Strona:M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - Tom 1.djvu/266

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.


dniem, służący na dzień, używany w dzień, przez dzień (koszula dzienna); wykonywany, odbywany, sprawowany w dzień; całodzienny, codzienny; za dzień pracy otrzymywany a. dawany (płaca, robota); porządek d. = spis czynności, które mają być wykonane w jakim dniu, w jakiej jego chwili; przen.: być na porządku d-ym = być na czasie, na dobie, być przedmiotom zajęcia w porze obecnej; przejść nad czym do porządku d-go = nie uznać czegoś godnym bliższej uwagi a. załatwienia i przejść do innej sprawy; w astr. obrót d. = pozorne posuwanie się firmamentu od wschodu ku zachodowi w ciągu 24 godzin; łuk d. = droga, jaką opisuje gwiazda nad poziomem w ciągu pozornego obiegu dokoła ziemi; a. łuk, jaki opisuje planeta w ciągu 24 godzin na swej drodze dokoła słońca; w wojs. rozkaz d. = rozkaz wydany przez wodza do wojska, obejmujący czynności danego dnia, rozporządzenie, odezwa do wojska.

Dzień (dnia), czas od wschodu do zachodu słońca, od rana do wieczora, doba, przeciąg czasu od godziny dwunastej w nocy do godziny dwunastej następnej nocy; wogóle czas trwający 24 godziny; (na d. ś. ma = rozwidnia ś., wkrótce słońce wzejdzie; przede dniem a. do dnia = o świcie, o świtaniu, o brzasku porannym; ze dniem, a. równo ze dniem = o wschodzie słońca; biały d., a. d. jak wół = słońce już dawno wzeszło; jak d. długi a. cały boży d. = od rana do wieczora; d. po dniu = każdego dnia; za dnia = póki słońce nie zaszło; robić co do białego dnia = przez całą noc i przez następny ranek; z nocy d. a. z dnia noc robić = spać w ciągu dnia, a bawić ś. w nocy; d. ś. kończy a. d. już na schyłku = słońce wkrótce zajdzie; to jasne jak d., jak słońce = to widoczne, to oczywiste; taka zamieć, że dnia nie widać = ściemniło się skutkiem zamieci; d. dobry — p. Dzieńdobry; co d. a. co dnia; d. w d. = co dzień; co drugi d.; co trzeci d.; jednego, pewnego dnia; z dnia na d. zwlekać a. od dnia do dnia = coraz oddalać termin; żyć z dnia na d. = nic nie oszczędzać na przyszłość; d. roboczy a. d. roboty = ilość godzin w ciągu dnia na pracę przeznaczona; umowa a. ugoda na dni t. j. taka, która się może każdego dnia skończyć i z której obrachunek robi się według liczby dni jej trwania; d. niedzielny = niedziela; d. świąteczny = święto; d. wigilijny = wigilja; d. galowy = galówka; d. powszedni, postny, krytyczny, feralny; d. dyskrecyjny, ulgowy a. respektowy, p. Dyskrecyjne dni; d. protestowy; d. nieprotestowy (co do protestu weksli), d. podróży a. d. drogi = odległość, którą można przebyć (ujść, ujechać) w ciągu dwudziestu czterech godzin; sądny d. = dzień w roku przeznaczony na rozpamiętywanie grzechów u Żydów; przen. sądny d.! = zamęt, rwetes, zamieszanie, nieszczęście; d. sądu bożego = koniec; świata; przen. wielka, powszechna klęska; d. gniewu bożego, d. srogi; d. dzisiejszy = dziś; data, np. d. przybycia, d. wyjazdu, d. wejścia na służbę, d. śmierci i t. p.; czas, np. d. ładny, brzydki, wietrzny, cichy, wiosenny, zimowy; za naszych dni; d. a. po dzisiejszy d. a. do dziś dnia; od dziś dnia; po dziś; w lm. życie, lata: skończył dni pełny chwały; jest już u schyłku dni swoich; w astr. d. astronomiczny = przeciąg czasu od wschodu do zachodu słońca ściśle obliczony; d. gwiazdowy a. doba gwiazdowa = przeciąg czasu między jednym a