Słownik etymologiczny języka polskiego/przeć

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron
Strona w Wikisłowniku Strona w Wikisłowniku

przeć, prę, przesz, prą, szczególniej we złożeniach: podeprzeć (zamiast poprawnego podprzeć), podparł, podparty (wsparcie), podpierać, podpora, podpórka; uprzeć, uparł się, uparty, upierać się, upór, uporczywy; zapora, opora (oparcie się), napór. Prasłowo; brak nagłosowego s-: lit. spirti, ‘wierzgać’, atspara(s), ‘podpora’, spartus, ‘zwinny’, prus. spartis, ‘siła’; ind. sphurati, ‘rusza się’, grec. (a)spairō, ‘opieram się’, łac. spernere (sprētum), ‘odrzucać’, niem. spornen, ‘wierzgać’, i Sporen, ‘ostrogi’. Tak samo u wszystkich Słowian; cerk. prěti, pĭrą, podpirati, podpora.

przeć, przę, przysz, przy, to samo co poprzednie; przeniesione ze ‘wstrętu fizycznego’ na ‘moralny’, zatraca nawet właściwą odmianę i całkiem jak pierwsze się odmienia: dawniej tylko przał i zaprzał się, dziś zaparł, wyparł się, zapierać, wypierać się, ale do dziś zaprzaniec; spierać się, spór, sporny. Używało się szczególniej w rozprawie sądowej: prza, ‘proces’, pierca, pierczyk, ‘adwokat’, sąpierz, sąprza, albo sąpierza, sąprzewy i sąpierzewy, ‘strona przeciwna w sądzie’; i w tem znaczeniu jest już prasłowiańskie: cerk. prja, rasprja, ‘spór, proces’, sąpĭr’, ‘przeciwnik’, czes. rozeprze, rus. prienija, ‘debaty’ (por. nasze odparł); odpór, spór, należą do jednego lub drugiego per-; tu również więc brak nagłosowego s-; cerk. pĭrěti, pĭrją, pĭriszi.