Strona:Kazimierz Wyka - Modernizm polski.djvu/337

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.

że w roku 1951 Wyka[1] charakteryzował ekspresjonizm jako „sztukę wyrazu dla idealistyczno-subiektywnych syntez rzeczywistości”, która „nie jest, ściśle biorąc, stylem o wiadomych i dających się określić elementach, lecz składnicą chwytów czerpanych z różnych stylów”[2], a za cechę jej diagnostyczną uznał „swoiste wzmożenie ekspresyjności formy — żeby tak rzec — rozdrażnienie formy artystycznej, które przekracza ramy impresjonizmu, nastrojowości czy naturalizmu”[3]. W granicach tak pojętego ekspresjonizmu znalazła się twórczość Wyspiańskiego, Micińskiego, Berenta.
Idąc dalej w tymże kierunku zaszeregowano[4] do ekspresjonizmu również Ginącemu światu. W rezultacie liryka Kasprowicza rozparcelowana została — ze względu na technikę budowy obrazu — między impresjonizm a ekspresjonizm, choć w obu tych odmianach struktura semantyczna utworów określona została jako symboliczna.

W innych jednak wypowiedziach[5] model symbolizmu konstruowany jest bardzo rygorystycznie — albo przy pomocy sformułowań doktrynalnych symbolizmu francuskiego o charakterze ontologicznym (pod wpływem książki Guy Michaud Message poétique du symbolisme, 1947), albo w oparciu o poetykę Mallarmégo czy Rimbauda (obecność symbolicznej wersji idealizmu obiektywnego, wieloznaczność obrazów zastępczych, „alchemia słowa”, tj. zdecydowana odrębność języka poetyckiego). W następstwie tego prawie całą lirykę młodopolską traktuje się jako impresjonistyczno-nastrojową, a symbolizm odnajduje się dopiero w poezji międzywojennej.

  1. Za G. Lukácsem: Grösse und Verfall des Expressionismus, w: Schicksalwende, Berlin 1948.
  2. K. Wyka Zarys literatury polskiej. 1884—1925, Kraków 1951, s. 177.
  3. Tamże, s. 44.
  4. Zob. J. Kasprowicz Dzieła wybrane, t. I, Kraków 1958.
  5. Np. A. Sandauer Poeci trzech pokoleń (1955), Warszawa 1962, s. 161; — M. Głowiński: Poetyka Tuwima a polska tradycja literacka, Warszawa 1962, s. 77; — J. Sławiński w recenzji Szkiców literackich Leśmiana. Opr. Jacek Trznadel, „Pamiętnik Literacki”, 1962, z. 1; — J. Nowakowski Symbolizm i dramaturgia Wyspiańskiego, „Pamiętnik Literacki”, 1962, z. 4. — W najnowszych jednak pracach, opublikowanych już po napisaniu tej rozprawy (M. Podraza-Kwiatkowska Zagadnienie polskiego symbolizmu, „Ruch Literacki”, 1966, nr 1; J. Kwiatkowski U podstaw liryki Leopolda Staffa, Warszawa 1966, s. 57—73) powraca symbolizm jako jeden z głównych kierunków literackich Młodej Polski.