Z dni smutku

O! dajcie usta wszystkim krzywdom ziemi
I wszystkim nędzom i tęsknotom ducha,
I niech się niebo drzwiami błękitnemi
Otworzy i Bóg niech słucha!

Czy Tobie, Boże, imię: „grom i burza,”

Że świat Twój w ogniach się nurza?

Czy Tobie, Boże, imię: „błyskawica,”

Że mu miecz nagi przyświeca?

Czy Tobie imię: „Śmierć i wytępienie,”

Że się krwi leją strumienie?

Czy ziemia w chwili gniewu nawałnicy

Iskrą Ci prysła z źrenicy?

Czy, jeśli bóstwo boleść uczuć może,

Łzą z oczu padła Ci, Boże?

Czy, gdyś ją cisnął w wir światów bez końca,

Smutkiem ściemniała twarz słońca?

Czy padł cień zgrozy w nieskończoność jasną,

Gdyś wydziedziczył myśl własną?

Czemu, o Boże, prawdzie nie dasz krzyku

Głośnego w każdym języku?

Czemu, gdy forma zna niezmienne prawo,

Duch wiedzę zdobywa krwawo?

Czemu wpatrzone w ideał daleki,

Orłem nie lecą doń wieki?

Czemu to pełne boleści wahanie

Na drodze dobra, o Panie!?

Dlaczego ludzkość ustaje, powraca,

Zdobyte plony zatraca,

A całość prawdy rozbiwszy w okruchy,

Lamie pojęcia i duchy?

Czemu jej, Boże, nie powiesz: „mdlejąca

Z pragnienia, pij światło słońca!”

Czemu pozwalasz, by w zmierzchy dziejowe

Szła, krwawiąc piersi i głowę?

Jeśli jest myślą Twą i Ciebie sięga,

Gdzie jej świętość i potęga?

Jeśli ci obcą, czemu tak stęskniona?

Królową, — gdzie jej korona?

Branką, przykutą do wozu Twej chwały, —

Czemu w niej duch taki śmiały?

Wysłaną w nocy po prawdę pątnicą, —

Gdzie gwiazdy, które jej świécą?

Dech tracąc, ludzkość, jak nurek, zapada

W otchłań, gdzie perła lśni blada,

I tysiąc śmierci widzi w tej głębinie...

Ach! czy ze skarbem wypłynie?

Ludzkość się zrywa, jak ptak zponad ziemi

Skrzydłami skrępowanemi...

Przed nią dzień jasny i słońc nowych zorze;

Lecz czy doleci, o Boże!...

Czemu ta przepaść, która braci dzieli
Na pokrzywdzonych i na krzywdzicieli,
Tak jest bezbrzeżną, jako oceany,
A taką straszną, jak rozwarte rany?...
Czemu jej zrównać, zapełnić nie mogą
Wybuchy pomsty ogniów swych pożogą?
Czemu jest zawsze, jak rozpacz, bezdenna,
A jak nienawiść, okropna, płomienna?

Krwią swoją ludzkość zalewa ją co dnia
W głębie jej leci i cnota, i zbrodnia,
I łza, i klątwa, i miłość, i zdrada;
A przecież wszystko marnie gdzieś przepada...
Olbrzymie serca i umysłu siły,
Ruchy milionów, milionów mogiły,
Czas rzuca na dno, przez lata, przez wieki,
A brzeg od brzega zawsze tak daleki!

W przepaść tę szermierz rzuca hasło boju,
Cichy myśliciel — ustawę pokoju,
Mędrzec — pęk światła słonecznego z nieba,
Nędzarz — pot krwawy i czarny kęs chleba,
Bohater — sławę, gieniusz — swoje trudy,
Życie — swe prawa i swoje zjawiska,
Duch — swą tęsknotę, dzieje — całe ludy;
Bóg nawet wstaje i grom swój w nią ciska...
A przecież, dotąd pragnieniem ziejąca,
Plamą jest ziemi i przeczeniem słońca.

Jestże kto, pytam, co zapładnia ziarna,
Które ta zgroza pochłonęła czarna?
I czyż z nich kiedy złoty plon wystrzeli
I bratnim chlebem ludzkość się obdzieli?

O! śpiesz się słońce, co wschodzisz powoli
Nad przepaściami głębokich niedoli!
O! śpiesz się słońce, niech dzień nowy wstanie!...
Wszak tylko światło zwycięża otchłanie.