Strona:Dzieła Krasickiego dziesięć tomów w jednym (Polona).djvu/131

    Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
    Ta strona została skorygowana.

    W uściech płochość a cnota w sercu się umieszcza.
    Wojciech mędrzec ponury łapie młodzież żywą,
    A najeżony miną poważnie żarliwą,
    Nową rzeczy postawą gdy dziwi i cieszy,
    Same wyroki głosi zgromadzonej rzeszy.
    Za nic dawni pisarze, stare xięgi fraszki,
    Dzieła wieków, to płonne u niego igraszki;
    Filozof, jednem słowem, i miną i cerą,
    Unosi się nad podłą gminu atmosferą:
    Depce miałkość uprzedzeń, a dając, co nie ma,
    Stwarza nowy rząd rzeczy, i wiary systema.
    Zdaleka od tej szkoły, zdaleka mój Janie,
    Powabne tam jest wejście, wdzięczne przywitanie,
    Ale powrót fatalny. Zły to rozum, bracie,
    Co się na cnoty, wiary, zasadza utracie.
    Okiełznaj dumne zdania pokory munsztukiem:
    Wierz, nie szperaj, bądź raczej cnotliwym nieukiem,
    Niż mądrym a bezbożnym. Tacy byli dawni,
    Równie, a może więcej naukami sławni,
    Przodki twoi poczciwi, co Boga się bali:
    Co mogli, co powinni, oni roztrząsali.
    Umieli dzielić w zdaniu, o czem sądzić można,
    Od tego, w czem nauka próżna i bezbożna.
    Na co rozum, dar boży, jeśli bluźni dawcę?
    Mijaj, Janie, bezbożnych maxym prawodawce,
    Mijaj mądrość nieprawą. Ta niech tobą rządzi,
    Co do cnoty zaprawia, w nauce nie błądzi;
    Co prawe obowiązki bezwzględnie okryśla,
    Co zna ludzką ułomność, w zdaniach nie wymyśla;
    Co się łącząc z poczciwym staropolskim gminem,
    Nie każe ci się wstydzić, żeś chrześcijaninem.


    SATYRA VIII.
    Żona modna.

    A ponieważ dostałeś coś tak drogo cenił,
    Winszuję, panie Pietrze, żeś już ożenił.
    — Bóg zapłać — Cóż to znaczy? ozięble dziękujesz,
    Alboż to szczęścia twego jeszcze nie pojmujesz?
    Czyliż się już sprzykrzyły małżeńskie ogniwa?
    — Nie ze wszystkiem: luboć to zazwyczaj tak bywa.
    Pierwsze czasy cukrowe. — Toś pewnie w goryczy?
    — Jeszczeć — Bracie trzymaj więc, coś dostał w zdobyczy,
    Trzymaj skromnie, cierpliwie: a milcz tak, jak drudzy:
    Coto swoich małżonek uniżeni słudzy,
    Z tytułu ichmościowie, dla oka dobrani,
    A jejmość tylko w domu rządczyna i pani.
    Pewnie może i twoja? — Ma talenta śliczne,
    Wziąłem po niej w posagu cztery wsi dziedziczne.
    Piękna, grzeczna, rozumna. — Tym lepiej: — Tym gorzej,
    Wszystko to na złe wyszło, i zgubi mnie sporzej.
    Piękność, talent, wielkie są zaszczyty niewieście;
    Cóż potem, kiedy była wychowana w mieście.
    — Alboż to miasto psuje? — A któż wątpić może!
    Bodaj to żonka ze wsi! — A z miasta — Broń Boże!
    Źlem tuszył, skorom moję pierwszy raz obaczył;
    Ale, żem to, com postrzegł, na dobre tłumaczył,
    Wdawszy się już, a nie chcąc dla damy ohydy....
    Wiejski Tyrsys wzdychałem do mojej Fillidy.
    Dziwne były jej giesta i misterne wdzięki:
    A nim przyszło do ślubu i dania mi ręki,
    Szliśmy drogą romansów: a czym się uśmiéchał,
    Czym się skarżył, czy milczał, czy mówił, czy wzdychał;
    Widziałem, żem nie dobrze udawał aktora:
    Modna Fillis gardziła sercem domatora.
    I ja byłbym nią wzgardził; ale punkt honoru,
    A czego mi najbardziej żal, ponęta zbioru;
    Owe wioski, co z memi graniczą, dziedziczne,
    Te mnie zwiodły, wprawiły w te okowy śliczne.
    Przyszło do intercyzy. Punkt pierwszy: że w mieście
    Jejmość przy doskonałej francuzkiej niewieście,
    Co lepiej, bo Francuzka, potrafi ratować,
    Będzie mieszkać, ilekroć trafi się chorować.
    Punkt drugi: chociaż zdrowa czas na wsi przesiedzi,
    Co zima jednak miasto stołeczne odwiedzi.
    Punkt trzeci: będzie miała swój ekwipaż własny.
    Punkt czwarty: dóm się najmie wygodny, nie ciasny;
    Tojest, apartamenta paradne dla gości,
    Jeden z tyłu dla męża, z przodu dla jejmości.
    Punkt piąty: a broń Boże! Zląkłem się. — A czego?
    — Trafia się rzekli krewni, że z zdania spólnego,
    Albo się węzeł przerwie, albo się rozłączy;
    — Jaki węzeł? — Małżeński, — Rzekłem, ten śmierć kończy.
    Rozśmieli się z wieśniackiej przytomni prostoty.
    I tak płacąc wolnością niewczesne zaloty,
    Po zwyczajnych obrządkach, rzecz poprzedzających,
    Jestem wpisany w bractwo braci żałujących.
    Wyjeżdżamy do domu. Jejmość w złych humorach:
    — Czem pojedziem? — Karetą. — A nie na ressorach?
    Daliż ja po ressory. Szczęściem kasztelanic,
    Co karetę angielską sprowadził z zagranic,
    Zgrał się co do szeląga. Kupiłem. Czas siadać.
    Jejmość słaba. Więc podróż musimy odkładać.
    Zdrowsza jejmość, zajeżdża angielska karyta,
    Siada jejmość, a przy niej suczka faworyta;
    Kładą skrzynki, skrzyneczki, woreczki i paczki,
    Te od wódek pachnących, tamte od tabaczki,
    Niosą pudło kornetów, jakiś kosz na fanty;
    W jednej klatce kanarek, co śpiewa kuranty,
    W drugiej sroka: dla ptaków jedzenie w garnuszku,
    Dalej kotka z kocięty, i mysz na łańcuszku.
    Chcę siadać, nie masz miejsca; żeby nie zwlec drogi,
    Wziąłem klatkę pod pachę, a suczkę na nogi.
    Wyjeżdżamy szczęśliwie, jejmość siedzi smutna,
    Ja milczę, sroka tylko wrzeszczy rezolutna.
    Przerwała jejmość myśli: — Masz wacpan kucharza?
    Mam moje serce — A pfe: koncept z kalendarza;
    Moje serce! proszę się tych prostactw oduczyć.
    Zamilkłem, trudno mówić, a dopieroż mruczyć.
    Więc milczę. Jejmość znowu o kucharza pyta:
    — Mam mościa dobrodziko. — Masz wacpan stangryta?
    Wszak nas wiezie — To furman. Trzeba od parady
    Mieć inszego. Kucharza dla jakiej sąsiady
    Możesz wacpan ustąpić — Dobry — skąd? — Poddany,
    — To musi być zapewne nieoszacowany.
    Musi dobrze przypiekać recuszki, łazanki,
    Do gustu pani wojskiej, panny podstolanki,
    Ustąp go wacpan, przyjmą pana Matyasza,
    Może go i xiądz pleban użyć do kiermasza.
    A pasztetnik? — Umiałci i pasztety robić.
    — Wierz mi wacpan, jeżeli mamy się sposobić
    Do uczciwego życia, weźże ludzi zgodnych,
    Kucharzy cudzoziemców, pasztetników modnych;