Strona:M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - Tom 1.djvu/406

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.


basowy; z g-ap. Grubo; w myśl. = wielki, większy (g. zwierz albo g-a zwierzyna, np. niedźwiedź, łoś, jeleń); g-a = brzemienna, ciężarna (kobieta, samica).

Gruca, nm., kasza, krupy, owsiana a. orkiszowa; polewka z owsa, owsianka; grube, proste jedzenie.

Grucha, zgr. od Gruszka; duża gruszka.

Gruchać, wydawać głos (o gołębiach); szczebiotać, mówić wzajemnie słodkie słówka, gaworzyć, pieścić się.

Gruchnąć, runąć z trzaskiem, paść gwałtownie, przewrócić się, brzdęknąć; uderzyć mocno, palnąć, obalić ś., grzmotnąć, rąbnąć; odezwać ś., zabrzmieć, dać ś. nagle słyszeć (gruchnęła wieść).

Gruchot, trzask; rzecz stara połamana, zużyta; osoba stara, wątła, schorowana, do niczego.

Gruchotać, łoskot wydawać, turkotać; trzeszczeć; łamać z trzaskiem, rozstrzaskiwać, druzgotać, rozbijać, kruszyć; głos wydawać (o gołębiach, o maciorze dzika); g. ś. trzaskać ś., kruszyć ś.

Gruczlin, bot., roślina z rodziny rutowatych.

Gruczoł, narząd, służący do wydzielania płynów potrzebnych organizmowi (np. ślinianki, nerki, trzustka, wątroba); nabrzmiałość chorobna; guzy zaskórne, zołzy.

Gruczołek, zdrobn. od Gruczoł; mały gruczoł, nabrzmienie, przysadka mózgowa.

Gruczołomięsak, nowotwór złośliwy na ciele.

Gruczołowaty, podobny do gruczołu, skrofuliczny.

Gruda, bryła, kawał; błoto zamarzłe na drodze; jak po grudzie = z ciężkością, z trudem, ledwo; gleba, ziemia, grunt; g. u koni = zapalenie skóry na nogach.

Grudka, zdr. od Gruda; bryłka (sera, soli); gatunek sera owczego; skrzep (g. krwi); rodzaj wysypki skórnej.

Grudkowaty, pełen grudek; w bot. g-e rodzina grzybów.

Grudniowiecp. Dekabrysta.

Grudniowy, przym. od Grudzień.

Grudowatyp. Grudzisty.

Grudzień, 12-ty miesiąc roku, december.

Grudzisty, Grudziasty, pełen grudy; chropowaty, niegładki.

Grudź, nasyp, żwir, piasek.

Grule, ziemniaki, kartofle.

Grum (Groom), ang., chłopiec, towarzyszący państwu w przejażdżce konnej; foryś, mały lokaj.

Gruncik, mały kawałek gruntu.

Grundrys, Gruntrys, nm., plan, rysunek konturowy budowli, domu, rzut poziomy.

M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - ilustracja do hasła Grundwaga.png

Grundwaga, Gruntwaga, nm., sznurek z ciężarkiem, przymocowany w środku deszczułki trójkątnej, służący do oznaczania pionu (fig.).

Grunt, nm., wierzchnia uprawna warstwa ziemi, rola, gleba, gatunek ziemi; posesja, własność ziemska, włość; miejsce, granice, obręb, ląd, kontynent; twardy pokład ziemi, fundament, cale; tracić g. pod nogami = tracić punkt oparcia, ginąć; podwalina, podkład, spodnia warstwa: g. rzeki = dno; w malar. pierwsza farba, na którą dają inne, tło; do g-u, z g-em = ze szczętem, do cna, na wylot, nawskroś; rzecz główna, istota, podstawa (w g-cie rzeczy = w istocie, w zasadzie); z g-u = od fundamentów, całkowicie, zupełnie; prawn. wyjaśnienie istoty sprawy przed sądem.

Gruntować, nm., zasadzać, zakładać, utwierdzać, utrwalać, opierać, fundować na czym np. zdanie swoje; w malar. pociągać far-