Słownik etymologiczny języka polskiego/brus

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron
Artykuł w Wikipedii Artykuł w Wikipedii
Strona w Wikisłowniku Strona w Wikisłowniku

brus, ‘osełka’, brusić, ‘ostrzyć na niej’, dziś rzadkie (w poezji: »na brusiku toczyć strzały«, »na krwawym brusie pociągnąwszy strzały«), zwykłe u Czechów: »brus jazyka czeského«; pobruszę, ‘pokręcę (żarna)’ około r. 1250; obrus, właściwie ‘oddarty, odcięty kawał płótna’, jak to nieraz (por. czes. drasta, ‘suknia’, od drasati, ‘rwać’; słowień. drapa, ‘łachman’, od drapać). Prasłowo; obrus i ubrus u wszystkich Słowian o ‘suknie’, ‘serwecie’; cerk. obrusiti, ‘odedrzeć’, bułg. bruśŭ, ‘zgarniać owoce z drzewa’. Stąd nazwa bruśnic (co Niemcy jako Preiselbeere pożyczyli) dla jagód brusznic, że się dają tak łatwo zgarniać, po niem. i Streichbeere, od streichen, ‘zgarniać’; nazwa brusnika, brusnica, ogólna i na Rusi i u Czechów. W 15. wieku u nas (1472 r.) brus, ‘osła’, brusiny, ‘szlif’. Nie posiadamy odmiennej wokalizacji z twardą półgłoską, cerk. brŭsnąti, ‘golić’, ‘strzyc’, bułg. brŭszŭ, ‘obcieram’, serb. brsati, ‘ociągam’, obrsacza, ‘ręcznik’, rus. bros, brusiny, ‘odpadki’, do tego nowy czasownik brosat’, ‘rzucać’, brosit, broś jewo, częstotliwe brysati, ‘skrobać’, słowień. brisawka, ‘ręcznik’. Prasłowo to i Litwie dobrze znane, ale z odmienną gardłową, k nie sz, coby słow. s odpowiadało, braukti, ‘obcierać’, brukti, ‘międlić len’ (rusk. brosat’), brukis, ‘pas(ek)’, brukne, ‘bruśnica’.