M. Arcta Słowniczek wyrazów obcych/H (całość)

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Michał Arct
Tytuł Słowniczek wyrazów obcych
Data wydania 1899
Wydawnictwo M. Arcta
Miejsce wyd. Warszawa
Źródło Skany na Commons
Inne H – wykaz haseł
Pobierz jako: Pobierz jako ePub Pobierz jako PDF Pobierz jako MOBI
Indeks stron
H.

Habeas corpus ł. angielskie prawo z r. 1760, mocą którego poddany angielski nie może być więziony bez badania sądowego i winien być przesłuchany w ciągu 24 godzin po aresztowaniu.

Habemus papam ł. mamy papieża! okrzyk po wyborze papieża.

Habenda ł. mienie, majątek.

Habent sua fata libelli ł. i książki mają swój los.

Habilitacja ł. obrona rozprawy naukowej dla uzyskania prawa wykładania na uniwersytetach.

Habit ł. suknia zakonna.

Habitacja ł. zamieszkanie.

Habitué f. (abitüe) gość stały, poufały, stały bywalec teatralny.

Habitus ł. w lecznictwie: wygląd zewnętrzny, z którego, można wnosić o skłonności lub odporności; względem pewnych chorób.

Hacienda hiszp. (asienda) posiadłość wiejska, folwark.

Haczysz ob. Haszysz.

Hades g. królestwo cieniów, świat podziemny, piekło.

Hadżi ar. mahometański pielgrzym do Mekki.

Haec facienda et illa non omittenda ł. ob. Et haec i t. d.

Haem... ob. Hem...

Hagjologja g. nauka o rzeczach świętych.

Haja n. rekin ludojad.

Hajdamacy tur. kozackie bandy rozbójnicze w XVII w.; przen. włóczęgi, rabusie, łotry, zbóje; zawadjaki.

Hajduk węg. dawniejsza piechota węgierska; lokaj w stroju węgierskim na dworach wielkich panów.

Hajzówka hebr. prawo talmudyczne wzbraniające żydowi pod groźbą klątwy, podkupywać innego żyda, w celu zagarnięcia po nim dzierżawy, handlu, przedsiębiorstwa i t. p.

Hakatysta, członek stowarzyszenia polakożerczego pruskiego nazwanego H. K. T. od pierwszych liter nazwisk jego założycieli: Hansemann, Kennemann i Tiedemann, powstałego w celu systematycznego unicestwiania żywiołu polskiego w ks. Poznańskiem (wykup majątków z rąk polskich i t. p.).

Hakatyzm, zasady hakatystów.

Hakim ar. turecki mędrzec, lekarz i sędzia; Hakim Effendi główny lekarz przyboczny sułtana.

Halabarda n. dawna broń żelazna, złożona z długiego drzewca, na którom osadzony był topór z ostrym kolcem zamiast obucha i zakończona grotem u góry.

Halabardnik n. dawny żołnierz, używający halabardy.

Halali n. sygnał myśliwski na trąbce podczas polowania z ogarami przy dościganiu zwierzyny; otrąbienie.

Halerz w. dawna drobna moneta polska; dzisiejsza moneta drobna austrjacka.

Halla n. wielka sala przeznaczona na koncerty i zabawy; otwarty budynek, tylko pod dachem na słupach; targowisko lub plac nakryty dachem.

Halometr, Haloskop g. narzędzie służące do badania zawartości soli w solance.

Halt n. stój! wstrzymaj się!

Haltery n. ob. Hantle.

Halucynacja ł. chorobliwe złudzenie zmysłów, polegające na widzeniu różnych przedmiotów i słyszeniu dźwięków nie istniejących; przywidzenia, widziadła, marzenie na jawie.

Halurgja g. nauka o przemyśle solnym.

Hałwa, Hajwa tur. słodkie ciasto zrobione z orzechów, miodu i oleju konopnego, używane jako przysmak.

Hamadrjada g. nimfa leśna.

Hamak, kawał płótna lub siatka sznurkowa zawieszana, służąca do leżenia w niej.

Haman hebr. potwór, zły człowiek.

Hamernia n. fabryka, w której wyrabiają grubsze przedmioty z żelaza i stali za pomocą kucia młotami maszynowemi; kuźnica.

Hamować n. powstrzymywać, powściągać.

Hamulec n. przyrząd do wstrzymywania obrotu kół u wozów, wagonów; przen. czynnik, wzgląd, powściągający popędy, nałogi, żądze i namiętności.

Handel n. wymiana towarów, płodów i wszelkiej własności, jednych na drugie lub na pieniądze; kupno i sprzedaż; środek zarobkowania; sklep, skład, magazyn.

Handicap a. (hendikep) wyrażenie sportowe dla określenia wyścigu koni wszelkiego wieku i siły, przyczem waga, jaką ma dźwigać każdy koń, jest zastosowana do jego wieku i możności; gra o zakład z forami.

Handlowy regiestr, księga prowadzona przy właściwym sądzie, zawierająca wykaz firm i wszelkie dano osobiste o kupcach i spółkach handlowych w danej miejscowości.

Hands-off a. (hends-off) precz z rękami, nie tykać!

Handsome a. (hensöm) dwukołowy powozik o dwu miejscach, z wysokim kozłem z tyłu.

Handżar a. Andżar tur. broń sieczna, rodzaj obosiecznego sztyletu z długą rękojeścią, zakrzywionego na końcu, puginał.

Hannibal ante portas ł. Hanibal pod bramami; przen.: blizkie niebezpieczeństwo.

Hanswurst n. komiczna osoba farsy ludowej niemieckiej, błazen, arlekin.

Hantle n. przyrząd do ćwiczeń gimnastycznych, składający się z dwóch kul żelaznych lub drewnianych, połączonych z sobą krótką rączką, (zwykle używa się para), ciążki.

Hanza n. dawny związek handlowy północnych miast w Niemczech.

Hanzeatycki, należący do Hanzy.

Haracz tur. danina pieniężna, składana przez państwa chrześcijańskie Turcji, aby się wykupić od napadu; danina składana przez ludy podbite zwyciężone; opłacanie się.

Haranga f. długa, uroczysta mowa, (powitalna, pochwalna) przemówienie do zgromadzenia, do wojsk i t. p.

Harbajtel n. siatka lub woreczek na pomieszczenie warkocza, używany w XVII i XVIII w.

Harc n. utarczka, początek walki; popisywanie się konną jazdą, swywolenie.

Harcap n. warkocz, noszony dawniej przez mężczyzn.

Harem arab. oddzielne mieszkanie kobiet u mahometan; ogół kobiet mahometanina.

Harfa lub arfa, duży instrument muzyczny o strunach metalowych, formy trójkątnej; h. do czyszczenia (arfowania) zboża, żwiru i t. p., narzędzie złożone z ramy i siatki drucianej; h. eolska patrz Eolska.

Harmider n. wrzawa, zgiełk, zamięszanie.

Harmonijny g. zgodny, dźwięczny.

Harmonika g. instrument muzyczny, składający się z czworobocznego miecha, zaopatrzonego po obu stronach w deszczułki z dziurkami i klapami wypuszczającemi głos.

Harmonizować, zgadzać się, być w zupełnej zgodzie; sympatyzować.

Harmonja g. zgodność i dźwięczność tonów; nauka o prawach akordów; właściwy stosunek do siebie części pewnej całości; zgoda, jedność.

Harpagon g. skąpiec, sknera (nazwa wzięta z komedji Molièra).

Harpje g. w mitol. greck, boginie burzy, przedstawiane w postaci ptaków drapieżnych z głowami kobiet, nienasycone i łaknące; przen. człowiek zły, chciwy, czyhający na cudze dobro i zdobywający je niegodziwemi środkami.

Harpun a. dziryt, grot żelazny w kształcie strzały, zaopatrzony w dwa zagięte haki, na sznurze, używany przy połowie wielorybów, fok i t. p.

Hart n. twardość; moc, siła, wytrzymałość, wytrwałość, silny charakter w znaczeniu dodatnim, nie poddawanie się.

Hartful n. drążek do którego przywiązuje się statek po przybiciu do lądu.

Hartować n. robić żelazo twardszem przez rozpalenie i nagłe ostudzenie go w zimnej wodzie; hartować ciało: robić je wytrzymałem, odpornem na wpływy zewnętrzne; hartować się: zaprawiać się do wytrwałości, wytrzymałości.

Haszysz ind. wyciąg z konopi indyjskich, w med. używany jako środek odurzający, kojący ból; na Wschodzie palony jako tytuń w fajkach sprowadza utratę przytomności i halucynacje.

Hatt, Hattiszeryf albo Hatti Humajum tur. reskrypt sułtana, rozkaz własnoręczny sułtana.

Haubica czes. gatunek działa, krótka armata gwintowana, śmigownica.

Hausse f. (os) zwyżka, podnoszenie się kursu papierów wartościowych; à la hausse grać, spekulować na zwyżkę papierów.

Haussier f. (osjć) spekulujący na podniesienie się kursu papierów.

Haust ł. łyk, połknięcie.

Haute-finance f. (ot finans) potęgi finansowe; pierwszorzędni bankierzy.

Haute nouveauté de la saison f. (ot nuwoté dö la sezą) najświeższa nowość sezonowa (o modach).

Haute-volée f. (ot wolé) znakomite, wytworne towarzystwo, arystokracja.

Haut gout f. (ogu) smak, gust, delikatny, wybredny, (mówiąc o stroju, o potrawach).

Haut relief f. (orelief) wypukłość, bryłowatość. plastyczność (o rzeźbie); wypukłe odstawanie od tła (o obrazie).

Havelock a. (hewlok), rodzaj płaszcza bez rękawów z peleryną tylko z przodu.

Hawarja a. Awarja f. uszkodzenie, szkody, straty i koszty, jakie ponosi okręt lub jego ładunek podczas podróży morskiej; ubezpieczenie, ładunku okrętowego.

Hazard f. ślepy los, przypadek, traf; próbowanie szczęścia przez czyny nieobliczone lecz zależne od ślepego losu; hazardowna gra: gra losowa, ryzykowna, niepewna.

Hazardować f. odważyć się, stawić na los szczęścia, ryzykować.

Hebe g. w mit grec. bogini młodości i piękności, podczaszyni bogów rozlewająca i roznosząca bogom nektar i ambrozję.

Hebel n. narzędzie stolarskie do strugania i wygładzania drzewa.

Hebes ł. tępa, zakuta głowa, głupiec.

Hedonizm g. system filozoficzny, podług którego rozkosze zmysłowe są celem życia.

Hedżira lub Hegira ar. ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny, r. 622 po n. Chr., od której mahometanie liczą lata; era makometańska.

Hegemonja g. przewództwo, pierwszeństwo, przewaga jednego państwa nad innemi, zagarnięcie głównego kierunku i wpływu na obrót spraw wspólnych.

Hegzametr ob. Heksametr.

Hejnał a. Hajnał węg. pieśń religijna grana przez trębaczów o wschodzie i zachodzie słońca lub jako sygnał godzin z wież kościelnych.

Hekatomba g. w starożyt. Grecji uroczysta ofiara ze stu wołów na cześć bogów; przen. mordercza walka, rzeź, śmierć wielu osób.

Heksametr g. sześciostopowy wiersz nierymowany, używany w epopejach.

Heksenszus n. nagły i silny ból muskułów krzyża.

Hektar g. francuska miara powierzchni mająca 100 arów (1¾ morgi).

Hektograf g. przyrząd złożony z zastygłej żelatyny, służący do łatwego i szybkiego odbicia w kilkudziesięciu egzemplarzach ręcznego pisma lub rysunku, wykonanego specjalnym atramentem.

Hektolitr g. miara objętości: sto litrów.

Helikon g. góra w Beocji, siedlisko muz u starożytnych.

Helikopter g. rodzaj maszyny latającej, mogącej wznieść się i utrzymać przez jakiś czas w powietrzu za pomocą odpowiedniego motoru i bardzo lekkiej, szybko obracającej się śruby, zaopatrzonej w skrzydła.

Heljocentryczny g. śródsłoneczny; odnoszący się do środka słońca, przyjmujący słońce za środek.

Heljochromja g. fotograficzny sposób otrzymania barwnych odbitek.

Heljografja a. Heljotypja g. sposób odbijania na papierze, za pomocą farby drukarskiej i prasy, zdjęć fotograficznych wytrawionych stosownemi bejcami.

Heljograwiura f. rycina drukowana z płyty metalowej, na której odbitą została sposobem fotograficznym i delikatnie wytrawiona.

Heljolatrja g. oddawanie czci boskiej słońcu, ubóstwianie słońca.

Heljolit g. kamień słonecznik.

Heljominjatura f. rodzaj specjalnego podkolorowania fotografji.

Heljos g. słońce, bożek słońca.

Heljoskop g. luneta do obserwowania słońca.

Heljostat g. przyrząd optyczny, przeznaczony do skierowywania promieni słonecznych stale na jeden i ten sam punkt pomimo dziennego biegu słońca.

Heljotrop g. minerał, odmiana chalcedonu, pół-drogi kamień ciemnozielony z czerwonemi i żółtemi plamkami i żyłkami; roślina szorstkolistna o kwiatach fijołkowych silnie pachnących.

Heljotropizm g. zdolność niektórych części roślin zwracania się w kierunku padających na nie promieni światła, lub odchylania się w kierunku wprost przeciwnym.

Hellada, Hellas g. starożytna Grecja.

Helleniści g. uczeni znawcy starożytności greckich, języka i literatury greckiej.

Hellenowie g. dawna nazwa Greków.

Heller ob. Halerz.

Hellespont g. dawna nazwa cieśniny Dardanelskiej.

Helota g. niewolnik spartański, który należał do miejscowej ludności achejskiej, podbitej przez Spartan i pozbawionej wolności.

Helotyzm g. postępowanie z ludźmi jak z niewolnikami; zachowanie się niewolnicze.

Helweckie wyznanie, wyznanie ewangielicko-reformowane, Kalwińskie.

Helwecja ł. Szwajcarja.

Hełm n. szyszak: metalowe nakrycie głowy w kształcie kaska rzymskiego.

Hematoksylina g. barwnik czerwony, niebieski lub fijoletowy otrzymywany z drzewa kampeszowego, używany w farbierstwie i przy badaniach mikroskopowych.

Hematyna g. barwnik czerwony krwi.

Hematyt g. odmiana czerwonej rudy żelaznej.

Hemisfera g. półkula.

Hemoglobina g. substancja białkowata, będąca główną składową częścią czerwonych ciałek krwi.

Hemoptoe g. krwotok płucny.

Hemoroidy g. obrzmienie żył w dolnym ustępie kanału kiszkowego; krwawnicę.

Hemorragja g. utrata krwi, krwotok.

Hemostatyczny g. wstrzymujący krwotok.

Hepatika g. środki lekarskie na chorobę wątroby.

Hepatyk g. cierpiący na wątrobę.

Hepatyt g. kamień wątrobiany.

Heptarchja g. panowanie siedmiu władców.

Heraldyk n. uczony znający się na herbach.

Heraldyka g. nauka o herbach.

Herb n. znak, godło stałe i dziedziczne, nadawane jako oznaka szlachectwa; godło państwa, prowincji, miasta i t. p.

Herbarjum ł. zielnik.

Herbarz, dzieło zawierające zbiór i opisy herbów i rodowody rodzin szlacheckich.

Herboryzować ł. zbierać rośliny w celu naukowym.

Heredytalny ł. dziedziczny.

Heretyk g. chrześcijanin odrzucający prawdy, które podaje do wierzenia religja, a wyznający błędną naukę; odszczepieniec, kacerz.

Herezja g. odstąpienie od dogmatów religijnych; odszczepieństwo, kacerstwo; przen. błędne twierdzenie, wygłaszanie zdań niezgodnych ze zdrowym rozsądkiem.

Herezjarcha g. twórca herezji, wódz odszczepieństwa religijnego.

Herkules ł. syn Jowisza, mityczny bohater grecki; człowiek silny i mężny.

Herkulesowa praca, olbrzymia praca, przechodząca siły ludzkie.

Hermafrodyta g. dwupłciowy.

Hermeneutyka g. sztuka wykładania, objaśnienia tekstu a głównie Biblji.

Hermetyczny g. niedopuszczający powietrza, szczelnie, ściśle zamknięty.

Hermetyzm g. ob. Okultyzm.

Hernhuci czyli bracia Morawczycy; sekta pretestancka.

Heroiczny g. bohaterski; wielkiego ducha; silny, energiczny, ale ryzykowny (środek lekarski).

Heroi-komiczny g. bohatersko-śmieszny.

Heroina g. bohaterka.

Heroizm g. bohaterstwo, gotowość poświęcenia się; wielkość duszy.

Herold n. w średnich wiekach sługa, urzędnik królewski ogłaszający publicznie i uroczyście narodowi wolę władcy, wojnę, pokój i t. p.; dozorca nad turniejami; sprawdzający pochodzenie i herby uczestników turnieju.

Heroldja n. władza rozpatrująca dowody szlachectwa.

Herostrat g. grek, który dla wsławienia się podpalił w r. 356 przed Chr. słynną świątynię Djany w Efezie; przen. człowiek szukający sławy ze złych uczynków, niszczyciel pięknych zabytków i dzieł sztuki.

Hesperydy g. w mitol. grec. powabne dziewice w ogrodach bogów, pełnych złotych jabłek, strzeżonych przez smoka.

Hetera g. nierządnica.

Heteredoksja g. obca, błędna nauka lub wiara.

Heteromorfizm g. wielopostaciowość.

Heureka! ob. Eureka.

Heurystyczna metoda g. metoda prowadząca ucznia do wynajdywania samodzielnie prawd i zasad nauki.

Hexametr ob. Heksametr.

Hiatus ł. nieprzyjemny zbieg samogłosek, rozziew.

Hiberna ł. leże zimowe; dawniej podatek na utrzymanie wojska w zimie.

Hic et nunc ł. tu i zaraz; natychmiast.

Hic haeret aqua ł. w tem sęk, to sęk nielada; (dosł. tu zatrzymała się woda).

Hic jacet ł. tu leży (napis na nagrobkach).

Hic jacet lepus ł. w tem sęk, w tem rzecz; (dosł. tu leży zając).

Hic mulier ł. kobieta energiczna, herod-baba.

Hic Rhodus, hic salta ł. pokaż, co umiesz (dosł. tu Rodos, tu skacz).

Hidalgo hiszp. szlachcic w Hiszpanji.

Hier liegt der Hund i t. d., ob. Da liegt i t. d.

Highlander a. (Hajlender) strzelcy szkoccy w wojsku angielskim.

High-life a. (haj lajf) wyższe sfery społeczne, arystokracja.

Hipika g. znajomość wszystkiego co dotycze konia.

Hipocentaur g. twór bajeczny: pół konia, pół człowieka.

Hipochondrja g. chorobliwy rozstrój ducha, usposobienie smutne, zgryźliwe; śledziennictwo.

Hipochondryk g. śledziennik.

Hipodrom g. miejsce gdzie w starożyt. Grecji odbywały się wyścigi konne z wozami; u Rzymian cyrk; dziś arena cyrkowa, ujeżdżalnia.

Hipofag g. jedzący mięso końskie.

Hipogryf g. bajeczny koń skrzydlaty z głową gryfa.

Hipokratesa sztuka, sztuka lekarska.

Hipokryta g. obłudnik.

Hipokryzja g. obłuda, udawanie, nieszczorość.

Hipoman g. namiętny miłośnik koni.

Hipoteczny wykaz, szczegółowy opis majątku nieruchomego, wyszczególnienie praw własności i zmian w tychże prawach oraz długów, ciążących na majątku nieruchomym.

Hipoteka g. instytucja prawna zabezpieczająca prawa rzeczywistych właścicieli oraz prawa osób trzecich do nieruchomości; archiwum akt hipotecznych dotyczących własności nieruchomej.

Hipotekować g. zapisać do księgi hipotecznej dług lub jakiebądź prawo rzeczowe ciążące na nieruchomości.

Hipotetyczny g. niepewny, polegający na przypuszczeniu, przypuszczalny.

Hipoteza g. przypuszczenie, teorja oparta na prawdopodobieństwie.

Hippokrene g. źródło natchnienia poetycznego na górze Helikonie, powstałe z uderzenia kopytem Pegaza.

Histerja, Histeralgja g. rozstrój nerwowy.

Histochemja g. dział chemji, badający skład komórek i tkanek zwierzęcych i roślinnych oraz procesy chemiczne, zachodzące w nich w czasie życia organizmu.

Histologja g. część anatomji, badająca tkanki i komórki składające ciało i organy ludzi, zwierząt i roślin.

Historia est magistra vitae ł. historja jest nauczycielką życia.

Historja ł. dzieje, dziejopisarstwo.

Historjografja g. pisanie historji, dziejopisarstwo.

Historjozofja g. rozpoznawanie praw, rządzących faktami dziejowemi, filozofja historji.

Historyka, sztuka pisania dziejów.

Histrjon g. u dawnych Rzymian aktor sceniczny.

Hjalurgja g. fabrykacja szkła.

Hjerarchja g. stopniowanie godności i urzędów kościelnych i świeckich.

Hjeroglify g. pismo znakowe i obrazowe dawnych egipcjan.

Hjeromancja g. wróżbiarstwo z ofiar, szczególnie z wnętrzności zwierząt poświęconych na ofiarę.

Hjetometr albo Hjetoskop g. przyrząd do mierzenia ilości spadłego deszczu.

Hjobowa wieść, smutna, przerażająca, żałobna wiadomość.

Hoch! n. niech żyje!

Hochdeutsch n. dzisiejszy język niemiecki klas wykształconych.

Hoc loco ł. na tem miejscu.

Hodegietyka g. wskazówki sposobu nauczania w wyższych zakładach naukowych, wstęp przygotowawczy do studjów nad daną umiejętnością.

Hodie mihi, cras tibi ł. co dziś mnie, jutro tobie.

Hodometr n. drogomiar, narzędzie do mierzenia przebytej drogi, do liczenia zrobionych kroków.

Hofmana krople ob. Anodyny.

Hokus-pokus, formułka używana przez wykonywujących sztuki magiczne.

Holendernia, gospodarstwo nabiałowe zwane tak od osadników holenderskich.

Holendrować h. zakreślać łyżwami na lodzie linje esowate.

Holendry n. maszyny w papierniach do rozdrabniania i miażdżenia szmat.

Hołd n. objaw czci, szacunku, czołobitności.

Homagjalna przysięga ł. przysięga na wierność tronowi.

Homagjum ł. hołd, hołdownictwo, przysięga wierności składana najwyższej władzy.

Homar n. rak morski.

Home a. (om) własny domek, własne rodzinne ognisko.

Homeopata g. lekarz leczący metodą homeopatyczną.

Homeopatja g. metoda leczenia wynaleziona przez d-ra Hahnemanna, polegająca na używaniu przeciw chorobom takich środków, które mogą wywołać u zdrowych objawy tej samej choroby, i na podawaniu lekarstw w dozach bardzo drobnych.

Home-rule a. (om rul) samorząd Irlandji.

Homeryczny śmiech g. niepowstrzymany, głośny wybuch śmiechu.

Homicidjum ł. zabójstwo, morderstwo.

Homiletyka g. nauka umiejętnego układania i wypowiadania kazań.

Homilja g. kazanie albo nauka duchowna wykładająca tekst Pisma Św.

Homme d’affaires f. (om daffer) człowiek oddany robieniu interesów, umiejący prowadzić interesy; przedsiębiorca, spekulant.

Homme d’esprit f. (om despri) człowiek rozumny, dowcipny.

Homme d’etat f. (om deta) mąż stanu, polityk.

Homo ł. człowiek.

Homograficzne wydanie, naśladujące wiernie rękopis, lub stary druk (papier, format i czcionki).

Homo homini lupus ł. człowiek człowiekowi jest wilkiem t. j. człowiek niecierpi człowieka i wyrządza bliźniemu nieraz wiele złego.

Homologiczny g. jednoimienny, zgodny, odpowiedni.

Homologumena g. księgi Nowego Testamentu, których autentyczność została udowodnioną i uznaną.

Homomorficzny g. równokształtny.

Homonimy g. wyrazy jednakowo brzmiące, ale różne znaczeniem.

Homo novus ł. człowiek nowy, osobistość nieznana; parwenjusz, dorobkiewicz, nowicjusz.

Homo proponit, Deus disponit ł. człowiek strzela a Pan Bóg kule nosi.

Homo sum, humani nihil a me alienum puto ł. jestem człowiekiem i nic ludzkiego nie powinno mi być obcem, (zwykle używa się przez skrócenie tylko dwóch pierwszych wyrazów „homo sum“).

Homrulery a. stronnictwo polityczne w parlamencie angielskim, domagające się samorządu dla Irlandji.

Homunculus ł. człowieczek, człeczyna; w Fauście Goethego człowiek wytworzony w sposób chemiczny.

Honeste ł. wspaniale, okazale, godnie, przyzwoicie.

Honnête f. (onet) uczciwy, prawy, zacny.

Honny soit qui mai y pense f. (onni sua ki mal y pa͡ęs) hańba temu, kto o tem źle myśli (dewiza angielskiego orderu Podwiązki).

Honor ł. cześć, dobre imię, godność, zaszczyt.

Honorable f. (onorabl) Honorabilis ł. godzien czci, szacunku, szanowny, czcigodny.

Honorarjum ł. jednorazowe wynagrodzenie pieniężne (lekarza, adwokata, literata i t. p.), czesne.

Honoratiores ł. (honoracjores) osoby wyższe dostojeństwem, członkowie wyższych stanów; znakomitości; ludzie najgodniejsi szacunku.

Honores mutant mores, sed raro in meliores ł. zaszczyty zmieniają obyczaje (człowieka), lecz rzadko na lepsze.

Honoris causa ł. dla zaszczytu.

Honorować ł. składać cześć, otaczać objawami szacunku, uznania.

Honorowanie wekslu, zapłata wekslu przez osobę, na którą został wystawiony.

Honorowy ł. mający poczucie godności osobistej, nieskazitelny, prawy; h. urząd = bezpłatny; tytuł h. = nadany dla okazania czci; członek h. = nierzeczywisty, nieczynny, tytularny.

Honory ł. zaszczyty, dostojeństwa, odznaczenia; oznaki czci; (w kartach) najwyższe karty atutowe czynić honory domu — umiejętnie wypełniać obowiązki gospodarza domu względem gości; oddawać honory — (o wojsku) prezentować broń, spełniać przepisane oznaki uszanowania.

Honwedzi węg., dosł.: obrońcy kraju; żołnierze piesi i konni, należący do t. zw. obrony krajowej węgierskiej; wojsko wyłącznie węgierskie, nie należące do wspólnej armji austro-węgierskiej.

Horae canonicae ł. stałe godziny, przeznaczone na odmawianie przez kapłanów pewnych przepisanych modlitw; stała godzina powrotu do domu, jedzenia i t. d.

Horda tat. dziki tłum, zgraja, obóz, koczowisko (tatarów), koczujące plemię.

Hornblenda n. rzadziej używana nazwa amfibolu.

Horoskop g. przepowiednia losu człowieka ze stanu gwiazd w chwili przyjścia jego na świat; wróżba przyszłości.

Horrendum ł. rzecz straszna, okropność.

Horribile dictu ł. strach mówić, o zgrozo!

Horror ł. strach; zgroza, okropność!

Horror vacui ł. obawa próżni.

Hors de combat f. (or de kąba) niezdolny do walki.

Hors d’oeuvre f. (ordöwr) przydatek, przystawka; danie na stół nie liczące się do potraw, np. masło, rzodkiewka i t. p.

Hortolog ł. znawca i miłośnik sztuki ogrodniczej.

Hortykultura ł. ogrodnictwo.

Horyzont g. widnokrąg, poziom; zakres wiedzy lub pojęcia.

Horyzontalny g. poziomy.

Hosanna hebr. zawitaj! Panie zbaw nas! wspomóż!

Hospice f. (opis) Hospicjum ł. klasztor w górach, służący za schronienie dla podróżnych, pielgrzymów; dom przytułku dla ubogich, dla starców, schronisko, przytulisko.

Hospodar, pan, tytuł panujących dawniej na Multanach i Wołoszczyźnie.

Hostja ł. Komunikant kapłański, opłatek poświęcony spożywany przy Komunji św.

Hotel garni f. mieszkania do najęcia z urządzeniem domowem i usługą, hotel.

Hotentot, murzyn z południowej Afryki; człowiek dziki bez oświaty.

Howasi, góralski lud, zamieszkujący wnętrze Madagaskaru, do 1895 r. panujący nad całą wyspą.

Hugonoci, wyznawcy nauki Kalwina we Francji w XVI wieku, prześladowani jako inowiercy.

Hukier hol. dwumasztowa łódź rybacka holenderska.

Humaniora ł. nauki wszechstronnie kształcące człowieka, głównie łacina i grecki; sztuka i literatura klasyczna.

Humanista ł. człowiek wykształcony wszechstronnie na podstawie klasycyzmu.

Humanitarny ł. ludzki, łagodny, oparty na oświacie i miłości bliźniego; h. naukin. zajmujące się umysłową stroną człowieka.

Humanizm ł. kierunek, przyjmujący nauki, sztukę i literaturę grecko-rzymską jako najlepszy środek kształcący i doskonalący umysłowość ludzką.

Humanizować f. czynić ludzkim, łagodzić, uobyczaić.

Humbug a. szarlatanerja amerykańska, blaga, kłamstwo, oszustwo.

Humerał ł. biała chusta, którą kapłan okrywa szyję i ramiona podczas Mszy Sw.

Humor ł. usposobienie, nastrój ducha; wesołe a dowcipne traktowanie ludzkich słabości; humorypłynne składniki organizmu ludzkiego (pojęcie przestarzałe).

Humoreska ł. krótki utwór literacki, napisany dowcipnie, pełen pogodnego humoru.

Humorysta ł. autor, piszący z humorem, dowcipem, rozśmieszająco; uprawiający literaturę humorystyczną.

Humorystyczny, pobudzający do wesołości, śmiechu; zabawny, wesoły, satyryczno-dowcipny.

Humus ł. ziemia urodzajna czarnoziem, próchnica.

Hunter a. (höntr) myśliwy, koń myśliwski.

Huragan arab. straszna burza z wiatrem, gwałtowny wicher.

Hurdle race a. (hördl-res) wyścigi konne połączone z przeskakiwaniem sztucznych przeszkód.

Hurtowny n. ryczałtowy, w większej ilości, nie drobiazgowy, na wielką skalę.

Huryski arab. w wierzeniach mahometan wiecznie młode i piękne dziewice, oczekujące wiernych w raju Mahometa.

Husyci, zwolennicy nauki reformatora Husa, sekta religijna w Czechach w XV wieku.

Huta n. zakład przemysłowy przerabiający rudę na metal; fabryka szkła.

Hybrydy g. stworzenia pochodzące z pomieszania dwóch rozmaitych gatunków np. muł; mieszańce; wyrazy utworzone z 2-ch języków.

Hydepark a. (hajdpark) publiczny park i zwierzyniec w Londynie.

Hydra g. mityczny potwór o siedmiu głowach, które po ścięciu odrastały, zabity przez Herkulesa; rodzaj polipa słodkowodnego; przen. złe ciągle szerzące się, trudne do wykorzenienia.

Hydrant g. kran ogniowy, kurek przy rurze wodociągowej, do którego można przykręcać węża gumowego przy gaszeniu ognia.

Hydrargyrum g. merkurjusz, żywo srebro, rtęć.

Hydrauliczna prasa, przyrząd służący do wywierania znacznego ciśnienia za pomocą wody.

Hydraulika g. umiejętność zastosowania w praktyce siły wody i jej ruchu.

Hydrodynamika g. nauka o prawach ruchu cieczy.

Hydrofobia g. wodowstręt.

Hydrognosta g. umiejący rozpoznawać podziemne położenie wód i wynajdywać źródła.

Hydrografja g. nauka zajmująca się opisem wód na kuli ziemskiej.

Hydrometr g. waga wodna, narzędzie do mierzenia ciężkości, gęstości, szybkości i siły płynów.

Hydropata g. lekarz leczący zimną wodą; zwolennik hydropatyi.

Hydropatja g. metoda leczenia zimną wodą.

Hydrostatyka g. nauka o równowadze cieczy w spoczynku i o ich ciśnieniu.

Hydrotechnika g. budownictwo wodne.

Hydroterapia g. zastosowanie zimnej wody do leczenia chorób.

Hygjea g. bogini zdrowia przedstawiana, z czarą w ręce z której wąż pije.

Hygjena g. nauka o zachowaniu zdrowia, o zdrowiu.

Hygrometr g. Hygroskop g. przyrząd do oznaczania wilgotności powietrza.

Hygroskopijna wata, bawełna (wata) chemicznie oczyszczona.

Hygroskopijność, własność niektórych ciał pochłaniania wilgoci powietrza bez łączenia się z nią chemicznie.

Hymen g. u starożyt. Greków bożek małżeństwa wyobrażany w postaci skrzydlatego chłopca z zapaloną pochodnią i zasłoną; małżeństwo.

Hymn g. utwór liryczny odznaczający się wyższym polotem myśli, wzniosły treścią i nastrojem; pieśń sławiąca wielkość i potęgę Boga.

Hymnologja g. nauka o hymnach, historja i literatura śpiewu kościelnego.

Hyperastenja g. zupełna bezsilność, wielkie osłabienie.

Hyperbola g. w retoryce: przesada; w gieom.: linja krzywa, pochodząca z przecięcia stożka płaszczyzną.

Hyperbolicznie g. przesadnie.

Hyperborejczycy g. u starożytnych bajeczni mieszkańcy dalekiej północy, cieszącej się wieczną wiosną.

Hyperemja g. napływ krwi, przekrwienie.

Hyperestezja g. nadmierna wrażliwość nerwów, nadczułość.

Hyperprodukcja g. zbyt obfita wytwórczość, nadmiar.

Hypertrofja g. nienormalny przerost pewnego organu w ciele człowieka.

Hypnotyzer g. wywołujący hypnozę.

Hypnotyzm g. nauka o snach sztucznie wywołanych.

Hypnoza g. sen sprowadzony sztucznie za pomocą wpływu magnetycznego jednej osoby na drugą.

Hypochondrja patrz Hipochondrja.

Hypostaza g. podstawienie; osobistość, zasada, istota.

Hypoteka patrz Hipoteka.

Hysterotomia g. cięcie cesarskie.

Hyzop g. roślina aromatyczna używana do potraw i jako lekarstwo.


Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Michał Arct.