Strona:J. W. Draper - Dzieje rozwoju umysłowego Europy 01.pdf/63

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.


pném miejscu płomieni, pragnienia, męczarni i przerażających widziadeł.

Szkoły filozoficzne.

Jeżeli religija doszła stopniowo do takiego poniżenia przez pognębienie lub zniknięcie wysoce ukształconych umysłów, tedy nie mniej wybitnie odznaczyła się i dążność filozofii. Powiedzieliśmy już, że nawet w czasach starożytnych można było rozróżnić nie mniéj sześciu szkół filozoficznych: 1, starsza Mimanza; 2, młodsza Mimanza czyli Wedanta, założona przez Wijasę około 1400 r. przed Chr.; posiada ona dziwnie obszerną Wedancką literaturę; 3, Szkoła Logiczna przedstawiająca wielkie podobieństwo do Arystotelesa, nawet w szczegółach; 4, Szkoła atomiczna Kanadego; 5, Szkoła ateistyczna Kapili; 6, Szkoła deistyczna Patandżali.

Powstanie Buddaizmu.

Wielki ten system teologiczny, popierany przez tyrańską hijerarchiją, nie mógł się utrzymać bez walki. Jako przeciwnik jego powstał Buddaizm. Skutkiem nieuniknionéj konieczności Wedaizm musiał przerodzić się w Buddaizm. Prorocza przenikliwość wielkiego założyciela téj religii została usprawiedliwioną przez cudowne bezprzykładne, trwałe, powodzenie — powodzenie, które się opierało na wygłoszonym dogmacie o bezwzględnéj równości wszystkich ludzi i to w kraju, gdzie od wieków trwał ucisk kastowy. Jeżeli buddaista przypuszcza istnienie Boga, to wcale nie jako Stworzyciela, gdyż materyja jest zarówno wiekuistą, a że posiada ona własność samoistnego organizowania się, więc chociażby świat zaginął, ta własność byłaby go odtworzyła szybko i doprowadziła do nowych odrodzeń, do nowych upadków bez żadnego zewnętrznego czynnika. Materyja więc jest obdarzona rozumem i samowiedzą. Buddaiści zgadzają się z bramanami w nauce kwijetyzmu, w troskliwości o życie zwierzęce i w materyi o przechodzeniu dusz. Odrzucają Wedy i Purany, nie mają kast, i, stosownie do ich głównéj zasady, biorą kapłanów ze wszystkich stanów, na podobieństwo europejskich mnichów. Mieszkają po klasztorach, ubierają się w żółte szaty, chodzą boso, golą głowy i brody; utrzymują ciągłe nabożeństwa w kaplicach swoich ze śpiewem, kadzidłem, świécami; wznoszą pomniki i świątynie nad relikwijami świętych mężów. Przyznają szczególne zalety stanowi bezżennemu, odmawiają sobie wszelkich przyjemności zmysłowych, jadają w jednéj sali, przyjmują jałmużnę. Wszystkie takie czynności przypadają do pewnéj fazy rozwoju ludzkiego.

Życie Arda Kiddi czyli Buddy.

Buddaizm powstał około X wieku przed Chr.; twórcą jego był Arda-Kiddi (Arddha Chiddi), mieszkaniec Kapili w pobliżu Nepaulu. Jednakże co do