Słownik etymologiczny języka polskiego/człowiek

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron
Artykuł w Wikipedii Artykuł w Wikipedii
Strona w Wikisłowniku Strona w Wikisłowniku

człowiek, człek (ściągnięte), człowieczy, człowieczeństwo; od 16. w. bez liczby mnogiej, ale w 14. i 15. wieku »dwadzieście człowieków«. Pierwotne *czołwiek (przestawione już w prasłowianskiem, więc w jakim 4. czy 5. wieku, w człowiek, jak kłobuk, p.), z *czełwiek, a to z *kełwiek; ruska forma czełowiek ze wsuniętem e mylna. Słowo złożone; czeł- powtarza się w czeladź (p.), więc całość oznacza ‘należącego do czeladzi’; istotnie dawniej tak mówiono: »żałował na Ociesławowego człowieka«, »W. ręczył Iwanowi swego człowieka«; lecz -wiek nie może być lit. waikas, ‘dziecko’ (człowiek niby ‘dziecko’, czy ‘sługa’, bo te dwa pojęcia stale spływały, ‘czeladny’ familji, ‘członek czeladzi’), skoro niema u Słowian śladu podobnego znaczenia; słow. wiek znaczy tylko ‘siłę’ (= lit. waikas, prus. waiks, jeszcze ‘sługa’, ‘pachoł’), więc i w tem złożeniu, wyłącznie słowiańskiem, to samo znaczy: ‘siła czeladna’. Gdy z konieczną przestawką (człowiek z *czołwiek, a to z *czełwiek, bo już w prasłowiańskiem e w podobnem otoczeniu w o przechodzi, por. człon, żłób, z czełn-, żełb-) związek z czeladzią się zerwał, mogło tem łatwiej uogólnić się znaczenie złożenia.