O obrotach ciał niebieskich

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
>>> Dane tekstu >>>
Autor Mikołaj Kopernik
Tytuł O obrotach ciał niebieskich
Data wydania 1854
Wydawnictwo Stanisław Strąbski
Drukarz Stanisław Strąbski
Miejsce wyd. Warszawa
Tłumacz Jan Baranowski
Tytuł orygin. De revolutionibus orbium coelestium
Źródło skany na Commons
Inne Cały tekst
Okładka lub karta tytułowa
Indeks stron
Artykuł w Wikipedii Artykuł w Wikipedii

NICOLAI COPERNICI

TORUNENSIS

DE REVOLUTIONIBUS ORBIUM COELESTIUM

LIBRI SEX.

ACCEDIT G. JOACHIMI RHETICI NARRATIO PRIMA, CUM COPERNICI NONNULLIS SCRIPTIS MINORIBUS NUNC PRIMUM COLLECTIS, EJUSQUE VITA.




MIKOŁAJA KOPERNIKA

TORUŃCZYKA

O OBROTACH CIAŁ NIEBIESKICH

KSIĄG SZEŚĆ.

NADTO OPOWIADANIE PIÉRWSZE J. JOACHIMA RETYKA, RÓŻNE PISMA MNIEJSZE M. KOPERNIKA TERAZ ZEBRANE I ŻYCIORYS JEGO.

Page005-PL Mikołaja Kopernika Toruńczyka O obrotach ciał niebieskich ksiąg sześć.jpg



VARSAVIAE,

Typis Stanislai Strąbski.

Anno MDCCCLIV.

W WARSZAWIE,

W Drukarni Stanisława Strąbskiego.

Roku 1854.




Wolno drukować, pod warunkiem złożenia w Komitecie Cenzury po wydrukowaniu prawem przepisanéj liczby egzemplarzy.

W Warszawie dnia 30 Września (12 Października) 1853 roku.

Cenzor,

F. M. Sobieszczański.


N. COPERNICI OPERA.



DZIEŁA KOPERNIKA.

.....„Quis enim inhaerendo iis, quae in optimo ordine constituta videat divina dispensatione dirigi: assidua eorum contemplatione et quadam consuetudine non provocetur ad optima, admireturque Opificem omnium, in quo tota felicitas est et omne bonum?.....“

N. Copernicus in Praefatione.

.....„Któż albowiem zagłębiając się w rzeczach, które w najlepszym porządku ułożone, widzi Boską mocą kierowane, przez pilne ich rozważanie i bliższe ich poznanie, nie zachęci się do cnoty i nie będzie podziwiał Stwórcy wszech-świata, w którym się całe szczęście i wszelkie dobro zawiéra?.....“

M. Kopernik w Przedmowie.






NICOLAUS COPERNICUS * MIKOŁAJ KOPERNIK
1473 — 1543.



SPIS RZECZY
w tém dziele zawartych



stronnica.

 1
Przedmowa autora (teraz dopiéro ogłoszona) 
 10
ROZDZIAŁ I. 
Świat jest kulisty 
 13
— II. 
Ziemia jest także kulista 
 14
— III. 
Jakim sposobem ziemia wraz z wodą jednę kulę tworzą 
 16
— IV. 
Bieg ciał niebieskich jest jednostajny, kołowy, nieustający albo z kołowych złożony 
 18
— V. 
Czy ziemia podlega biegowi kołowemu i o miejscu jéj w przestrzeni 
 20
— VI. 
Niezmierna rozległość nieba w porównaniu do wielkości ziemi 
 22
— VII. 
Przyczyna, dla któréj starożytni mniemali, że ziemia niewzruszona, jest środkiem świata 
 25
— VIII. 
Rozbiór powyższych dowodów i ich niedostateczność 
 27
— IX. 
Czy można ziemi przyznać więcéj biegów, i o środku świata 
 32
— X. 
Porządek ciał niebieskich 
 33
— XI. 
Wykład trojakiego biegu ziemi 
 40
— XII. 
O wielkości linij prostych w kole 
 45
— XIII. 
O bokach i kątach trójkątów płaskich prostokréślnych 
 57
— XIV. 
O trójkątach kulistych 
 62
  
Wstęp 
 78
ROZDZIAŁ I. 
O kołach i ich nazwiskach 
 80
— II. 
O pochyłości ekliptyki, o oddaleniu zwrotników i sposobie ich dochodzenia 
 83
— III. 
O łukach i kątach przecinających się kół: równika, ekliptyki i południka, o zboczeniu i wznoszeniu prostém i o ich rachowaniu 
 84
— IV. 
Z wiadoméj szérokości i długości któréjkolwiek gwiazdy zewnątrz ekliptyki położonéj, jak można oznaczyć jéj zboczenie i wznoszenie proste oraz punkt ekliptyki górujący razem z gwiazdą 
 91
— V. 
O kątach nachylenia poziomu 
 93
— VI. 
Różnice między cieniami południowemi 
 95
— VII. 
Dzień największy, obszerność wschodnia i nachylenie sfery, jak się wzajemnie tłumaczą, i o innych nierównościach dni 
 98
— VIII. 
O godzinach i częściach dnia i nocy 
 105
— IX. 
O wznoszeniu pochyłém stopni eklipt. i jak dla któregokolwiek wschodzącego stopnia eklipt., oznaczyć punkt tejże znajdujący się wtedy na południku 
 106
— X. 
O kątach ekliptyki z poziomem 
 108
— XI. 
O używaniu powyższych tablic 
 114
— XII. 
O kątach i łukach, jakie tworzą koła przez bieguny poziomu przechodzące, z ekliptyką 
 115
— XIII. 
O wschodzie i zachodzie gwiazd 
 116
— XIV. 
O wynajdowaniu położeń gwiazd i opisie katalogowym gwiazd stałych 
 119
ROZDZIAŁ I. 
Poprzedzanie punktów równonocnych i stanowisk słońca 
 159
— II. 
Wypis postrzeżeń dowodzących niejednostajności poprzedzania punktów równonocnych i zwrotnikowych 
 162
— III. 
Zasady, za pomocą których tłumaczy się zmiana punktów równonocnych i pochyłości ekliptyki 
 167
— IV. 
Jakim sposobem ruch tam i napowrót czyli kołysania powstaje z ruchów kołowych 
 171
— V. 
Tłumaczenie nierówności poprzedzania punktów równonoc. i zmiany pochyłości eklipt. 
 173
— VI. 
O średnich zmianach punktów równonocnych i pochyłości ekliptyki 
 176
— VII. 
Jaka jest największa róznica między średniém a pozorném poprzedzaniem punktów równonocnych 
 182
— VIII. 
O cząstkowych zmianach biegu punktów równonocnych i ułożenie ich w tablice 
 185
— IX. 
Rozbiór i uzupełnienie powyższego wykładu co do poprzedzania punktów równonocnych 
 188
— X. 
Jaka jest największa zmiana kąta pochyłości równik do ekliptyki 
 191
— XI. 
Oznaczenie epok średniego biegu punktów równonocnych i anomalii 
 193
— XII. 
O rachowaniu poprzedzania równonocy wiosennéj i pochyłości ekliptyki 
 196
XIII. 
Wielkość roku słonecznego i jego odmiana 
 200
— XIV. 
O jednostajnych i średnich obrotach środka ziemi 
 206
— XV. 
Twierdzenia wstępne do okazania nierówności biegu pozornego słońca 
 210
— XVI. 
O nierówności biegu pozornego słońca 
 217
— XVII. 
Wykład piérwszéj nierówności biegu rocznego słońca i jéj zmian cząstkowych 
 222
— XVIII. 
Dochodzenie biegu średniego słońca w długości 
 224
— XIX. 
Oznaczenie miejsc i epok biegu średniego słońca 
 227
— XX. 
Druga podwójna nierówność biegu słońca, pochodząca ze zmiany apsydów, tojest linii największéj i najmniejszéj odległości 
 228
— XXI. 
Wielkość drugiéj zmiany nierównego biegu słońca 
 233
— XXII. 
Tłumaczenie biegu średniego i zmiennego punktu odsłonecznego 
 235
— XXIII. 
Poprawa anomalii słońca i oznaczenie jéj epok 
 237
— XXIV. 
Ułożenie tablicy różnic między średnim a pozornym biegiem słońca 
 238
— XXV. 
O rachowaniu pozornych położeń słońca 
 240
— XXVI. 
O dobie, tojest zmianie dnia słonecznego prawdziwego 
 242
  
Wstęp 
 246
ROZDZIAŁ I. 
Teorya kół księżycowych według mniemania starożytnych 
 247
— II. 
Niedostateczność powyższych założeń 
 250
— III. 
Inne zdania o biegu księżyca 
 253
— IV. 
O obrotach księżyca i jego biegach oddzieln. 
 255
— V. 
Tłumaczenie piérwszéj nierówności biegu księżyca, przypadającéj w nowi i pełni 
 261
— VI. 
Potwierdzenie wypadków otrzymanych na średni bieg księżyca w długości i anomalii 
 270
— VII. 
Miejsca długości i anomalii księżyca 
 271
— VIII. 
Druga nierówność biegu księżyca i stosunek piérwszego do drugiego epicykla 
 273
— IX. 
O innéj zmianie, skutkiem któréj księżyc od punktu najdalszego epicykla zdaje się nierówno bieg odbywać 
 275
— X. 
Jakim sposobem bieg pozorny księżyca wyznacza się z wiadomego biegu średniego 
 277
— XI. 
Ułożenie tablicy popraw, czyli równań biegu 
 280
— XII. 
Rachowanie biegu księżyca 
 283
— XIII. 
Jak się dochodzi i tłumaczy bieg księżyca w szerokości 
 285
— XIV. 
Miejsca anomalii szerokośći księżyca 
 288
— XV. 
Skład narzędzia paralaktycznego 
 291
— XVI. 
O Paralaxach księżyca 
 293
— XVII. 
Wyznaczenie stosunku odległości księżyca od ziemi, do promienia tejże ziemi 
 296
— XVIII. 
Średnica księżyca i cienia ziemskiego w miejscu, w której księżyc przechodzi 
 299
XIX. 
Jak się wyznacza odległość słońca i księżyca od ziemi, ich średnice i grubość cienia w miejscu gdzie księżyc przechodzi, oraz długość osi cienia ziemskiego 
 301
— XX. 
Wielkość trzech ciał niebiesk., słońca, księżyca, ziemi, tudzież ich porównanie z sobą 
 305
— XXI. 
Średnica pozorna słońca i jego paralaxa 
 306
— XXII. 
O średnicy księżyca nierówno pokazującéj się i jego paralaxach 
 308
— XXIII. 
Przyczyna zmiany wielkości cienia ziemsk. 
 309
— XXIV. 
Wykład tabelaryczny szczegółowych paralax słońca i księżyca na kole przez bieguny poziomu przechodzącém 
 311
— XXV. 
Rachowanie paralaxy słońca i księżyca 
 317
— XXVI. 
Jakim sposobem wyznaczają się paralaxy księżyca w długości i szerokości 
 319
— XXVII. 
Potwierdzenie wypadków na paralaxę księżyca podanych 
 323
— XXVIII. 
O średnich złączeniach i przeciwległościach księżyca i słońca 
 324
— XXIX. 
Dochodzenie prawdziwych złączeń i przeciwległości słońca i księżyca 
 326
— XXX. 
Jakim sposobem złączenia i przeciwległości słońca i księzyca przypadające na ekliptyce odróżniają się od innych 
 329
— XXXI. 
Oznaczyć, jak wielkiém będzie zaćmienie słońca i księżyca 
 330
— XXXII. 
Oznaczyć, naprzód jak długo zaćmienie trwać będzie 
 331
  
Wstęp 
 335
ROZDZIAŁ I. 
O obrotach planet i ich biegach średnich 
 336
— II. 
Tłumaczenie biegu kołowego i pozornego pięciu planet, podług zdania starożytnych 
 344
— III. 
Ogólne tłumaczenie nierówności biegu pozornego planet, z przyczyny biegu ziemi 
 346
— IV. 
Jakim sposobem biegi własne planet wydają się nierównemi 
 349
— V. 
Tłumaczenie biegu Saturna 
 353
— VI. 
Trzy inne przeciwległości Saturna późniéj uważane 
 359
— VII. 
Rozbiór biegu Saturna 
 365
— VIII. 
Oznaczenie miejsc Saturna 
 366
— IX. 
O biegach paralaktycznych Satuna, pochodzących z biegu rocznego ziemi, i o odległości Saturna od słońca 
 367
— X. 
Tłumaczenie biegu Jowisza 
 370
— XI. 
Trzy inne przeciwległości Jowisza późniéj uważane 
 374
— XII. 
Potwierdzenie biegu średniego Jowisza 
 380
— XIII. 
Oznaczenie miejsc i epok biegu Jowisza 
 381
— XIV. 
Dochodzenie biegów paralaktycznych Jowisza i jego odległości od słońca w stosunku promienia drogi rocznéj ziemi 
 382
— XV. 
O planecie Marsie 
 385
— XVI. 
Trzy inne przeciwległości planety Marsa niedawno uważane 
 389
XVII. 
Sprawdzenie biegu Marsa 
 393
— XVIII. 
Oznaczenie położeń Marsa 
 394
— XIX. 
Wymiar drogi Marsa w częściach, jakich promień drogi rocznéj ziemi zawiera jednę 
 395
— XX. 
Planeta Wenus 
 398
— XXI. 
Stosunek średnic drogi Wenusa i drogi ziemskiéj 
 401
— XXII. 
Podwójny bieg Wenusa 
 402
— XXIII. 
Rozbiór biegu Wenusa 
 404
— XXIV. 
Miejsca i epoki anomalii Wenusa 
 408
— XXV. 
O Merkurym 
 409
— XXVI. 
Położenie linii największéj i najmniejszéj odległości Merkurego 
 412
— XXVII. 
Wielkość mimośrodu i stosunek kół Merkurego 
 414
— XXVIII. 
Dlaczego odsunięcia Merkurego większemi się wydają na końcach boku sześciokąta, aniżeli w punkcie przyziemnym 
 417
— XXIX. 
Rozbiór średniego biegu MErkurego 
 419
— XXX. 
Późniejsze postrzeżenia biegu MErkurego 
 422
— XXXI. 
Oznaczenie miejsc i epok biegu Merkurego 
 429
— XXXII. 
Inny sposób zbliżania się i oddalania środka drogi Merkurego 
 430
— XXXIII. 
Tablice równań biegu pięciu planet 
 432
— XXXIV. 
Jakim sposobem rachują się położenia pięciu planet w długości 
 438
— XXXV. 
O stanowiskach i wstecznych biegach pięciu planet 
 440
— XXXVI. 
Jak się wyznaczają czasy, miejsca i łuki wstecznych biegów 
 445
  
Wstęp 
 448
ROZDZIAŁ I. 
Ogólny wykład odsunięć w szerokości pięciu planet 
 449
— II. 
Teorya kół, po których planety w szerokości bieg odbywają 
 452
— III. 
Jaka jest pochyłość dróg Saturna, Jowisza i Marsa 
 458
— IV. 
O niektórych innych wielkościach i w ogóle o wykładzie szerokości trzech wyższych planet 
 461
— V. 
O szerokościach Wenusa i Merkurego 
 463
— VI. 
O drugim ruchu w szerokości Wenusa i Merkurego, podług pochyłości ich dróg w punkcie odziemnym i przyziemnym 
 467
— VII. 
Jakie są kąty pochyłości dróg planety Wenusa i Merkurego 
 470
— VIII. 
Trzeci rodzaj szérokości Wenusa i Merkurego, który zboczeniem nazywają 
 475
— IX. 
O rachowaniu szerokości pięciu planet 
 484
DODATKI.
4. 
Siedm gwiazd Mikołaja Kopernika 
 553
5. 
Sposób urządzenia monety, przez M. Kopernika 
 561
DODATEK
SPIS TABLIC.
W TÉM DZIELE ZAMIESZCZONYCH.
1. 
Tablica cięciw w kole 
 54
2. 
Tablica zboczeń punktów ekliptyki 
 88
3. 
Tablica wznoszeń punktów ekliptyki 
 89
4. 
Tablica kątów południka z ekliptyką 
 90
5. 
Tablica różnic wznoszeń prostych sfery ukośnéj 
 102
6. 
Tablica prostych wznoszeń znaków ekliptyki w obrocie sfery prostéj 
 110
7. 
Tablica wznoszeń prostych sfery pochyłéj 
 111
8. 
Tablica kątów ekliptyki z poziomem 
 113
9. 
Opis gromad i gwiazd stałych 
 125
10. 
Bieg średni poprzedzania punktów równonocnych 
 180
11. 
Bieg średni anomalii punktów równonocn. 
 181
12. 
Tablica popraw poprzedzania punktów równonocnych i pochyłości ekliptyki 
 187
13. 
Tabl. niezłożonego średniego biegu słońca 
 207
14. 
Tablica złożonego średniego biegu słońca 
 208
15. 
Tablica średniéj anomalii słońca 
 209
16. 
Tablica równań rocznego biegu słońca 
 239
17. 
Tablica biegu księżyca 
 258
18. 
Bieg średni anomalii księżyca 
 259
19. 
Bieg księżyca w szerokości 
 260
20. 
Tablica równań biegu księżyca 
 282
21. 
Tablica paralax słońca i księżyca 
 315
22. 
Tablica promieni pozornych słońca, księżyca i cienia ziemskiego 
 316
23. 
Tablica złączeń i przeciwległości słońca i księżyca 
 325
24. 
Bieg paralaktyczny Saturna 
 339
25. 
Bieg paralaktyczny Jowisza 
 340
26. 
Bieg paralaktyczny Marsa 
 341
27. 
Bieg paralaktyczny Wenusa 
 342
28. 
Bieg paralaktyczny Merkurego 
 343
29. 
Równania biegu Saturna 
 433
30. 
Równanie biegu Jowisza 
 434
31. 
Równanie biegu Marsa 
 435
32. 
Równanie biegu Wenusa 
 436
33. 
Równanie biegu Merkurego 
 437
34. 
Szerokość Saturna, Jowisza i Marsa 
 480
35. 
Szerokość Wenusa i Merkurego 
 482






Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronach autora: Mikołaj Kopernik i tłumacza: Jan Baranowski.