Słownik etymologiczny języka polskiego/Słowianie

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron
Artykuł w Wikipedii Artykuł w Wikipedii
Strona w Wikisłowniku Strona w Wikisłowniku

Słowianie. Forma Sławianie, popłacająca od 16. do 19. wieku, mylna; cerkiewne to przejęcie z grec. i łac. Sklavenoi, Sclavus. Przymiotnik dawniej słowieński (tak stale u Kochanowskiego i i.), chociaż równie poprawna forma mianownika Słowienie, liczba pojed. Słowienin, nierównie rzadsza; -ia- w Słowianie, od drugiego przypadku liczby mnogiej: Słowian, zastąpiło -ie-. Przypomina pozornie nazwy »krajowe, topograficzne«, jak Rzymianin, Rzymianie, lub Krakowianin, Krakowianie, ależ różni się od nich zasadniczo, bo niema żadnego »słowski« (»sławska ziemia« u Brodzińskiego jest jego i Kollara wymysłem), jakby koniecznie oczekiwać należało; przymiotnik brzmi już w 9. wieku tylko słowieńsk. Niemaż i żadnego *Słowa, czy jak tam, skądby Słowian wywodzić można, i próżno bajano w 16. wieku o jakiemś podmoskiewskiem jeziorze Słownie (!). Dalej, nazwa to nie ogólna, lecz kilku szczepów, głównie pogranicznych; z niemi stykali się najpierw Grecy i Niemcy, i od nich przenieśli, uogólnili ją na wszystkich tej samej mowy, jak to stale bywa (por. franc. Allemands dla wszystkich Niemców). Łacinnicy i Grecy używają rychle i formy skróconej, Sclavus, obowiązującej powszechnie w Europie (a nawet u Arabów, Saklab albo Sakaliba), a ponieważ handel niewolnikami zasilał się głównie uprowadzaniem albo kupnem Słowian, stąd już od 10. wieku przyjęło Sclavus znaczenie ‘niewolnika’, niem. Sklave, franc. esclave, włos. schiavo; może właśnie od Włochów, z Wenecji, rozeszła się ta nazwa szczepowa w tem osobliwszem znaczeniu. Tak samo jak Niemiec, jest i Słowian (utworzone jak młodzian, albo cerk. pĭrwěn, raměn) uszczypliwem przezwiskiem, i oznacza coś wręcz przeciwnego znaczeniu »słowa«: ‘mruka’ (goc. slavan, ‘milczeć’) albo ‘powolnego’, jeżeli wolno włączyć tu polską nazwę ‘lnu powoli dojrzewającego’; słowień, słownia (w przeciwieństwie do rychlaka, skakuna). Pień sleu- (por. sługa) i slei-, zastąpione obficie w niem., ang. slow, ‘powolny’; por. nasze śluz i ślaz od tychże pni, a może i słota tu należy. Skrócone, czeskie, Słowak, Słowaczka, itd., niedawne.