Słownik etymologiczny języka polskiego/szczątek

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron
Strona w Wikisłowniku Strona w Wikisłowniku

szczątek, »do szczętu«, doszczętny, »ze szczętem«, szczątkowy; dziś już tylko to w obiegu, o ‘ostatku’, jedyne co u nas ocalało z prasłowa czędo, ‘dziecko’, zapisanego jeszcze r. 1596 w »mazurskiej« postaci: cędo. Cerk. izczędije, nasze *szczędzie, ‘potomstwo’. Jeszcze w 15. wieku modlą się w kościele za króla Kazimira i za szcządek jego (‘potomstwo’); »wyniszczyć coś do szczędu (lub ze szczędem)« znaczyło ‘do ostatka, zupełnie’, i przez cały 16. wiek, i później nawet, liczne tegoż przykłady: »zastępy do szczędu małego wybite«, »niech nam ukażą jaki szczęd albo znak narodu Dawidowego«, »bez potomków i szczątków«; przed k utrwaliło się t i przeniosło do szczętu, zamiast szczędu (por.: »od żalu snu nie miał ni szcządku«). Prasłowiańskie czędo, rus. czado, południowe czedo (u Czechów, jak u nas, tylko szczedi), pozornie przypomina niem. Kind, ale nic z niem nie ma spólnego, jest zbiorowe (jak sta-do) do czę-, p. -cząć, począć.