siedzieć gdzie na ł-ym chlebie = być rezydentem, gracjalistą; swojski, obłaskawiony (o zwierzętach); Ł. Panie! (w listach i przemówieniach) = sposób tytułowania bez okazywania zbytniego uszanowania.

Łaskodawca, dający, wyświadczający łaskę, obdarowujący łaskami.

Łaskotaćp. Łechtać.

Łaskotki, Łachotki, Łaskotanie, pobudzanie do śmiechu przez dotykanie ciała w miejscach wrażliwych.

Łaskotliwy, wrażliwy na łaskotanie, bojący ś. łaskotania.

Łaskun, zwierzę ssące drapieżne, z rzędu żbikowatych.

Łasować, być łasuchem, łakomcą, wyjadać coś ukradkiem przez łakomstwo.

Łasuch, łakomy na przysmaczki, lubiący łasować.

Łasy, człowiek, lubiący smaczne potrawy i łakotki; apetyczny, smaczny, wzbudzający pożądliwość.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łasza.png
Łasza, w zool., zwierzę ssące drapieżne, palcochodne (fig.).

Łaszczyć się, łakomić ś., znęcać ś. na co.

Łaszenie się, przymilanie się.

Łaszt, nm., miara towarów sypkich = 3,840 litrom; waga okrętowa = l,865 klgr.

Łata, nm., cienkie a długie drzewo tarte a. wyciosane; żerdzie na płoty, na dach pod gonty, pod dachówkę; krokiewka, listwa.

Łata, kawałek materjału, przyszyty do ubrania a. obuwia na miejscu dziurawrym; o zwierzętach: plama odmiennej barwy na sierści; ł. na ł-cie = zniszczona suknia, łachman, gałgan; same dziury i ł-y = nic nie warte; brat ł. = szlachcic — prostak, dobry towarzysz, skromny i dobroduszny; laik; przypiąć ł-ę a. łatkę = obmówić kogoś, uszczypnąć (słowami).

Łatać, wstawiać łaty w zniszczonym, dziurawym ubraniu albo obuwiu, reperować; ł. biedę = dawać sobie z trudem radę; ł. komu skórę = bić; ł-na zgoda = jaka taka zgoda, z trudem utrzymywana.

Łatanina, robota łatania, ubranie a. obuwie łatane, zniszczone; zła, nędzna, niedbała robota, partactwo, tandeta; zbieranina.

Łatek, biedak, nędzarz, oberwaniec.

Łatka, zdr. od Łata; mieszczuch, udający pana; przypiąć komu ł-ę = obmówić go w sposób uszczypliwy, dokuczyć mu.

Łatr, nm., miara bryły, długości i powierzchni, sążeń (ł. drzewa = sążeń drzewa).

Łatwiuchny, Łatwiutki, Łatwiuteńki, Łatwiusieńki, bardzo łatwy.

Łatwopalny, łatwo zapalający ś., palny.

Łatwość, rzecz. od Łatwy; mieć ł. do czego = być zdolnym do czegoś; ł. w obcowaniu z ludźmi = układność towarzyska, zgodność.

Łatwowierny, dający łatwo w siebie wszystko wmówić, dający każdemu i każdej rzeczy wiarę.

Łatwy, niezbyt trudny, nie przedstawiający trudności; zrozumiały, jasny, przystępny (styl ł.); gładki, układny, dobrze wychowany, towarzyski ł. w obcowaniu z ludźmi = łagodny, spokojny, dobrotliwy; ł. do czego, skory, pochopny (ł. do zwady, do bójki).

Ława, sprzęt do siedzenia, złożony z deski, ustawionej poziomo na podpórkach; ł. a. ławka przez rów, przez rzekę = kładka; szereg, rząd (iść ł-ą = razem, hurmem); urząd ławników; ł. oskarżonych = miejsce w sali sądowej dla podsądnych; pójść na ł-ę oskarżonych = dostać ś. pod sąd, pójść do kryminału; ł. szkolna = okres szkolny w życiu młodzieńca (przyjaźń od ł-y szkolnej); ł. obrończa = adwokaci, obrońcy sądowi; ł. ministrów = gabinet ministrów; ł. przysięgłych = sędziowie przysięgli; jestem na ł-ie = mam powodzenie, szczęści mi ś.; jestem pod ł-ą = nie szczęści mi ś.; pod ł-ą = w zapomnieniu; pójść pod ł-ę = w zapomnienie; odszczekać z pod ł-y = ze wstydem odwołać oskarżenie (zdr. Ławka, Ławeczka) — p. Ławica.

Ławica, Ława, mielizna piasczyst. a wzdłuż rzeki albo brzegu morskiego; w garnpokład, warstwa (ł. węgla, gliny i t. p.) — p. Ława.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Ławka.png
Ławka, mniejsza ława (fig.); ł-ki, w szkole, w kościele = siedzenia z ławek, połączone z sobą, z pulpitami na książki a. do pisania; mówić z ł-ki = nie wychodząc na środek; nasada pługa.

Ławniczy, przym. od Ławnik.

Ławnik, w dawnym samorządzie miejskim sędzia obieralny; ławnicy zasiadali pod przewodnictwem wójta; urząd w magistracie dzisiejszym.

Ławra, gr., klasztor ruski.

Łaz, steczka w górach, pastwisko, przełaz.

Łazanek, wł., klusek płaski w formie równoległoboku.

Łazarz, człowiek okryty ranami i wrzodami; nędzarz, żebrak; szpital św. Łazarza dla chorób skórnych w Warszawie,

Łazęga, człowiek, który pracuje a. chodzi powoli i ociężale; włóczęga, próżniak, leniwiec.

Łazić, wolno chodzić, chodzić bez celu

Łaziebnik, łaźnia domowa, pokój kąpielowy — p. Łaziennik.

Łaziebny, przym. od Łaźnia.

Łazienka, pokój z wanną, umywalnią, prysznicem i t. p.; miejsce przeznaczone na łaźnię; częściej w lm., zakład kąpielowy publiczny.

Łaziennik (forma ż. Łazienniczka), Łaziebnik (forma ż. Łaziebniczka); właściciel łaźni, dozorca łaźni a. zakładu kąpielowego; posługacz w zakładzie kąpielowym; kąpielowy.

Łazy (-ów), karcze, pniaki; miejsce po wypalonym lesie; miejsca nizkie i bagniste, zarosłe krzakami i łoziną.

Łaźnia, zakład a. izba, gdzie ś. kąpią, parzą w gorącej parze a. w gorącym powietrzu (ł. parowa, ł. rzymska=kąpiel w gorącym powietrzu); przen., sprawić komu ł-ę = obić go; być, jak w ł-i = mieć wiele kłopotów, przykrości.

Łażące zwierzęta, dział ptaków dwuparzystopalcowych (o dwuch palcach naprzód i dwuch w tył zwróconych).

Łączący, imiesł. od Łączyć; w gram., tryb ł. = wyrażający czynność zależną od innej czynności.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łączeń.png
Łączeń, Roświta, roślina z rodziny żabińcowatych (fig.).

Łącznica, linja łącząca; linja kolejowa łącząca dwa tory, bocznica; w anat., błona śluzowa, wyściełająca od przodu gałkę oczną i powierzchnie wewnętrzne powiek, spojówka; owad skrzydlaty z rzędu dwuskrzydłych muchowatych.

Łącznie, ogólnie, razem (przy wymienieniu sumy); wspólnie, społem, razem, wspólnemi siłami.

Łącznik, w pisowni, znak łączenia dwu wyrazów a. dwu części wyrazu złożonego (np. ciemnoczerwony); w logice: połączenie podmiotu z orzeczeniem w sądzie logicznym, w zdaniu gramatycznym, wyrażające się za pomocą słowa posiłkowego: być.

Łączność, związek myślowy, styczność, zależność; wspólność, wspólne działanie, uczestnictwo, spójność.

Łączny, powstały z dodawania, sumaryczny; łączący, spajający; łąkowy (kwiat ł.).

Łączyć, z dwu a. więcej przedmiotów tworzyć jedną całość, jednoczyć, zespalać, wiązać; dokładać, posiadać coś wspólnego z innemi (ł-ę do listu paczkę), ł-ę wyrazy szacunku = formuła zakończenia listu; ł. ś., zlewać ś. w jedną całość, podejmować wspólne usiłowania, kojarzyć się, jednoczyć się, pozostawać w pewnym związku.

Łąg (łęgu. lm., łęgi), nizina a. pastwisko, zwykle obrosłe wikliną, pole równe, nizinne, łąka nad rzeką.

Łągiew, Łonew, nm., pręt żelazny, łączący sztelwagę z osią przednią wozu.

Łąka, przestrzeń ziemi na nizinie, porośnięta trawą, z której zbierają siano (zdr. Łączka).

Łąkowiec, gatunek motyla dziennego.

Łąkowy, Łączny, przym. od Łąka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łątka.png
Łątka, zabawka dziecinna w kształcie dziecka, lalka; ł. czyli panna, owad prostoskrzydły, należący do ważek (fig.).

Łbieniec, gatunek jaszczurki skalnej: gatunek żmii.

Łbisko, pogardl., łeb.

Łbisty, mający duży łeb, głowiasty.

Łeb, głowa zwierzęcia; pogard., głowa ludzka; tępe zakończenie jakiegoś przedmiotu w kształcie głowy (ł. gwoździa, śruby i t. p.); przen., mocny ł., tęgi ł. człowiek zdolny, mądry; niełatwo ś. upijający; ma we łbie, a. kurzy mu ś. ze łba = jest pijany; wziąć ś. za łby = kłócić ś., borykać ś., mocować się, bić się; patrzeć z pode łba = złowrogo, ponuro; ł. za ł. = stanąć do pojedynkowej walki; na łbie stawać = dokazywać, awanturować ś., czynić wielkie wysiłki dla osiągnięcia czegoś; zakuty ł. = człowiek tępego umysłu, niezdolny, głupiec; mieć kiełbie we łbie = być postrzelonym, niedowarzonym, warjatem, mieć zajączki w głowie; łbem kręcić=starać się wymyślić coś rozumnego a. dowcipnego, kłopotać ś., trwożyć ś.; w ł. ś. skrobać=mieć kłopot; przen., wziąć w ł.= zginąć, przepaść, pójść i na marne; skręcić czemu ł. = zniszczyć, zatrzeć ślady, udaremnić, unicestwić; na ł., na szyję = bardzo pośpiesznie, co tchu; zupełnie, doszczętnie, z kretesem (zbić wrogów na ł., na szyję); ł. na ł., ł. w ł. = jedno za drugie, sztuka za sztukę (przy zamianie); spaść z pieca na ł. = z trudnego położenia dostać ś. w jeszcze trudniejsze, z deszczu pod rynnę, z dobrobytu w biedę; jedno w ł., drugie koło łba = niedbale, niedokładnie coś robić (zdr. Łebek, Łepek).

Łebak, Łepak, człowiek zdolny, rozumny, rozgarnięty.

Łebek, zdr. od Łeb; mała głowa; tępe zakończenie niewielkiego przedmiotu w kształcie główki (ł. szpilki, gwoździka); jak ł. od szpilki = bardzo mały, drobniutki, przen., po ł-kach = powierzchownie, pobieżnie, piąte przez dziesiąte, niedbale.

Łebski, Łepski, zdolny, rozgarnięty, inteligientny, pojętny.

Łechciwyp. Łaskotliwy; chciwy, łapczywy, łakomy.

Łechtać, Łaskotać, przyjemnie drażnić nerwy przez dotykanie miejsc wrażliwych na ciele; żarz, bić; przen., głaskać, pieścić, schlebiać, pochlebiać; wabić, nęcić, mamić; pobudzać (ł. ambicję, żądzę).

Łepakp. Łebak.

Łepekp. Łebek; zdr. od Łeb.

Łepeta, żart., głowa, główka, głowina (zdr. Łepetyna).

Łepskip. Łebski.

Łezka, zdr. od Łza.

Łęgp. Łąg; zarośla na łąkach błotnistych; łąka a. las na bagnie.

Łęk, wyniosła część siodła, kula siodła; wierzchnie wygięcie kulbaki; przełęcz górska.

Łękowacieć, nabierać kształt łęku, łuku.

Łężny, przym. od Łęg; rosnący a. przebywający na łęgach; ł-a gołębica = dzika, leśna; sowa ł-a = puhacz.

Łgać, mówić nieprawdę, kłamać, zmyślać, kręcić.

Łgarski, przym. od Łgarz; nieprawdziwy, kłamliwy, oszczerczy.

Łgarstwo, kłam, skłonność do kłamania, zmyślania; kłamstwo, nieprawda, zmyślenie, fałsz, plotka, oszczerstwo.

Łgarz, kłamca, kłamczuch.

Łkać, płakać głośno, zanosić ś. od płaczu, szlochać.

Łkanie, rzecz, od Łkać.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łoboda.png
Łoboda, roślina lebioda ogrodowa (f.); roślina z rodzaju mącznika.

Łobuz, Łobuziak (forma ż. Łobuzka); dokuczający innym swemi zbytkami, zuchwalstwem; ulicznik, urwis, zbytnik, awanturnik; włóczęga, hulaka, wszetecznik; żart., psotnik, fircyk, bałamut, figlarz.

Łobuzerja, zachowanie ś. nieprzyzwoite, zuchwałe, obrażające; zbior., łobuzy, awanturnicy, hulaki, urwisy.

Łobuzerka, łobuzowanie ś., hulanka, swawola, birbantka.

Łobuzować się, postępować jak łobuz, zaczepiać innych, hultaić się; hulać, birbantować ś.

Łobuzowski, przym. od Łobuz (ł. uśmiech = figlarny, cyniczny).

Łochwa, zimowe legowisko niedźwiedzia.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łochynia.png
Łochynia, Borówka, Pijanica, w bot., roślina z rodziny borówkowatych, z jagodami jadalnemi (fig.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łoczyga.png
Łoczyga, mlecz, laktuka, roślina z rodziny złożonych (fig.).

Łodyga, nm., główny pęd rośliny (źdźbło, badyl, pień) (zdr. Łodyżka); rodzaj dużej płaskiej łodzi.

Łodziarz, Łódkarz, rzemieślnik, wyrabiający łodzie; rybak, wioślarz, przewoźnik.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łodzik.png
Łodzik, w zool., rodzaj głowonoga czteroskrzelowego, nautilus (fig.).

Łogawizna, kostna narośl na nodze u konia wskutek której koń kuleje; gowizna, szpat.

Łogawy koń, chory na łogawiznę.

Łoić, smarować, powlekać łojem; przen., ł. komu skórę = obić go.

Łojak, guz z zawartością podobną do łoju.

Łojek, maść, smarowidło do twarzy, talk, bielidło.

Łojka, ros., skóra cielęca a. kozłowa, wyprawna sposobem białoskórniczym.

Łojowaty, podobny do łoju; kamień ł. = talk.

Łojowy, przym. od Łój; z łoju zrobiony.

Łojówka, świeczka łojowa; część wołu, przerastała tłuszczem, używana do gotowania.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łokaś.png
Łokaś, owad z rzędu chrząszczy z rodz. szczypawek (fig.).

Łokciowy, przym. od Łokieć (muskuł ł. = od łokcia u ręki); mający łokieć długości; towary ł-e = od łokcia, jako miary, sprzedawane na łokcie: materje, wstążki, tasiemki; żart., wielki, olbrzymi.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łokieć.png
Łokieć, staw łączący ramię z przedramieniem, przegub ręki (zdr. Łokietek) (fig.); miejsce rękawa, przypadające na łokciu ręki (ł-e wydarte, dziury na ł-ach); miara długości = 2 stopom = 24 calom = 576 milimetrom; przen., żart., po czemu ł.? = co to znaczy, jak ś. rzecz ma, jak to należy rozumieć?; mierzyć na ł-ie, robota na ł-ie, obraz na ł-ie = robota licha, byle jaka.

Łokietek, zdr. od Łokieć; mały łokieć (u ręki); ł. a. łoktek, człowiek niewielkiego wzrostu, niepokaźny (Władysław Ł.).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łom.png
Łom, łamanie, gruchotanie, druzgotanie; hałas, łomot, huk, łoskot, gruchot; gałęzie odłamane, leżące na ziemi w lesie; chróst, susz; odłam, kawał odłamany, blok, bryła (ł. granitu, marmuru); cios; miejsce, wydrążone w skale, grota, jaskinia, pieczara; drąg żelazny — p. Łam (fig.); w lm.p. Kamieniołom; przen., wyłom, szczerba.

Łomać, ziemię pierwszy raz zoraną orać jeszcze w poprzek.

Łomak, gałąź sucha, leżąca na ziemi w lesie, chróst.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łomek.png
Łomek, owad błonkoskrzydły żądłowy z gatunku grzebaczy (f.).

Łomianka, orka poprzeczna powtórna; w bot., roślina z rodziny szarłatowatych, chrząstkowiec.

Łomignatp. Kastet.

Łomikamieniowate rośliny albo skalnicowate, rodzina roślin dwuliściennych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łomikamień.png
Łomikamień, w bot., roślina z rodziny łomikamieniowatych a. skalnicowatych (fig.).

Łomny, łatwy do złamania, kruchy.

Łomot, łoskot, jaki wydaje przedmiot łamiący ś. a. padający ciężko; hałas, grzmot, trzask, huk, gruchot.

Łomot! wykrz., oznaczający upadek ciała ciężkiego a. wystrzału.

Łomotać, niedok. od Łomotnąć; hałasować, stukać, robić łoskot; uderzać silnie i z hałasem; jeść chciwie, łapczywie, łakomie, ze smakiem, pałaszować; ł. ś., hałasować, stukać, dobijać ś. ze stukiem (ł. we drzwi), uderzać.

Łomotnąć, niedok. Łomotać albo ł. ś., upaść ciężko i z hałasem, brzdęknąć, gruchnąć, runąć; ł., uderzyć silnie i z hałasem, zakołatać; uderzyć kogo, lunąć, trzasnąć; ł. ś., uderzyć ś., palnąć się.

Łono, brzuch, wnętrzności; przen., wnętrze, głąb; piersi, serce, ramiona, objęcia (przycisnąć do ł-a); ł. Abrahama = tamten świat, wieczność; wśród, w otoczeniu (na ł-ie rodziny, na ł-ie natury, ojczyzny); przejść na ł. jakiego kościoła = przyjąć wiarę tego kościoła.

Łonowy, przym. od Łono (kość ł-a, mięsień ł., wzgórek ł.).

Łoński, zeszłoroczny.

Łopaciarz, rzemieślnik, robiący łopaty.

Łopata, narzędzie do kopania, kopystka (zdr. Łopatka, Łopateczka); wyłożyć co jak na ł-cie = przystępnie, jasno, zrozumiale; ł-ą coś komu kłaść do głowy = wykładać co przekonywająco.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łopatka.png
Łopatka, zdr. od Łopata; mała łopata; kość, leżąca z tyła klatki piersiowej, a z boku od kolumny pacierzowej (f.); ćwierć przednia (u rzeźników); narzędzie kuchenne — p. Kopystka; placka na muchy.

Łopatkowy, Łopatczany, przym. od Łopatka.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łopian.png
Łopian, Łopień, Łopucha, Łopuch, roślina z rodziny złożonych (fig.).

Łopot, stuk, huk, szelest, odgłos; odgłos poruszania skrzydłami.

Łopotać, stukać, uderzając czymś płaskim (np. skrzydłami); tłuc ś., uderzać ś. (serce ł-ce).

Łopuchp. Łopian.

Łopucha, gatunek rzodkwi.

Łosica, skóra łosia; kurtka ze skóry łosia; ł. a. łosza, samica łosia.

Łosię (-ęcia, lm. — ęta), Łoszę, młode łosia.

Łosina, mięso łosie.

Łosiowy, Łosi, przym. od Łoś; z łosia, z łosiej skory.

Łoskot, hałas, stuk, odgłos upadku, uderzenia, strzału, grzmotu — p. Łomot.

Łoskotać, robić łoskot, łomotać.

Łoskotny, Łoskotliwy, hałaśliwy, wydający łoskot.

Łososiarnia, miejsce, gdzie ś. utrzymują łososie.

Łososina, mięso z łososia.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łososiopstrąg.png
Łososiopstrąg, Łosiostrąg, ryba z rodz. członkopromiennych(f.).

Łososiowaty, podobny do łososia; ryby ł-te = rodzina ryb członkopromiennych.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łosoś.png
Łosoś, ryba z gatunku łososiowatych członkopromienna, brzuchopłetwa (zdr. Łososiek) (fig.).

Łoszap. Łosica; kobyła łosia.

Łoszak, Łoszę, ukr., źrebak, źrebię.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łoś.png
Łoś, przeżuwające zwierzę o dużych pełnych rogach (fig.).

Łotoć, roślina z rodziny jaskrowatych, gatunek kaczyńca.

Łotok, kamień łupiący ś. w tafelki nakształt łupku mikrowego; koryto z desek, którym woda spływa na koła młyńskie; kanał wodny.

Łotr, niegodziwiec, hultaj, obłudnik, oszust; zbrodniarz, rabuś, zbój, złoczyńca (zdr. Łotrzyk).

Łotrostwo, łć., postępek właściwy łotrom, niegodziwość; oszustwo, podłość, występek, zbrodnia, łajdactwo, szelmostwo; życie rozbójnicze: zbiór, łotrzy.

Łotrować, Łotrzykować, łć., łotrostwu ś. oddawać, rozbijać, grabić; ł. a. ł. ś., rozpustne, nierządne życie prowadzić, łobuzować ś., popełniać zbrodnie.

Łotrowski, łć., przym. od Łotr; łajdacki, szelmowski, niegodziwy, zbójecki, hultajski.

Łotrzyca, łć. kobieta występna, prowadząca życie łotrowskie; oszustka, złodziejka; kobieta, prowadząca życie niemoralne, nierządnica, ladacznica.

Łotrzyk, łć., zdr. od Łotr; nędznik, łotr; hultaj, szalbierz; zbój, złodziej, rabuś, opryszek.

Łowca, Łowiec, Łowczy, myśliwiec, myśliwy, strzelec; ł. posagowy = młodzieniec, szukający żony tylko z posagiem.

Łowczy, Łowiecki, przym. od Łowca; myśliwski (pies ł.); rzecz., zarządzający łowami, godność wysokiego urzędnika w dawnej Polsce (ł. wielki koronny, ł. litewski, ł. nadworny); ł. królewski = nadleśniczy w puszczy Niepołomickiej.

Łowczyc, syn łowczego.

Łowczyna, żona łowczego.

Łowczyni, forma ż. od Łowca (Djana ł. = bogini myśliwstwa).

Łowić, chwytać czworonogi, ptaki, ryby (ł. w sieci, na wędkę, w samotrzaski, pułapki a. w jakikolwiek inny sposób); polować; przen., ujmować, zniewalać, zjednywać, kusić; wydrwiwać, ośmieszać; chwytać co w lot (ł. uchem); przed niewodem ryby ł. = cieszyć ś. zawczasu; w mętnej wodzie ryby ł. = korzystać z zamieszania, z nieczystego interesu; ł. ś., dać ś. schwytać, być łapanym.

Łowiecp. Łowca.

Łowiecki, myśliwski.

Łowiectwo, nauka i sztuka łowienia i bicia zwierząt, myśliwstwo; łowy, polowanie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łowik.png
Łowik, owad dwuskrzydły krótkorogi (f.).

Łowisko, miejsce, gdzie urządzają i prowadzą łowy; puszcza; część stawu, skąd po spuszczeniu wody wybiera ś. ryby.

Łowny, zdolny do łowów; łatwy do złowienia, na którego polują (zwierzęta ł-e: las ł. = las, w którym zwierzyna znajduje ś. w obfitości).

Łowyp. Łów.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łoza.png
Łoza, gatunek wierzby (fig.); witka, rózga; chłosta.

Łozina, gatunek wierzby; drzewo łozowe a. witki łozowe.

Łozówka, ptak wróblowaty z rodziny gajówek.

Łoże, sprzęt do leżenia, sypiania dla człowieka; ł. małżeńskie = symbol pożycia małżeńskiego, stanu małżeńskiego; dziecko prawego lub nieprawego ł-a = zrodzone w małżeństwie lub poza niem; separacja od stołu i ł-a; ł. boleści = choroba; być na śmiertelnem ł-u = być blizkim śmierci; ł. pośmiertne = trumna; (w rzece) łożysko, koryto; osada strzelby, kolba; podstawa armaty, laweta; obsada kamienia, koła, czopa i t. d.

Łożnica, łoże, łóżko; izba sypialna, sypialnia.

Łożyć, wydawać, wydatkować pieniądze na jakiś cel; obracać na co fundusze, poświęcać, nie oszczędzać; ł. koszt na co a. na kogo; ł. czas = obracać go na co, poświęcać, tracić go na jakiś cel.

Łożysko, miejsce leżenia, legowisko; ł. rzeki = koryto; w medyc., ciało okrągławe, płaskie, obfite w naczynia krwionośne, do macicy wewnątrz przypięte, za pomocą którego płód żywi ś. krwią matki — p. Łoże, p. Legowisko.

Łożyszcze, w anat., zrazy albo płaty, z których składa ś. łożysko; guzy, służące do połączenia macicy z pępowiną i błonami płodu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łódka.png
Łódka, Łódeczka, zdr. od Łódź; zagłębienie w muszli ucha; ł. u balonu = kosz, uwieszony na sznurach u balonu dla pomieszczenia ludzi, narzędzi, ciężarów i t. p. (fig.).

Łódkarz, wioślarz, przewoźnik.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łódź.png
Łódź, kłoda wydrążona a. podobny przyrząd z desek, bali, do przewożenia po wodzie za pomocą wioseł; czółno, barka, bat (fig.); przen., ł. Piotrowa = kościół katolicki.

Łój, tłustość zwierzęca; wydzielina i zawartość gruczołków łojowych skóry.

Łów, chwytanie, strzelanie zwierza, polowanie; częściej: łowy, polowanie, szczególnie na grubego zwierza; obława.

Łóżeczko, zdr. od Łóżko; małe łóżko dla dzieci, dla lalki.

Łóżko, Łoże, sprzęt, zrobiony umyślnie do spania; położyć się do ł-a = położyć ś. spać, zachorować; umrzeć na ł-u = umrzeć naturalną śmiercią.

Łub, twarda skóra drzewa, kora, szczególniej lipy; drzewo cienko ciosane, z którego robią się bębny; pokrycie wozu albo sam wóz nakryty ł-em; obręcz drewniana; króbka, kobiałka, koszałka z ł-u (zdr. Łubek).

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łubek.png
Łubek, cienka kora drzewa; w lm., narzędzie z deszczułek cienkich do ściśnięcia nogi a. ręki złamanej, leszczota (fig.); obręcz mała z łozy, trzciny, kabłączek; króbka, opałka z łubu.

Łubianka, łć., słoma łubinu.

Łubiany, zrobiony z łubu.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łubie.png
Łubie a. w lm. ł. (-ów), sajdak do strzał, kołczan (f.).

Łubień, okrągła część muru, na której oparta jest kopuła.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łubin.png
Łubin, łć., roślina z rodziny motylkowatych, służąca do uprawy gruntów piaszczystych (fig.).

Łubina, kora brzozowa.

Łuczastyp. Łukowaty; obłączasty i brwi ł-e).

Łuczek, zdr. od Łuk; mały łuk.

Łucznictwo, sztuka łucznika, strzelanie z łuku.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łucznik.png
Łucznik, robiący łuki i kusze; dawny żołnierz uzbrojony łukiem (fig.); strzelający z łuku do celu; kominek, na którym pali się łuczywo.

Łuczystyp. Łukowaty.

Łuczywo, drzazgi smolne, podpałka, szczapka (ł. do świecenia).

Łudząco, ułudnie, zwodniczo, powabnie; ł. podobny = bardzo podobny.

Łudzący, powabny, zwodniczy, ułudny.

Łudzić, zwodzić, mamić, nęcić, oszukiwać (pozory ł-ą); zwodzić ś., omamiać ś., oszukiwać ś., liczyć na co daremnie.

Ług, nm., roztwór solny, szczególnie alkaliczny; myć kogo bez ł-u = dać ś. komu we znaki, zwymyślać go, zbesztać.

Ługować, nm., zaprawiać ługiem, myć, prać, bielić za pomocą ługu; w chem., rozpuszczać jakieś ciało w wodzie; robić wyciąg (ekstrakt) z materjału garbnikowego.

Ługowaty, podobny do ługu, mętny; bagnisty, sapiasty.

Ługowisko, nm., bagnisko, trzęsawisko, pokryte wodą ługowatą.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuk (1).png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuk (2).png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuk (3).png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuk tryumfalny.png
Łuk, w matem., pewna część okręgu koła, zawarta między dwoma jej punktami (fig.); regularna krzywizna, kabłąk, obłąk; przyrząd do wyrzucania strzały (fig.); ł. na niebie = tęcza; w bud., pas sklepiony od wspory do wspory przez sklepienie idący a. tylko zamykający otwór, w ścianie uczyniony (fig.); ł. gotycki = ostrołuk; ł. tryumfalny = brama, przez którą wjeżdża do miasta zwycięzca (fig.); w astr., ł. dzienny = droga, jaką przebywa planeta w ciągu dnia; ł. elektryczny = smuga świetlna, powstająca między dwoma elektrodami — p. Elektryczny.

Łukowaty, Łuczasty, mający kształt łuku, kabłąkowaty, obłąkowaty, sklepisty.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łukowa lampa.png
Łukowy, przym., od Łuk; światło elektryczne ł-e = łuk świetlny, powstający między końcami dwu elektrodów węglowych; lampa ł-a = lampa elektryczna o takiej budowie (fig.) — p. Elektryczny.

Łuna, blask od ognia, światło, odbite na ścianie, górze, obłokach (ł. pożarna, ł. zachodu); światło, blask; ł. a. ł. zmierzchowa, w astr., jaskrawa zorza, jaka czasem ukazuje ś. w pewnych warunkach atmosferycznych na niebie.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łupy.png
Łup, kawał odłupany, blok; zdobycz z rabunku, grabież; korzyść, plon, przen., ofiara, pastwa (stał ś. ł-em zbrodni); ł-y, ozdoba na frontoA nie budowli, złożona z malowniczo ułożonych tarczy, hełmu i broni (f.).

Łup! ł.! cup! a. łupu! cupu! wykrzyk., oznaczający jedno a. powtarzające się uderzenie.

Łupa, duży kawał, bryła; szczapa drzewa, polano; kawał żelaza surowca; człowiek patrzący zezem.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łupacz.png
Łupacz, ten, co rąbie drzewo; rodzaj ryby morskiej (fig.).

Łupać, rozbijać na kilka kawałków, rozrąbywać, rąbać; ł. drwa, rozszczepywać, szczepać; ł. kamienie, skałę = rozbijać na kawałki, odłupywać kawałki; kłóć, sprawiać ból jakby od darcia (łupie ząb, łupie po kościach); ćwiertować, płatać, rozdzierać (wilk łupie barana = pożera); ł. ś., dać ś. łupać, rozszczepywać (drzewo dobrze się łupie).

Łupak, pieniądz miedziany, miedziak.

Łupanica, odłam, bryła odłupana.

Łupanie, rozrąbywanie, odbijanie kawałkami; darcie, łamanie w kościach.

Łupek, w min., nazwa ogólna niektórych skał, złożonych z różnych warstw o słabej spójności, dających ś. łatwo łupać (ł. gliniany, litograficzny, szlifierski, djabasowy albo grafit, amfibolit, djorytowy a. djoryt i t. d.).

Łupiący się, łamliwy, dający ś. łatwo łupać; łupliwy, łuszczący ś. obłażący z kory; rwący (ból ł.).

Łupić, drzewa a. zwierzęta obdzierać ze skóry, łuskać, łuszczyć; przen., napadać, rabować, obdzierać, grabić, ogołacać, wyzyskiwać; uderzać, bić, łoić (ł. kogo kijem); wytrzeszczać (ł. oczy); ł. ś. (o drzewie) obłazić z kory, drzeć ś. (o innych przedmiotach, szczepać ś.); obdzierać ś., rabować ś., wyzyskiwać ś., ogrywać ś. nawzajem; bić ś., łoić ś.

Łupień, bicie, cięgi, razy.

Łupiestwo, napadanie, rabunek, zdzierstwo, grabież, łupienie, łupież.

Łupież, skóra, zdarta ze zwierzęcia, futro; kora, odarta z drzewa; łupiestwo, grabież, rabunek; zdobycz myśliwska, plon, łup; strup, skorupa; łuska na oczach; łuszczące ś. kawałki naskórka we włosach; wysypka, połączona z łuszczeniem naskórka.

Łupieżca, Łupieżnik, zdzierca, rabuś, rozbójnik.

Łupieżczy, przym. od Łupieżca (napad ł.).

Łupieżny, przym. od Łupież; napadający w celu grabieży, łupiestwa, rozbójniczy.

Łupieżyć, zajmować ś. łupiestwem, rabować.

Łupikufel, pijak.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łupina.png
Łupina, skórka pokrywająca korzeń nasienny w jarzynach (kartofle w ł-ach); miękka a. twarda skórka, pokrywająca owoce (ł. orzecha = skorupka); łuska, łuszczyna; w bot., nasiennik a. owoc suchy, dwuklapowy, pękający, w którym nasiona przymocowane są w jednym rzędzie do szwu górnego (fig.) (zdr. Łupinka).

Łupiskóra, zdzierca, chciwiec, wydrwigrosz.

Łupka, mała szczapka drzewa; mała bryła żelaza; w lm.p. Łubki.

Łupkip. Łupliwy.

Łupkowy, przym. od Łupek; szyfrowy.

Łupliwość, Łupkość, Łupność, własność niektórych ciał, zasadzająca ś. na tem, że dają ś. łatwo łupać.

Łupliwy, Łupki, dający ś. łatwo łupać, szczepać, łupiący się.

Łupnąć, dok. od Łupać; uderzyć, trzasnąć, palnąć, machnąć; zrobić coś prędko i dzielnie, chwacko; ograć kogo; skazać; ł. uczniowi pałkę = postawić mu ją w dzienniku; ł. kieliszek= wypić, golnąć: ł. ś., uderzyć ś.

Łupnik, kamień warstwowy, płyta.

Łupu! cupu!p. Łup!

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuska.png
Łuska, pokrycie niektórych owoców, łupina, naskórek, plewa; blaszki kościste a. zgrubiałe fałdy skóry, stanowiące pokrycie niektórych ryb, gadów i ssących (fig.); skorupa (u żółwia, krokodyla — p. Łuszczki); zaokrąglona, płaska część niektórych części głowy; przen., pancerz; dach w ł-ę = złożony z zachodzących jedna na drugą cząstek; w bud., ozdoby w kształcie łuski.

Łuskać, Łuszczyć, z łuski, z łupiny obierać; ł. ś., dobywać ś. z łuski; obłazić cienkiemi warstewkami, łuszczkami; błyszczeć, lśnić, świecić.

Łuskany, obrany z łupiny (migdały ł-e).

Łuskiewp. Łupina.

Łuskiewka, jedna z warstewek, pokrywających cebulę, łuska.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuskiewnik.png
Łuskiewnik, roślina z rodziny trędownikowatych (fig.).

Łuskopłetwe ryby; rodzina ryb cierniopromiennych.

Łuskoskrzydłe, owady, mające łuskowaty połysk na skrzydłach; motyle.

Łuskowaty, Łuskowany, mający na sobie łuski, podobny do łuski.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuskowiec (1).png
M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łuskowiec (2).png
Łuskowiec, ptak wróblowaty, stożkodzioby z rodziny łuszczaków (fig.); zwierzę szczerbate ssące, pokryte rogowemi łuskami (fig.).

Łuskowy, Łuszczkowy, przym. od Łuska.

Łuskwinap. Łupina.

Łuszczak, Łuszczeniec, dojrzały orzech laskowy, który sam wypada z łuski; w zool., w lm., ł-ki, rodzina ptaków wróblowatych stożkodziobych.

Łuszczastyp. Łuskowaty.

Łuszczenie ś. (o skórze), oddzielanie ś. w cienkich warstewkach.

Łuszczeniec, w bot., roślina z gromady grzybów.

Łuszczka, zdr. od Łuska; bielmo na oku, powodujące ślepotę; w min., błonka, warstewka w minerałach.

Łuszczkowaty, Łuszczkowy, przym. od Łuszczka.

Łuszczyca, rodzaj liszaja (choroba skóry).

Łuszczyćp. Łuskać; ł. ś., obłazić cienkiemi, wierzchniemi warstewkami (o naskórku).

Łut, nm., 1/32 część funta.

Łutowy, nm., przym. od Łut; ważący jeden łut — p. Łutówka.

Łutówka a. wiśnia łutowa, w bot., odmiana wiśni o owocach barwy ciemno-czerwonej.

Łuza, fr., torebka w bilardzie, do której wpada kula.

Łyczak, powróz z kory sitowia a. łyka; tkanina z włókien konopnych; pogardl. mieszczanin, mieszczuch, łyk.

Łyczanka, Łyczka, mieszczka.

Łyczany, Łykowy, z łyka wyrobiony.

Łyczek, mieszczuch.

Łyczko, zdr. od Łyko; od ł-a do rzemyczka = od drobnego występku przechodzić do większych przewinień.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łyda.png
Łyda, tylna mięsista część nogi pomiędzy kolanem a stopą (fig.) (zdr. Łydka).

Łydkowy, przym. od Łydka.

Łyk, pogardl., mieszczanin, mieszczuch.

Łyk, przesunięcie ś. pokarmu z jamy ustnej do przełyku i żołądka, łyknięcie, haust (wypić jednym ł-iem = odrazu, duszkiem).

Łykać, płyn, pokarm przesuwać mechanicznie z jamy ustnej przez przełyk do żołądka; wypijać, połykać; upijać ś.; ł. ślinkę = mieć na co apetyt, oblizywać ś.

Łyknąć, nied. Łykać, posp., wypić trochę, połknąć; wypić jednym haustem, duszkiem; upić ś.

Łyko, tkanka komórkowata włóknista, leżąca między korą a bielem drzewa, zamieniające ś. w słój drzewny; powróz z ł-a; w lm., więzy, pęta (pójść w ł-a = dostać ś. do niewoli); sidła, sieci, samotrzask; ryzy, karby, rygor; drzeć ł-a = korzystać ze sposobności, wyzyskiwać kogoś; wilcze ł.p. Wawrzynek, roślina.

Łykosz, roślina z rodziny łykoszowatych, różnolist.

Łykowacieć, stawać ś. twardym, łykowatym (o roślinach), parcieć.

Łykowaty, podobny do łyka, twardy, włóknisty.

Łyktus, dużo łykający, pijak.

Łypać, dok. Łypnąć; poruszać szybko oczami z powodu ciekawości, zerkać, spoglądać z podełba, spoglądać na różne strony, błyskać oczami.

Łys, miejsce na głowie obnażone z włosów, łysina.

Łysekp. Łys; wół, pies z plamą białą na czole; niejednemu psu ł. = wielu jest podobnych z nazwiska a. powierzchowności.

Łysica, wysoka i stroma góra, nagi szczyt.

Łysieć, tracić włosy na głowie, stawać ś. łysym; linieć (o zwierzętach); przen., świecić ś. z powodu łysiny.

Łysina, miejsce łyse na głowie, o koniu = gwiazdka, strzała biała na czole; przen., miejsce przerzedzone, gołe (zdr. Łysinka).

Łyskp. Błysk.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łyska.png
Łyska, ptak podkasały z rodziny derkaczy (f.); klacz łysa.

Łyskaćp. Błyskać; świecić; ł. oczami = rzucać groźne spojrzenia.

Łyskanie, świetlne migotanie, błyskanie, błyskawica.

Łyskawicap. Błyskawica.

Łyskliwy, rzucający błyski, połyskliwy.

Łysnąćp. Błysnąć.

Łysowaty, trochę łysy.

Łysy, o ludziach: pozbawiony włosów na głowie; o zwierzętach: mający białą plamę na czole; nagi, goły, nieporosły ł. góra = niezarosła drzewami; znają ś. jak ł-e konie = rozumieją ś., nie mówiąc do siebie; rzecz., ł. (ł-a), człowiek (kobieta) ł. (-a).

Łyszczak, Łuszczak, potoczna nazwa pierwiosnka łyszczaka; w min.p. Mika.

Łyszczeć, Łyszczyca, roślina z rodziny lepnicowatych, gipsówka, waplinek.

Łyszczećp. Błyszczeć.

Łyszczyk, w min.p. Mika.

Łyśnienie, Łyśnięciep. Błyśnienie.

Łyżeczka, zdr. od Łyżka (ł. do herbaty, do czarnej kawy); tyle, ile ł. zmieści (brać lekarstwo po ł-ce); pod ł-ą a. pod łyżką = w dołku pod piersiami (ból pod ł-ką); przen., po ł-ce = potrochu, w małej ilości naraz.

Łyżewka, zdr. od Łyżwa.

Łyżka, narządzie do brania w usta pokarmów płynnych (ł. stołowa, wazowa, durszlakowa); narzędzie do nalewania metalu w formę; miara lekarstwa, tyle, ile ś. na ł-ce zmieści; miara aptekarska = 1/2 uncji; dołek sercowy tuż pod mostkiem (ból pod ł-ą); rodzaj świdra ziemnego a. rzemieślniczego; przen., ł. strawy = jedzenie, skromne utrzymanie; sprzedać ś. za ł-ę strawy = zaprzedanie samodzielności i wolności za nędzne utrzymanie; radby go w ł-ce wody utopić = nienawidzi go.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łyżnik.png
Łyżnik, deszczułki dziurkami, w które się wtykają łyżki, przybitej zwykle do ściany a. w szafie (fig.); żołnierz na łyżwach, na nartach.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łyżwa.png
Łyżwa, czółno płaskie, podługowate, bat (most na ł-ach); długa deska, przywiązana pod stopą, aby nie zapadać ś. w śniegu, narta; narzędzie stalowe, przyczepiane do obuwia dla ślizgania ś. po lodzie (fig.)

Łyżwiarski, przym. od Łyżwiarz.

Łyżwiarstwo, umiejętność ślizgania ś. na łyżwach, sport łyżwiarski.

Łyżwiarz, fabrykant robiący łyżwy, biegający na łyżwach po lodzie (forma ż. Łyżwiarka).

Łyżwować, biegać na łyżwach po lodzie, ślizgać się.

Łyżwowy, przym. od Łyżwa; most ł. = na łyżwach.

Łza, płyn przezroczysty, słony, wyrabiany przez gruczoły oczne, dla odwilżania oka i błony rogowej; płacz, łkanie (łzy boleści, smutku, radości); łzy gorzkie = łzy smutku, goryczy, w sercu: we ł-ch cały = spłakany; zalewać ś. ł-mi, tonąć we ł-ch = rzewnie płakać; wzruszyć kogo do łez=rozczulić aż do płaczu; błagać ze ł-mi w oczach = z płaczem; czysty, jak ł. = niepokalany, bez skazy; ocierać czyją łzę = pocieszać, przychodzić z pomocą w potrzebie; łzy wulkaniczne = bryły, wyrzucane przez wulkan; ł. Chrystusowa = gatunek słodkiego wina sycylijskiego; łzy batawskie = zastygłe krople szkła; w bot.p. Łzawina; łzy na kwiatach = rosa poranna; kaskada łez = krople wody spadające; tren, elegja.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Łzawica.png
Łzawica, Łzawnica, u starożytnych pogan naczynie, w którym łzy przechowywano, wylane na czyimś pogrzebie (fig.); ł. a. łza, roślina z rodziny traw.

Łzawić, płynąć (o łzach); ł. ś., zalewać ś. łzami, łzy ronić, płakać.

Łzawie, Łzawo, z oczami pełnemi łez

Łzawienie, rzecz. od Łzawić; w med., nadmierne płynienie łez, łzotok.

Łzawy, pełen łez, we łzach cały; wyciskający łzy, godny politowania; smutny, żałosny — p. Łzowy.

Łzotok, Łzawienie, chorobliwe, zbyt obfite wydzielanie łez.

Łzowy, Łzawy, przym. od Łza.

Łżeć, kłamać.







Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Michał Arct.