Strona:M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - Tom 2.djvu/338

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.


przykryty ceratką i flanelą, póki się nie rozgrzeje.

Prytan, gr., człowiek wielkiej rady, zwanej prytanejon, w miastach starożytnej Grecji.

Prytaneion, Prytaneum, gr., w starożytnych miastach greckich budowla, gdzie zbierało ś. zgromadzenie 50-ciu prytanów, t. j. członków wielkiej rady, sprawującej zwierzchnią władzę rządzącą i gdzie zasłużonym mężom dawano do śmierci utrzymanie; szkoła wojskowa we Francji.

Prywacja, łć., przymusowe obywanie ś. bez czego; przykrość, wypływająca z braku czego, umartwienie.

Prywata, łć., sprawa osobista, indywidualna, w przeciwstawieniu do spraw ogółu; szukanie tylko własnej korzyści z uszczerbkiem sprawy publicznej.

Prywatdocent, łć., nieetatowy profesor uniwersytetu.

Prywatnie, łć., nie urzędowo, nie rozgłośnie, po domowemu.

Prywatny, łć., dotyczący kogo osobiście; domowy, niepubliczny, nieurzędowy; p. człowiek = nie będący urzędnikiem, wojskowym ani księdzem; p-a audjencja = posłuchanie udzielone bez świadków; p-a korespondencja = dotycząca stosunków osobistych; p-a lekcja = lekcja udzielana nie w szkole; p-a szkoła = szkoła, założona i prowadzona kosztem i na ryzyko człowieka prywatnego, a nie rządu.

Prywatysta, łć., osoba prywatna; wolny słuchacz w uniwersytecie.

Prywatyzować, nm., zajmować ś. czym nieurzędowo, bez obowiązku, z amatorstwa.

Prywetnica, łć., owad dwuskrzydły długorogi, przechodka.

Pryzma, Pryzmat, gr., graniastosłup; trójkątny graniastosłup ze szkła bezbarwnego przezroczystego, posiadający własność rozkładania białego światła słonecznego na barwy tęczowe (fig.); kupa szabru, ułożona w kształcie graniastosłupa na szosie.

Pryzmatoid, bryła, otoczona trójkątem i trapezami.

Pryzmatyczny, gr., odnoszący ś. do pryzmatu; p-e barwy = barwy widmowe, tęczowe.

Przaśnik, chleb przaśny, t. j. bez drożdży i bez kwasu wypieczony; maca żydowska, zrobiona z mąki, rozrobionej z wodą i wypieczonej w formie cienkiego placka.

Przaśny, nie kwaszony, nie mający w sobie kwasu: chleb p.; p. miód = w plastrach, w patoce, nie sycony, nie fermentowany; nie posiadający odrębnego smaku: woda p-a = t. zw. słodka, rzeczna, deszczowa; potrawa p-a = bez wyraźnego smaku, nie słona.

Prząbaba, kobieta świeżo zamężna.

Przączkap. Sprzączka.

Prządka, kobieta, zajęta przędzeniem; w lm., p-i; na wsi zebrania kobiet przędących w jesienne i zimowe wieczory we dworze w czeladnej a. w jednej z chat, przyczym śpiewają ś. pieśni, opowiadają baśnie i t. p., wieczory prządek, wieczory prządkowe; p-i, rodzina motyli nocnych, barczatki, przędziarki, jeden z rodzai tej rodziny ma też nazwę prządki (fig.).

Prządkówki, podrząd owadów łuskoskrzydłych czyli motyli.

Prządny, dotyczący przędzenia, przędzący.

Prząść, robić przędzę, wysnuwać nici z przędziwa, przerabiać