Akt założenia konfederacji tyszowieckiej

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

    Niech się nie dziwuje, ani tego nikt nie będzie rozumienia, aby cny naród Polski, za łagodnemi wiarołomnego Pana uwiódłszy się obietnicami, wolnemi głosami sobie obranego miał kiedy odstąpić Pana. Prawda to, że oba Stany, jak JKMci jako téż i Stan Rycerski, oraz adversa ucisnęła fortuna, i do tak ścisłych przywiodła terminów, że za nastąpieniem z wszech stron wojsk nieprzyjacielskich na zgubę Rplitéj sprzysiężonych, JKMci za granicę ustąpić, Stanowi za Rycerskiemu i Województwom za protektora Króla Szwedzkiego przyznać przyszło, któremu według pism i obligów naszych, wiary dotrzymać jużby należało. Ale kiedy uważamy, jako bez wszelakiéj do wojny przyczyny, mimo pakta przez ś.p. Króla JMci Władysława w Sztumdorfie z Królestwem Szwedzkiém zawarte, na Rplitą nastąpił, więc i lubo od wojska i od wszystkich niemal Województw jest już aa protektora przyznany, którym wszelką ochronę i Religii Stéj Katolickiéj in toto konserwacyą obiecawszt, przeciwnym sposobem, w tak prędkim wszystko intervertere et convellere ta obtrusa protekcya poczęła, i tenże Król Szwedzki Państwa Koronne wojskom swoim pustoszyć, miasta i dwory szlacheckie rabować i w niwecz pozwala obracać, — Stan Szlachecki i innych wszelakich ludzi, exakcyami daleko większemi niżeli ich możność i intraty zniosą, uciąża, i one bez wszelkiego sejmowego postanowienia w ścisłym czasie ex arbitro suo wydawać rozkazuje, — Urzędy i Sądy wszelakie, tak duchowne jako i świeckie zwyczajami i dawnemi prawami pospolitemi stwierdzone pessundat, i ich potestatem do Gubernatorów, ludzi narodu cudzoziemskiego, prawa i zwyczajów ojczystych nieświadomych transtulit, którzy non audita nec judicata causa, kapłany boże i szlachtę męczyć i wystrzeliwać każą, a nade wszystko wprzód kościoły Pańskie ze wszystkich skarbów i splendorów despoliowawszy, zakonniki o srébra kościelne jakoby zachowane inkwirując, na śmierć mękami różnemi mordują, we dzwony, dokądby ich nieznośnemi summami nie okupiono, dzwonić przy kościołach nie pozwalają, — kościół nawet Częstochowski, miejsce najznaczniejsze nietylko Rplitej ale i orbi christiano do nabożeństwa i do wot różnych, dla tychże łupów skarbów Bogu oddanych obległszy w kilka tysięcy ludzi, sacrilega manu szturmem dobywać kazał, aby ten fundament devotionum inkwirowawszy, bezpieczniéj wytracał dalszemi procesami wiarę Stę Katolicką, a na to miejsce sprowadził, — dobra bene meritis do Królów Panów wedle praw Rplitéj dożywotnie rozdane, przy których tychże possesores zachować obiecał, z owych wyzuwszy, duchowne świeckim osobom a wielom z nich diversae religionis, na zniszczenie chwały Bożej denundano pro majori kościoły Pańskie i sługi Boże, regalia zaś bona inszym donatoriis swoim adherentom rozdał, legitimis broniąc privilegia przeciwko danéj od siebie wyraźnéj deklaracyi; — o renowacji pakt z Hanem JMcią Krymskim zawartych i poprzysiężonych nie myśli, i owszem z największemi nieprzyjaciołami naszemi conjunctionem armorum zawrzeć, a potém nas tot malis fessos w wojnę turecką na ostatnią zgubę implikować intendit; — a cokolwiek deklaracyami swemi tak Rplitéj jako i wojsku devovit i instrumentis literatoriis ręką własną podpisanemi upewnił, to wszystko in recenti zrujnował, nie strzymał, i połamał; — kościoły Pańskie, duchowieństwo, stan szlachecki i wszystkich najniższego stanu obywatelów Rplitéj ucisnął; — póki tedy jeszcze tak ciężki i niesłowny Pan daléj nie rozszerzy się i fortec Koronnych w sekwestr swój nie weźmie, póki wojska i narodu polskiego w ciężkie jarzmo zwyczajów niemieckich nie zaprzęże, a nadto kiedy nas Król JMć Kazimierz wolnemi głosami przez nas obrany Pan, w tém upewnia, że przy całości wiary Stéj Katolickiéj i kościołów Pańskich, przy prawach i wolnościach naszych oraz z nami stawać, i głowę swoję Królewską za całość ojczyzny odważnie nieść sumituje się, i znaczne suo pro interesse posiłki obiecuje; — z tych tedy wszystkich przyczyn, i z wrodzonéj narodowi Polskiemu należytéj przeciw Panom swoim cnoty i wiary, zabiegając dalszemu kościołów Pańskich spustoszeniu i ojczyzny zniszczeniu, pomienionego Króla Szwedzkiego za protektora mieć nie możemy, i jego wszystkie akta i quocunque modo collationes bonorum annihilujemy, a samego, ze wszystkiemi temi, którzyby mu quocunque modo adhaerere chcieli, pro hostibus patriae deklarujemy, choćby też ex corpore Regni cives byli. A jeżeliby resepicere niechcieli, i przeciwko jemu, jako przeciwko nieprzyjacielowi kościoła Bożego i ojczyzny naszéj, także i przeciwko adherentom jego, za wiarę Stą Katolicką, za kościoły Pańskie, za tak wielkie krzywdy Rplitéj i szkody, za prawa, swobody i wolności nasze, wszyscy inricem, — tak wojsko, nie referując się na niedochodzenie zasług, ale ich rekuperacyą do uspokojenia ojczyzny zachowawszy, jako téż i stan szlachecki, na żadne prawa przeszłych czasów, jakimkolwiek sposobem otrzymane, spólnie i nierozerwanie trybem wojennym postępować deklarujemy, i na wojnie statecznie trwać, dokąd ojczyzny nie uspokoimy, submitujemy się wiążemy, i wszyscy invicem sobie poprzysięgamy. I żaden nas drugiego, choćby w najcięższym razie, Rplitéj odstępować, ani in alienas partes transire, fakcyj żadnych, scissiones et seorisinvationes, dismembracyi i wyuzdania z wojska praktyk, konfederacyj szkodliwych związkom naszym, kół i schadzek prywatnych czynić nie będziemy, zgodą wolą i jednostajne serce niosąc na obronę Rplitéj. A iż w takiém zamieszaniu Rplitéj niektórzy ex civibis patriae są dotąd ex partibus Króla Szwedzkiego, i przy nim zostają, tedy tym wszystkim ex certis rationibus amnestyą puścić, jako synom ojczyzny, bratersko obiecujemy, aby tylko, wziąwszy wiadomość o naszym związku, póki nam z nieprzyjacielem do boju nie przyjdzie, do tego związku naszego obrony Rplitéj przybyli, i wespół z nami tego dziedzicznego chwały Bożej Państwa, i swobód ojczystych bronili. A którzyby contumaces zostawali, dobra ich judicio Wodzów naszych i Komissarzów podlegać mają. A nad to wszystko, prawem przekonanym i locum standi nie mającym, i osobom wszystkim niższego stanu niż szlachecki, etiam extrancis nietylko bene merendi in Republicam plac otwieramy, ale téż okazyą ofiarujemy i ukazujemy przystęp do szlacheckich prerogratyw, ktoby jedno według możności swéj w téj usłudze Rplitéj i związku naszym zostawał i przysługiwał się. A żeby tém lepiéj securitati Reipublicae provideatur, i tém gruntowniejsze wszystkie consilia być mogły, do Jaśnie Wielmożnych ichMMPanów Stanisława z Potoka na Podhajcach Potockiego Wojewody i Generała Ziem Kijowskich, Hetmana Wielkiego Koronnego, Sokalskiego, Krasostawskiego, etc. Starosty, Stanisława na Brzeziu Lanckorońskiego Wojewody Ziem Ruskich, Hetmana Polnego Koronnego, Skalskiego, Ratyńskiego Starosty, przydajemy Komissarzów z wojska, Jaśnie Wielmożnych ichMMPanów Krzysztofa z Łochojska Tyszkiewicza Wojewodę Czerniechowskiego, Starostę Żytomierskiego, także Andrzeja z Potoka Potockiego Obożnego Koronnego Starostę Wojnickiego: Jacka Szembeka Starostę Bohusławskiego, Stanisława z Służewa Służewskiego Starostę Horodelskiego, Stanisława Domaszewskiego Widlicz Sędziego Zubowskiego, Rotmistrza JKMci: Wacława z Brzezia Lanckorońskiego Rotmistrza JKMci, Daniela Sośnickiego z Towarzystwa z pod Chorągwié JKMci: z Województw zaś, każdego po jednemu, których sobie z pośrodka siebie wszyscy nierozdzielnie pluralitate vocum obiorą. I gdy literis patentibus każdy z IchMciów takowe obranie ukaże, każdy proprio juramento miejsce Województwa swojego in consiliis zasiadać będzie, jakoż już niektóre Województwa takowych Komissarzów obrały. Dając wszelką moc i władzę pomienionych Jaśnie Wielmożnych IchMMPanów Komissarzów, którzy do tego zawsze wokowani być mają, i bez nich nie ma nic być konkludowanego, propriis votis wszystkich wszystkich wstępnych prawu pospolitemu, i temu związkowi naszemu i nieposłusznych, i excessus jakiekolwiek popełniających definitive sądzić; a nadto wszystkim niebezpieczeństwo Rpltéj zabiegać i o niéj spółczenie radzić; legacye wszelakie odprawować i przyjmować, z postronnemi Pany konfederacye mieć conjuntiones armorum, także pacta i foedera zawierać, i ich pieniędzy ad usum publicum zasięgać, i wszelakie Rplitéj potrzeby prowidować, i to wszystko cokolwiek in rem et bonum Reipublicae ac conservationem moderni status nostri być może, czynić i odprawować; a z tego wszystkiego chyba Bogu samemu reddituri rationes. Ostrzegając tego, iż gdy którykolwiek z IchMMPanów Wodzów naszych na radach takowych, Rpltéj dobro i teraźniejszy stan nasz obchodzących prezydować będzie, votum JMci za dwóch pisane bydź ma, i dlatego wszystkie consilia pluralitate sententiarum, aliquorum absentia w radzie non obstante, konkludowane być mają, nie prejudykując dignitati IchMMPanów Hetmanów, quo ad usum władzy w postępku wojennym należytéj. Ażeby takowe consilia i sprawy Rpltéj jako najdoskonaléj i najsprawiedliwiej odprawowały się, i związek tak świętobliwy tém skuteczniejszym był, przysięgami ad aram w kościele przez nas odprawionemi, w sposób niżej opisany utwierdzamy.

Przysięgi rota Jaśnie Wielmożnych ichMMPanow Hetmanów.

    Ja N.N. przysięgam Panu Bogu wszechmogącemu w Trójcy świętéj jedynemu, iż według powinności urzędu mego i obowiązku na mnie w téj Konfederacyi od wojska Koronnego i obywatelów Koronnych włożonego, wedle możności mojéj będę dość czynił, i to wszystko co urzędowi mojemu należy, wedle Boga, sumienia i prawa pospolitego sprawował, żadnych respektów pokrewności, ani téż pożytków i prywat swoich nie upatrując, ani traktują; ale tak w sprawach Rpltéj potocznych, jako téż i wojnennych, wszystko ad bonum publicum stósować i sprawować będę, tajemnic téż tak sądowych jako i rad wszelakich nikomu nie będę objawiał. Tak mi Panie Boże dopomóż.

Przysięga IchMMPanów Komissarzów.

    Ja N.N. przysięgam etc. Iż według obowiązku na mnie téj Konfederacyi od wojska i od obywatelów Koronnych włożonego, będę dosyć czynił wedle możności powinności mojéj w radzie i w zdaniu mojém, które dawać będę wedle Boga, sumienia i prawa pospolitego. Żadnych prywat ani pożytków swoich upatrywać nie będę, ani téż w sądach za przyjaźnią i nieprzyjaźnią, podarunkami i obietnicami uwodzić się i praktyk żadnych z niskim czynić nie będę; ale tak w sądach jako i we wszystkich sprawach Rpltéj dobro pospolite upatrywać będę, we wszystkim rozsądku sumienia mego naśladując. Tajemnic téż tak sądowych jako i rad wszelakich nikomu nie będę objawał. Tak mi Panie Boże dopomóż.

Przysięga tak wojska jako i obywatelów Koronnych.

    My N.N. przysięgamy etc. Iż według obowiązku naszego i Wodzom naszym i IchMMPanom Komissarzom naszym danego za wiarę Kościół Sty Katolicki, za Króla JMci Pana Naszego Jana Kazimierza nam panującego, za wolności, prawa, i swobody Rpltéj naszéj, bez wszelakiéj dysmembracyi i rozerwania, póty, póki cała Rplta uspokojona nie będzie, i póki Szlachta bracia nasi w tym związku konfederacyi trwać z nami będą, statecznie pod władzą Wodzów naszych i Komissarzów do nich przydanych zostawać mamy. Za żadnemi korupcyami i prywatami nie udając się, żadncyh sobie conventicula nie czyniąc, ani do żadnego buntu wiążąc się, ale Boga tylko samego i całość ojczyzny mając przed oczyma naszemi, za one zdrowie łożyć powinniśmy. W czém nam Panie Boże dopomóż.

    Już tedy w imie Pańske stosując się do tego powszechnego i świętobliwie zawartego związku wziąść się nam wszystkim za broń oraz potrzeba, i dlatego pospolite ruszenie uchwalamy, i uniwersały przedtém wydane utwierdzając, tego dokładamy, abyśmy wszyscy tak jako będzie świerzémi uniwersałami deklarowano, na czas i miejsce stawali, pod winą i exekucyą taką na osobach i dobrach nieposłusznych związkowi naszemu, jaka najskuteczniejsza zdać się będzie Wodzom i Komissarzom naszym, chociażby zaraz Chorągwie zsyłać i z osób i dóbr uporczywych i nieposłusznych exekucyą czynić przyszło, nikogo z najmniejszych i największych nie ochraniając. A że z niektórych Województw i Ziem Koronnych, Deputaci dla niebzpieczeństw do namowy związku naszego przybyć nie mogli, bratersko IchMciów inwitując asekurujemy, że skoro przybędą, in gremium et consortium nostri, propiis similibus juramentis IchMciów samych i Komissarza IchMci przyjmiemy. A przy téj naszéj radzie, jako za wzajemną i powszechną świętą zgodą, tak téż pobłogosławił Pan Bóg intencye i chwalebny związek nasz wiadomością o Wodzu wojsk i wojska o wielu obywatelach W. X. Lgo, że wzajem z nami i ochotę siły swoje złączyć gotowi na obronę Rpltéj. [Aby tedy to połączenie przyspieszyć, ofiarujemy się IchMciom braterskiém sercem naszém i wszelką chęcią i z całych sił naszych, i wszystkiém tém, co do ratowania przyczynić się może téj ojczyzny] spólnéj naszej: a do dalszéj konfederacyi z IchMciami i namowy, moc i władza IchMMPanom Wodzom naszym i Komissarzom zostawuejmy. To tedy nasze postanowienie i chwalebny związek pod obowiązkiem wykonanéj przysięgi i straty honoru, zdrowia i dóbr, (co wszystko pod exekucyą IchMMPanów Wodzów naszych i Komissarzów poddajemy), trzymać w każdym najmniejszym punkcie i ziścić przyobiecujemy, i nadto dla lepszej wagi, wiary i pewności, przy podpisie Jaśnie wielmożnych Wodzów i Komissarzów naszych, niektórzy przez deputaty od Chorągwi i Województw, niektórzy i sami przez się, podpisujemy. — Datum ut supra.

Stanisław z Potoka na Podhajcach Potocki, Wojewoda i Generał Ziem Kijowskich, Hetman Wielki Koronny, Sokalski, Krasnostawski etc. Starosta. Stanisław z Brzezia Lanckoroński, Wojewoda i Generał Ziem Ruskich, Hetman Polny Ko- ronny, Skulski, Ratyński, Dymirski Nosowski etc. Starosta.

Informacje o tekście