Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
>>> Dane tekstu >>>
Autor Fryderyk II Wielki
Tytuł Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska
Data wydania ok. 1750
Wydawnictwo Johan Jakob Korn
Miejsce wyd. Berlin
Tłumacz anonimowy
Źródło Skany na commons
Okładka lub karta tytułowa
Indeks stron
Wznowione powſzechne


TAXÆ-STOLÆ[1]

SPORZĄDZENIE,

Dla ſamowładnego

XIĘSTWA

SLĄSKA


Podług ktorego

tak


iak

Katoliccy Fararze,[2] Kaznodzieie
i Kuratuſowie
[3]

Zachowywać ſię powinni

Sub Dato z Berlina d. 8. Auguſti 1750.




Wſzyſcy obywatele na Xięstwie Sląſku na trzy głowne Rzędy dzielą ſię, to ieſt na szlacheckie, Mieyſkie i poſpolite wieyſskie oſoby.
Pierwßy Rząd głowny oſob ſzlacheckich, do którego i Grafow, Baronow i drugie Stanu Pańſkiego oſoby, oboiego pogłowia liczyć, dzieli ſię zaś na dwa oſobne Rzędy.

Do I. Rzędu należy wſzelka oſiadła i nie oſiadła Szlachta, gdy iawnie ośm tyſięcy Talerow twardych[4] i więcey zamaga.
Do II. Rzędu zaś liczą ſię, Ktorych Przemożenie iawnie pomienioney Summy 8000. Talerow twardych nie dochodzi, chociażby Statki Rycerſkie i inſze Maiętności ſzlacheckie oſiadali.

Nie czynić tu rożnice, bądź że przeoczone oſoby Szlacheckie w Mieściech, bądź też na wſiach mieſzkają, gdyż tak na iednym iak na drugim mieyſcu, Takſę Stolæ w ninieyſzym ſporządzeniu uſtawioną bez Excepcyi oddać powinni; Jakoż i gdy Małżonkowie umierają, iuż uſtanowioną ſubſtancye albo Przemożenia Summę 8000. Talerow twardych nie o dobrach zmarłego Małżonka albo Małżonki zoſobna, ale o ſpolney Małżonkow ſubſtancyi rozumieć, takim ſpoſobem: że, kiedy oba Małożonkowie weſpoł 8000. Talarow twardych i wyżey, przemagaią każdego z nich do pierwßego Rzędu liczyć.
Gdyby zaś ſprzeczka, czy Subſtancya takowa, a czy kogo podług niey do Pierwſzego albo drugiego Rzędu liczyć? tedy tę tym ſpoſobem znieść: Kiedy Szlachecka albo inſza Pańſkiego ſtanu oſoba na ſwoy Parol albo Szlacheckim prawdziwym ſłowem to aſſekuruie, ba gdyby tego potrzeba i Rewers Plebanowi wydaie, iże nie ma Subſtancyi 8000. Talerow twardych.
Tak też Dzierżawcy Maiętności Szlacheckich, nie będąc Szlachtą, ale tylko ſtanu Mieyſkiego, w tey mierze Szlachcie maią być porównani, a podług wiadomey ich Subſtancyi do Pierwſzego albo drugiego rzędu policzeni.
Co ſię wtorego Rzędu głownego, to ieſt osob Mieyſskich dotycze, wprzod Miaſta ſame na dwa Rzędy dzielą ſię, należą do

Rzędu I.
Do Rzędu II. zaś

Minſterberga.
Strzelin.
Goldberga.
Bierutow.
Trzebnica,
Bolkenhan.
Swiebus.
Reychenbach.
Kożuchow al. Freyſtad.
Nowe Miaſto.
Kanty.
Lwow al. Lewenberg.
Boleſławiec.
Sprotawa.
Byczyna.
Cygenhals.
Libau.
Tarnowſkie Gory.
Uieſt.
Strygowo.
Gurow.
Nameſłow.
Gleywice.
Lonau.
Odmuchow.
Wincyg.
Szlawa.
Kluzborek.
Szomberk.
Frydland.
Auras.
Wałczyn.
Lewin.
Olawa.
Grotkow.
Paczkow.
Nowe Miaſteczko.
Rychtale.
Pruſznica.
Gotsberga.
Waldenburg.
Numburg nad Kwiſem.
Prybus.
Falkenberg.
Pſzczyna.
Libena.
Haynau.
Nimice.
Scinawa.
Rauden.
Straburek.
Sycowo oboie.
Parchwice.
Fryderga nad Kwiſem.
Twarda Gora.
Pſie Pole.
Juliusburg.
Miedzyborze.
Wanzyn.
Dobrydzień.
Krapkowice.
Landzberg al. Gorzowo.
Leobſzyce.
Lubliniec.
Rybnik.
Libental.
Numburg nad Bobrem.
Paurwice.
Hulczyn.
Kaczor.
Leśnice.
Loſlaw.
Preyſkretczam.
Wąſoś al. Hernſtad.
Gryfenberga.
Przedmieścia Wrocławſkie.

Ponieważ zaś z Przedmieściami Miaſt pomienionych rzecz nie iednaka, gdyż, co na nich mieſzkaią po więkſzey części daleko podley niżeli obywatele Miaſt Samych ſię żywić muſzą; Tedy iedno owych Przedmieſzczanow, co pod Akcyzą i Serwizem[5] położeni, do Rzędow Miaſt pociągać, drugich zaś do Rzędow poſpolitych oſob wieyſkich policzyć.
Wſzyſtkie zaś w Miaſtach i na przedmieściach, ile na oſtatnim mieyſcu wyrażone pod Akcyzą i Serwizem ſtoią, mieſzkają oſoby, na Trzy ſię Rzędy dzielą, a należą.

Do I. Rzędu

Burmiſtrzowie, Radni, Doctores Medicinæ, Adwokatowie albo Juriſtowie i drudzy Uczeni ludzie, celnieyſi Kupcy Hadlerze, przednieyſi oficyaliſtowie i ci, ktorzy bez Profeſſyi iakiey, z Pieniędzy ſwoich żyią, Arendarze Krolewſzczyzn, iako to Młynarze, Winiarze, Kaczmarze, Kunſztmiſtrzowie, Cyrulicy, Gościnni.

Do II. Rzędu

Wſzyſcy w obec oſiedli Mieſzczanie, Młynarze Ktorym wiatraki albo inne młyny mnieyſze należą, Rzemieślnicy, Piwowarzy, Kupcy i Handlerze mnieyſi, oficyaliſtowie drobnieyſi, Ktorzy corok 30. Talerow penſyi nie maią, Czeladnicy Kupieccy.

Do III. Rzędu

Mieſzczanie ubożſzy i Rzemieślnicy nie oſiedli, ktorzy Rzemioſłu ſwemu dogodzić nie potrafią, iako i podleyſza Czeladź kramarſka i kupiecka i Rzemieślniczkowie iako i wſzyſcy podleyſi mieyſcy i Czeladnicy.
Naoſtatek co do Trzeciego Rzędu, poſpolitych oſob wieylkich, należy: Wſić w prawdzie lub dziedziny na dalſze rzędy podzielone nie bywaią lecz względem tych, co na nich mieſzkają, niżey położone Cztery Rzędy ſtanowią ſię, i należą.

Do I. Rzędu

Maiętni, między któremi Staroſtowie i Urzędnicy, Sołtyſi dziedziczni i lenni także Kaczmarze dziedziczni i Arendarze Młynarze, Piwowarowie, byle na ſłużbie Pańſskiey nie będący, Owczarze, Maiętni oſiedli kmieciowie, ktorzy co rok 50. Talerow twardych i więcey poboru dawaią, i maiętni Handlerze, karczmarze, iako i Arendarze Folwarków Pańſkich, Poborcy, Włodarze Gburzy lenni, Łodziarze.

Do II. Rzędu

Drudzy Siedlacy, Gburzy, Rzemieślnicy, drobnieyſi Handlerze i Kramarze, wolni, Woyci, Młynarze w młynach mnieyſzych iako i na wiatrakach, Owczarze podleyſi. co jedno do 500. owiec a między nimi i ſwoie paſą. i inſi Piſarkowie goſpodarſcy i ſpichlerzowi, Gaiowi i tym podobni

Do III. Rzędu

Zagrodnicy wyborni i drudzy, chałupnicy, komornicy; w Pańſkiey barwie chodzący i drudzy czeladnicy, iako to Myśliwcy, Piwowarzy, Kucharze, Ogrodnicy, Krawcy, ſtangreci albo woźnicy; Potym też tu należą na Auzcugach[6] mieſzkaiący albo Ktorzy ſprzedawali ſtatki kontrakt o dożywocie przy wolnym mieſzkaniu uczynili.

Do IV. Rzędu

Chyźnicy[7] i wſzelka czeladź tak na Folwakrach iako i u Poddanych, owczarzow i gdzie indziey Przyczym i to wiedzieć: Ze ſynowie i corki Goſpodarzow, poki ſwego właſnego nie maią pożywienia, względem ślubu i chrzcin nie podług Rzędu Rodzicow ſwoich, lecz iedno podług Rzędu IV. iako czeladnicy takſowani być powinni Gdyby zaś za cztery niedziele po ożenieniu ſię, właſne pożywienie zakupić albo inſzym ſpoſobem przyiąć chcieli, tedy Plebanowi Takſę Stolæ podług owego Rzędu, do ktorego od nich nabyty żywienia ſię ſpoſob albo Profeſſya należy, bez wſzelkiego odporu oddać powinni.
Po tych tedy wyżey pomienionym ſpoſobem uczynionych podziałach, a tudzież mocno założonych Fundamentach iuż teraz naſtępuie Takſa dla każdego Rzędu ſamego.

I. Od ślubu, zapowiedania i wprowadu al.[8] wwodzin.
Tal. Tward. Czeſk:[9] Den.[10]
I. Oſoby Szlacheckie i wyżßego ſtanu dawaią
W Rzędzie I. Plebanowi 5
i Ofiarę
Kiedy ſię zaś ślub extra Parochiam[11] odprawuie doſtaie Pleban miaſto ofiary nie uczynioney 2 15
Posługaczom Kościelnym 1
Lecz ci nie doſtaią ofiary, i tak też, gdy ſię ślub extra Parochiam odprawuie miaſto niey żadnego equiwalentu
W II. Rzędzie.
Plebanowi 2
i Ofiarę.
Kiedy ſię zaś ślub extra Parochiam odprawi, miaſto niey 1
Kościelnym – – – – 15
Ktorzy także ani za nię Æquiwalentu nieodbieraią
Kiedy zaś ślubbiorący Kościelnym miaſto ofiary cokolwiek podarować chcą, tedyś im to wziąć wolno, lecz nie godzi im ſię w tey mierze żadnym narabiać prawem, ponieważ im tego iako powinności wyciągać nienależy.
Kiedy oblubienicę, iak ſię zwykło, iey Pleban porządny oddaie, Plebanowi oblubieńca od zapowiedania płaci ſię.
W 1. Rzędzie 2 – –
Kościelnym – – – – 15
W 2. Rzędzie 1 – –
Kościelnym – – – – 10
II. W Miaſtach, a to
a) Od zapowiadania, w
I. Rzędzie daie ſię
In 1. Claſſe Perſonarum.
Plebanowi – – – – 20
Kościelnym trzecią tego cząſtkę. – – – – 6 8
In 2. Claſſe.
Plebanowi – – – – 15
Kościelnym – – – – 5
In 3. Claſſe.
Plebanowi – – – – 7
Kościelnym – – – – 2 4
b) Od ślubow
In 1ma Claſſe Perſonarum.
Plebanowi 1
Ofiarę
Kiedy ſię zaś ślub extra Parochiam odprawi, miaſto niey – – – – 15
Kościelnym – – – – 10
Ofiarę, albo kiedy ſię ślub extra Parochiam odprawi – – – – 3 4
In 2da Claſſe.
Plebanowi – – – – 24
Ofiarę, albo kiedy ſię ślub gdzie indziey odprawi – – – – 12
Kościelnym – – – – 8
Ofiarę, albo miaſto niey, kiedy ſię ślub gdzie indziey dawa – – – – 2 8
In 3tia Claſſe.
Plebanowi – – – – 18
Ofiarę, albo kiedy ſię ślub extra Parochiam odprawi – – – – 9
c) Od wprowadu al. Wwodźin
In 1. Claſſe.
Plebanowi – – – – 8
Ofiarę, albo miaſto niey – – – – 4
Kościelnym – – – – 2 8
Ofiarę, albo miaſto niey – – – – 10 2/3
In 2da Claſſe.
Plebanowi – – – – 6
Ofiarę, albo miaſto niey – – 3
Kościelnym – – 2
Ofiarę, albo miaſto niey – – 8
In 3tia Claſſe;
Plebanowi – – 2
Ofiarę albo miaſto niey – – 1
Kościelnym – – 8
Ofiarę albo miaſto niey – – 22/4
Ktory wprowad iednak iedno u Katolikow, a nie u Ewangelikow w obyczaiu, a tudzieſz zań nic ſię nie płaci.
II. Claſſis
a) Od Zapowiadania
In 1ma Claſſe Perſonarum
Plebanowi – – 15
Kościelnym – – 5
In 2da Claſſe.
Plebanowi
Kościelnym – – 9
In 3tia Claſſe. – – 3
Plebanowi – – 5
Kościelnym – – 1 8
b) Od ślubow
In 1. Claſſe Perſonarum.
Plebanowi – – 24
Ofiarę, albo gdy ſię slub extra Parochiam odprawi – – 12
Kościelnym – – 8
Ofiarę, albo gdy ſię ślub extra Parochiam dzieie – – 2 8
In 2da Claſſe.
Plebanowi – – 16
Ofiarę albo miaſto niey – – 8
Kościelnym – – 5 4
Ofiarę albo miaſto niey – – 2 92/3
c) Od wprowadu.
In 1. Claſſe.
Plebanowi – – 6
Ofiarę albo miaſto niey – – 3
Kościelnym – – 2
Ofiarę albo miaſto niey – – 8
In 2. Claſſe.
Plebanowi – – 4
Ofiarę albo miaſto niey – – 2
Kościelnym – – 1 4
Ofiarę albo miaſto niey – – 52/3
In 3tia Claſſe.
Plebanowi – – 2
Ofiarę albo miaſto niey – – 1
Kościelnym – – 8
Ofiarę, albo miaſto niey – – 22/3
Tego wprowadu zaś u Ewangelikow niemaſz, a iedno ſię od ślub biorących wiary Katolickiey zań zapłaci.
III. Na wſiach lub dziedzinach.
a) Od zapowiedania
In 1ma Claſſe.
Plebanowi – – 12
Kościelnemu – – 4
In 2da Claſſe.
Plebanowi – – 9
Kościelnemu – – 3
In 3tia Claſſe.
Plebanowi – – 6
Kościelnemu – – 2
In 4ta Claſſe.
Plebanowi – – 3
Kościelnemu – – 1
c) Od ślubow dania
In 1ma Claſſe.
Plebanowi 1
Ofiarę, albo miaſto niey, kiedy ſię ślub extra Parochiam odprawi – – 8
Kościelnemu – – 10
In 2da Claſſe.
Plebanowi – – 24
Ofiarę, albo miaſto niey – – 6
Kościelnemu – – 8
In 3tia Claſſe.
Plebanowi – – 18
Ofiarę albo miaſto niey – – 4
Kościelnemu – – 6
In 4ta Claſſe.
Plebanowi – – 12
Ofiarę albo miaſto niey – – 3
Kościelnemu – – 4
c) Od Wprowadu ſię od Ewangelikow i nawſiach nic nie płaci, Katolicy zaś zań i za świecę woſkową daią Plebanowi ewoiemu ogolnie – – 2
Za świadectwo, że między oddać ſię maiącemi Impendimentum Canonicum albo ſłuſzney przeſzkody niemaſz tak od Szlacheckich iako i mieyſkich i wieykich oſob bez rożnice Rzędow dać ſię ma – – 10

Czyli zaś takiego Atteſtatum de non obſtante Impedimento Canonico potrzeba czy nie: to ſzczegulnie na rozeznaniu ślub daiącego zawiſło: Tak że Plebanom albo też Kaznodzieiom i Kuratuſom tey albo owey Religii' nie wolno Parafianow ſwoich przeciw ich woli a bez żądania wyraźnego tego co ślub daie, do przyięcia onegoż przymuſzać. Ani też tu pociągać świadectwa o Zadoſyćuczynieniu Powinnościom Stolæ albo od zaſzłey Zapowiedzi, ktore darmo dać należy. Wſzakże pomienionych ceduł od zaſzłey zapowiedzi nie wydawać aż po trzeciey zapowiedzi, co i na cedułach wyraźnie oznaymić, aby ślub daiący o zaſzłey zapowiedzi nie zawodne miał upewnienie.
Procz tego zapowiedż, gdy zrękowani[12],
extra Parochiam ślub biorą, zawſze tak in foro ſpon ſia iak ſponſi od Plebana ordynaryinego ſię ſtać, i onemuż, gdyby Konſyſtorz a tria proclamatione dyſpenſował, uſtanowioną Takſę, równo iak gdyby ſię troyna ſtałą była, oddać należy.

Nad to przy dawaniu i braniu ślubow niżey położone Principia regulativa ſą uchwalone.
I. Ci, ktorzy ſię przed wzięciem ślubu ſpołku małżeńſkiego dopuścili, ogolnie trzecią część nad uſtanowioną Takſę oddać powinni.
II. Kto świadectwa, o prawdziwie zaſzłym ślubie albo oddaniu żąda, tyle za nie dać powinien ile od tamtego ślubu podług rzędu ſwoiego, wſzakże ofiarę wyiąwſzy: Lecz do takowego świadectwa nikogo nieprzymuſzać, ale to na woli każdego, brać albo nie brać onegoż.
III. Stanowi ſię, że Par chia ſponſae ma być ordynaryina, a Plebawi iey oddanie zrękowanych iedynie należy; Jeśli tedy Zrękowana przed ćwiercią roku z Paafii dokąd inąd na mieſzkanie nie wyſzła, tedy ią poty za Parafiankę dawnego mieć Plebana.
IV. Gdy tedy Zrękowana w inſzey Parafii ślub bierze, powrocili nie powrocili do dawney Parafii, Plebanowi ſwoiemu nalęzytemu przy oddaniu Powinności Stola podług iey Rzędu i da nie zaſzłey ofiary co miaſto niey uſtanowiono oddać, co ſię u Katolikow i o Wprowadach i uſtawionych przy nich ofiarach w Parafiach Katolickich rozumie.
V. Ponieważ i tą wątpliwość zaſzła, czy, gdyby w Parafii Katolickiey kto w Modlitewni lub Betauzie w Parafii pomienioney założonym ślub brał, to także pro actu extra Parochiam peracto poczytać; to zaś tym mniey wątpliwości iakiey podpadą, poniewąż inſze takowe Acrus, ktore ſię od kogo innego, a nie od ordynaryinego odprawuią Plebana, pro extra Parochiam factis mieć powinno: Więc uſtanowiono, aby i w tenże przypadek Takſę Stola oraz z tym, co dla ofiary uſtawiono, plebanowi Sponſa oddać, czego zaś reciproce albo na wzaiem przeſtrzegać, kiedy ſię w Prafiach Ewangelickich ślub Sponſa od w niey zoſtaiącego kuratuſa Katolickiego odprawuie. Naoſtatek
VI. I otym wiedzieć, że kiedy Sponſus & Sponſa w rożnych Parafiach żyią, Takſę od zapowiedzi na każdym mieyſcu a podług każdego kondycyi, od ślubu zaś Secundum conditionem ſponſi, a to, co ſię na poślednim namienia mieyſcu, iedno Plebanowi Sponſa płacić powinno. Lecz gdy Sponſus Sponſa wiedney że Parafii zoſtaią, a tudzieſz od oboyga iedno iedna idzie zapłata, tedy ſię Takſa zawzdy Secyndum conditionem Sponſi tak od zapowiedzi iak od ślubu ordynuie.
II. Od chrzcin albo chrztu niżey położoną Takſę Stolæ oddać.
Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/09 Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/10 4. Owych Małżonkow, ktorzy właſney Subſtancyi, goſpodarſtwa albo Profeſſyi, ale ieſzcze u ſwych Rodzicow i o chlebie żyią, ile do chrzcin i wywodzin, nie podług rzędu Rodzicow ich takſować, ale do Rzędu pośledniego liczyć.
5. Gdy ſię trafi, żę baba Rodzących pilnuiąca dziecię z potrzeby ochrzci, tedy Plebanowi iedno Takſę Stolæ oddać, kiedy dziecię żywym zoſtaie; Lecz gdy wnet po chrzcie z potrzeby odebranym umrze, Pleban ſię niczego za to upominać nie powinien Ogolnie w takoweż potrzeby ochrzczenie wſzelkiey zażywać oſtrożności, a iedno go in caʃu Summæ neoeſſit tis zażywać. Tak też nie wolno żadney B.b.e. położnic pilnuiącey u Ewnageliko w takiego chrztu z potrzeby pierwey nim ſię dziecię zupełnie na świat wybiie odprawić.
6. Ponieważ też Xięża Katoliccy podług ſwoich Reguł do odprawienia chrztu iedno trzech przypuſzczaią chrzeſtnych, tedy i Ewangelicy, kiedy chrzeſt od Plebana Katolickiego odprawić daią, podług tego ſię ſprawować, a w ten przypadek nie więcey iak trzech chrzeſtnych zapraſzać. Kiedy zaś Pleban Katolicki tego aktu nie odprawuie, ale ſię chrzciny w Kościele Ewangelickim albo Modlitewni dzieią, tedy wolno chrzeſtnych zaprosić ile ſię podoba, aż do dalſzey uſtawy, Pleban Katolicki nie ma, czym ſię w tey mierze ſprzeciwiać.
7. Chcieli też ſobie dotąd zacy albo Klechowie Katoliccy i Kościelni to prawo przywłaſzczyć, aby ich iedynie albo ſamych do piſania liſtow kmotrowſkich[13] zażywać; Lecz iż to rzecz na woli każdego zależąca, w ktorey nikogo nie niewolić; Tedy i ten zły obyczay na potym cale ma być znieſiony, i wolno będzie każdemu dać napiſać listy kmotrowſkie, przez kogo mu ſię ſpodoba. Naoſtatek
8. Przydawa ſię czterokroć, iże rożne oſoby, a zwłaſzcza w oſiadanie ſtatkow kmiecich albo gburſkich autentyczne o chrzcie ieſzcze nie uſtawiona, a Fararze niektorzy w teyſprawie miarę przebierali. Tedy ſię teraz wyraźnie ſtanowi, aby od świadectwa pomienionego o chrzcie Plebanowi powſzechnie więcey nie dawać iak 5. Czeſs kich.
Atoli oprocz Papieru pieczętowanego

Przy czym i to uſtanawia ſię, a wſzyscy Parafianie Plebanowi ſwoiemu lub Ewangelickiemu lub Katolickiemu oznaymowali, ktorego dnia i ktorey godziny dziecię ſię narodziło, potym też, ktorego dnia ſię ma ochrzcić, ieśli ſię chrzciny extra Parochiam odprawić maią i Jakoż ſię i dzień śmierci Plebanowi oznaymić powinien, żeby to wſzyſtko w Kſięgach chrzeſtnych i Kościelnych, ktore fidem publicam mieć powinnne zapiſać, a Konſygnacyą narodzonych i zmarłych podług Patentu corocznie oddać.

III. Od pogrzebow.
Tal. Tward Czeſk: Denar:
Szlacheckie i wyżſzego Stanu oſoby dawaią: In 1ma Claſſe Perſonarum.
Plebanowi
2 20 -
Ofiarę, albo kiedy ſię chrzeſt extra parochiam odprawuie miaſto niey 1 10 -
Kościelnym
In 2da Claſſe
- - 20 -
Plebanowi 1 10 -
Ofiarę albo miaſto niey 1 10 -
Kościelnym - - 10 -
Ktorzy przy chrzcinach Szlacheckich, bądź że ſię chrzeſt in Parochia bądź extra illiam odprawuie, żadney ofiary albo miaſto niey equiwalentu nie odbieraią, chyba co by im z dobrey woli dawano było.
Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/13 Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/14 Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/15 Strona:Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska.djvu/16
Z wyżey położoney uſtawy dzwoniarz ieſzcze
z oſobna iedną trzecią cząſtkę doſtaie.

Kiedyby zaś w ſamym Kościele więcey dzwonow było niż, 3. chciałby kto ſobie więcey niż trzema dzwonami dzwonić, tedy iemu należy zgodzić ſię dla drugich dzwonow tak z dzwoniarzem, iako, i z Kościołem; co ſię i w ten przypadek rozumie, kiedy w dzwon trzeci nie od Kościelnego ſamego dzwoniono bywa, ale do tego dwie albo trzy cudze oſoby za gotowe pieniądze naiąć przychodzi: W ten przypadek rzecz podług dawnego obyczaiu zoſtawia ſię.
Wſzakże przy tym dobrze wiedzieć, że dzwonić daienikt nie powinien przy ſwoim Kościele ſamym więcey razow albo plus dać zadzwonić nad 4. to ieſt raz po ſkonaniu zmarłego a trzy razy w ſamże pogrzeb.
Gdy tedy ktoś w Parafiach katolickich, przy Kościołach z łaſki albo inſzych Ewangelickich i Modlitewnikach a w Parafiach Ewangelickich przy Kuracyach albo inſzych Kościołach Katolickich więcey razow, tedy to na woli każdego, a nie wolno Kościołowi ordynaryinemu[14] F.rnemu za więcey Razow nad 4 czego żądać.

W oſtatku przy pogrzebach i niżey położone
obſerwować Principia.

Imo. W Takſie w przod idącey uſtawione ofiary,, a kiedy ſię pogrzeb extra Parachiam odprawuie miaſto nich zaznaczone nadgrody albo aequiwalenta, iedno o publicznych albo ſolennych pogrzebach rozumieć.
Wcicheć w prawdzie ciał zmarłych depozycye r a t o z razu ſzła ugoda, żeby przy takowych iedno tam, gdzie ſię dotąd było zwykło, ofiara oddawna była; Lecz ponieważby z ta nowe kłotnie uroſły były: Tedy ſię mocno uſtanowiło, aby w pomienione ciche depozycye albo pogrzeby bądź ze Szlachty bądź też w miaſtach, albo też na wſiach Plebanowi i Kościelnym miaſto ofiary trzecią część tego, co im uſtawiono podług klas albo rzędom oddawać.
IIdo. Kiedy przy pogrzebie nieiakim więcey pieśni niż ſię zwykło, iako iednę w domu , w drodze ile trzeba, a iednę przy pogrzebieniu, zaśpiewać żądaią, tedy Pleban weſpoł z kościelnym od każdey pieśni nad zwyczay śpiewaney bierze po Czeſkiemu i 4. Denarach, Lecz nie wolno iemu od pieśni w Kościołach ewangelickich albo też Modlitewnikach śpiewanych zapłaty wyciągać, ponieważ i to na woli każdego zawiſło.
IIItio. Kiedy Pleban po ciało zmarłe, aby ie zawſi do miaſta, albo też z inſzego mieylca na drugie podług żądania prowadzić, oſobą ſwoią idzie, tedy ſię w tey mierze z nim i Kościelnemi z oſobna zgodzić trzeba.
IVto. Od dzieci, ktore w połogu matek umieraią, gdy ſię iedno cicho chowaią bądź że ſą Szlacdcheckie mieyſk e, albo wieyſkie, doſtaie Pleban i Kościelni iedno połowę tego co ſię podług wyżey wyrażoney uſtawy i podług klas albo Rzędow od cichego pogrzebu drugch oſob małoletnich dać powinno.
Vto. Ponieważ iuż w Takſie ſamey ſpecyfikowano albo wyraźnie powiedziano iak wiele gdy ſię pogrzeb extra Parochiamy odprawuie, który ſię w Parafii ale nie od plebana ordynaryinego dzieie. VIto. Kiedy ſię u Szlachty albo i w miaſtach ciał zmarłych depozycya wprzod po cichu odprawi, a po tym Exquia Solennes naſtępuią, tedy Plebanowi onego mieyſca wolno upominać ſię powinności Takſy Stola nie iako od cichey depozycyi, ale od pogrzebu publicznego.
VIImo. VIImo. Kiedy ſię ciało zmarłe z Parafii do Parafii prowadzi, i gdzie indzie ſchowa, powinno Plebanowi mieyſca, z ktorego ſię wyprowadza, za pogrzeb wymierzoną uſtawę zapłacić. a Plebanowi, co potym ciało zmarłe na pochowanie odbiera, także wolno tego, co podług Takſy należy zupełnie wyciągać. VIIIw. Wſzyſcy zaś Plebanowie, przez ktorych Parafią takowe ciała zmarłe wożone bywaią, niczego pretendować nie maią, chyba żeby od nich iakiego konwoiu, dzwonienia albo inſzych obrzędow żądali, gdzieby ſię z nimi podług uſtawy zgodzić. A ponieważ na oſtatek.
IXno. X, Biſkupowi Wrocławſkiemu pro tempore[15] od ciał zmarłych, ktore ſię ziednego[16] mieyſca na drugie wożą, z dawnego obyczaiu Spolium[17] należy. Tedy ſię dla wiadomości każdego ſtanowi: Aby X Biskupowi od każdey Parafii Katolickiey, przez którą ſię ciało zmarłe przewozi, trzecia część za cicho depozycyą uſtawioney ſummy podana była.
Potym ſię ieſzcze do dzwonienia na gromadę w odprawuiące ſię nabożeńſtwo uſtanawia, aby zgoda między Plebanem Katolickim i między Dozorcami Modlitewień albo Betauzow uczyniona względem dzwonienia na nabożeńſtwo na mieyſcach, gdzie ſię iuż sſtała, i potym zoſtawała nie czyniąć, w tym rożnice czy dzowny od Kościoła albo od iakiego DObrodzieia albo też Gminu Kościelnego ſprawione.

Procz tego przy tey mocno uſtanowioney Takſie Stolæ niżey położone też Generalia obſerwować.

Imo. Pozwalają ſię Plebanom Katolickim corocznie zwykłe cztery ofiary w Wielką noc, Swiątki zielone, w Gody i na Kiermaſz, nie mniey i powſzechnie chodzenie po Kolędzie. Dorozumieć ſię i tego każdy ſam przez ſię, iże Meſzne[18], ſtołowe pieniądze, dla Plebana, ſnopy od powietrza, chleby S. Walpurgi i drugie do poborow pociągnione tak Plebanowe iak Kleſze dochody, ile ſię takich upominać każdemu ſłuſzna, i napotym od Parafiano w czaſu należytego oddawać ſię maią.
IIdo. Auſzpurskiey zaś Konfeſſyi lub Ewangelickim Plebanom iedno na trzy Ofiary to ieſt w Wielką noc, zielone Swiątki i Boże narodzenie oraz z Kolendą pozwala ſię.
IIItio. A luboć i daley każdemu Parafianinowi dobroczynności z dobrey woli Plebanowi ſwoiemu świadczyć nie zakazuie ſię: Wſzakże też i z drugiey ſtrony Xiężą będą wiedzieli litości ſwoiey Chrześciańſkiey nad iawną, chudobą[19] zażywać.
IVto. Zadnemu Ewangelickiemu, ani Katolickiemu Plebanowi, Kaznodziei alno inſzemu Duchownemu nie wolno odprawić iakiego Aktu miniſteryalnego, od ktorego iakąś Takſę Stolæ odda, Atteſtacyą, de Soluta Taxa bez zwłoki wydać, albo ſię tego doczekać, że kwota namieniona przed urzędem złożona a Akt miniſteryalny nieezwłocznie odprawiony będzie.
Vto. A iże w takowych Atteſtacyach dotąd rożnych wyrazow niegodziwych zażywano, ktore iedno powodem do gniewow między Xiężą obu wiar były; Więc pomienione ceduły napotym krotko ſłowy naſtępuiącemi: Atteſtor, qued mihi qua Parochs prdinario Taxa stole - Soluta fin dane być maią.
VIto. Od dwoiſtey Takſy Stolæ i Ofiary, kiedy ſię Akt miniſteryalny extra Parochiam odprawuie, wſzyſcy Urzędnicy Krolewſcy , ktorzy w Dikaſteryach ziem Sląskich maią Votum U Seſſtonem tą uſtawą wyraźnym uwalniaią ſię ſpoſobem, tak żeby oni tylko onemu Fararzowi albo Kaznodziei, ktory Akt odprawi, uſtawioną Takſę Stolæ oddać powinni, Pleban zaś ordynaryiny od nich nic ztąd wyciągać nie może; czego iednak nie daley iak na pomienione oſoby pociągać. Jako Jako tedy ninieſzym Takſy Stolæ ſporządzeniem wſzyſtkie dotąd zaſzłe, zkądby iedno kolwiek ſwoy początek miały, we wſzystkich Miaſtach i po Dziedzinach przez całe ſamowładne Xięſtwo Sląſko do ſzczętu kaſuią i znoſzą ſię: Tak ſię napotym ode dnia Publikacyi każdy tak Duchownego iak świeckiego ſtanu podług niego iak naypunktualniey prawować i zachowywać powinien, a nikomu nie wolno i w naymnieyſzey rzeczy iemu ſię ſprzeciwiać, albo go ſzpecąc opacznie wykładać pod naoſtrzeyſzą kaźnią, takim ſpoſobem, że on, co Plebanowi ſwoiemu z tego co urwie albo wytrąci, a potym przed urzędem, (ktory iednak w ſprawach takowych ſummariiſſime i co nayrychley poſtąpić powinien) za winnego uznan będzie, potym Plebanowi przy nagrodzie zadanych ſzkod i koſztow wſzyſtkich omieſzkaną albo zaniedbaną powinność w dwoynaſob oddać, Pleban zaś, gdyby w tym miarę przebierał, to co wziął nad wymiar, także oraz przy nadgrodzie ſzkody i koſztow Parafianinowi ſwoiem, od ktorego to bezprawnie wyciſł, rownym ſpoſobem dwoy naſobnie wrócić powinien, a bądź duchowny bądź świecki ſędzia albo Magiſtrat w tey ſprawie pod ciężką ſwoią kaźnią przez ſzpary patrzyć albo pobłażać nie będzie.

Dla Wiary publiczney pod Naywyżſzym Jego Królewſkiey Mości Podpiſem dan z Berlina d. 8. Auguſti 1750.

L.S.Fryderyk



S. de Cocceji.Mynchow
Tal. Tward Czeſk: Denar:
I. W Pogrzeby oſob Szlacheckich i drugich ieſzcze wyżſzego ſtanu, ktore więce lat niż 21 maią, albo więc od Rodzicow ſwoich właſną Ekonomią albo goſpodarſtwem odłączeni albo wydani ſą bądź na wſiach bądź też i w Miaſtach płacić od pogrzebu i płacht albo całunow
Plebanowi Int 1. Claſſe 10 - -
Int 2da Claſſe 6 - -
Plebanowi i drugiey Xięży w ſtułach przed truną chodzącey od chodu każdemu 1 - -
Ordynaryiny zaś Pleban dla ſiebie, choć do prowadu pogrzebnego nie żądany, przecię odchodu ſwoie zawzdy bierze.
Od Kazania pogrzebnego 1 - -
Parentacyi 1 - -
Kazania na mieyſcu albo dworze 1 - -
Plebanowi za Spolium bez różności rzędow z 4 - -
Od prowadzenia konia 8 - -
A to kiedy ſię komu ſpodoba aby Spolia noſili albo konia prowadzili, bo bez tego Xięża w tey mierze żadney nie maią pretenſyi.
A ponieważ tym ſpoſobem Spolia zapłącone bywaią, tedy ich nie żądać in Natura, ani Krucyfixow. wieńcow, herbow i ozdob z trum odbierać.
Plebanowi Ofiarę.
W Miaſtach od pogrzeb u Szlacheckiego Kościelnym daią
- -
In 1ma Claſſe 4 - -
In 2da Claſſe 3 - -
Na wſiach kościelnym
In 1ma Claſſe
3 - -
In 2da Claſſe 2 - -
Od opowiadania zmarłego z ambony al. Kazalnice Plebanowi - - 20 -
Od cichey depozycyi pomienionych oſob Szlacheckich, któą obrać każdemu wolno, choć by ſię też z pochodniami i dzwonieniem odprawiła.
Plebanowi In 1ma Claſſe 5 - -
In 2da Claſſe 3 - -
Kościelnym w mieście
In 1ma Claſſe
1 10 -
In 2da Claſſe - - 24 -
Kościelnym na wſiach
In 1ma Claſſe
1 - -
In 2da Claſſe - - 20 -
Od małoletnich oſob Szlacheckich, a które ſię wyżey niż excypuią doſtaie Pleban za publiczny akt pogrzebny od wſzyſtkiego ogołem za Spolia
In 1ma Claſſe 8 - -
In 2da Claſſe
Ofiarę
4 - -
Kościelnym w Miaſtach
In 1ma Claſſe
1 10 -
In 2da Claſſe 1 - -
Kościelnym na wſiach
In 1ma Claſſe
- - 24 -
In 2da Claſſe - - 20 -
Co ſię tycze Kazania pogrzebnego i ktore ſię na Dworze odprawuie, iako i inſzych obrzędow, kiedy ich żądaią, tedy ſię w Miaſtach tak zacować iako z pełnoletnemi oſobami Szlacheckiemi.
Od cichey depozycyi pomienionych małoletnich oſob Szlacheckich Plebanowi należy
In 1ma Claſſe 4 - -
In 2da Claſſe 2 - -


Przypisy

  1. Przypis własny Wikiźródeł urzędowo ustalonych opłat za posługi kościelne; analogia do opłat z tytułu iura stolæ
  2. Przypis własny Wikiźródeł proboszczowie (z cz. farář)
  3. Przypis własny Wikiźródeł duszpasterze niżsi rangą od proboszczy (z łac. curatus)
  4. Przypis własny Wikiźródeł talar twardy — tj. bity na stopę cesarstwa niemieckiego (zamiast na stopę polską wedle grzywny krakowskiej); w 1750 w Prusach oparty na wielokrotności 30 groszy zamiast 24; zob. Ignacy Zagórski, Monety dawnéj Polski, Warszawa 1845 oraz Tadeusz Korzon, System monetarny w Polsce, Warszawa [1891].
  5. Przypis własny Wikiźródeł z fran. przysługa wzgl. służba wojskowa
  6. Przypis własny Wikiźródeł Auzcug, właśc. Auszug (niem.) — wyprowadzka.
  7. Przypis własny Wikiźródeł chyźnik — chałupnik, biedny chłop, zwykle bezrolny; zob. Józef Franciszek Królikowski, Proste zasady stylu polskiego..., Poznań 1826, s. 46.
  8. Przypis własny Wikiźródeł al. — skrótowo: albo.
  9. Przypis własny Wikiźródeł Czesk. — zapewne grosz praski.
  10. Przypis własny Wikiźródeł Den.denar.
  11. Przypis własny Wikiźródeł extra Parochiam (łac.) — poza parafią.
  12. Przypis własny Wikiźródeł zaręczeni
  13. Przypis własny Wikiźródeł chrzestnych
  14. Przypis własny Wikiźródeł powszechnemu
  15. Przypis własny Wikiźródeł łac. tymczasowy
  16. Przypis własny Wikiźródeł jednego
  17. Przypis własny Wikiźródeł łac. urobek
  18. Przypis własny Wikiźródeł dawna opłata pobierana przez parafię za msze.
  19. Przypis własny Wikiźródeł skromny dobytek

Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Fryderyk II Wielki.