Słownik etymologiczny języka polskiego/bały

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron

bały, bałonie, bałuchy, ‘ślepie’, wybałuszyć (oczy), bałuch i o zającu (dla wytrzeszczonych oczu). Możnaby, jak baki, odnosić do pnia ba-, z bhē-: bhō-, ‘świecić’ (ind. bhāti, grec. fainō), ale przeczy temu wiek i ograniczoność słowa. Nasuwa się inny wywód, od bałdy, ‘gałki (zatyczki)’, co wzięte z rus. bałda (z tatars.) ‘narośl na drzewie, pałka’, ‘bałwan’ (o człowieku-niezdarze); u Korczyńskiego r. 1698: »nikt nie przyprawił urzniętych bałdów« (‘gałek’), u niego o rusyzmy nietrudno; bały byłyby zgrubieniem bałd? Takie zetknięcie się słów narzeczowych z ruskiemi bywa, np. w polskim Fortunacie z r. 1560 mowa o czapce-bodatce, przenoszącej cudem-błyskawicą posiadacza; bodacić się, ‘przenosić się w ten sposób’; ależ bodziać, badziać się, ‘włóczyć, tłuc się’, powtarza się tylko w białorus. badziacca, co to samo znaczy; rusk. badiaga, badiażka, badiażnik o ‘zabawce i zabawnikach’ (do bodę?). Obok bałd są na Rusi i bołdy, a dalej bułdyr, ‘pryszcz’, bułdyga, ‘pijaczyna’, bołdyr, o ‘mieszańcach’, a stąd i gwarowe polskie: bałdyga, beldonek nawet, o ‘niezgrabnym’. Więc baczyć, słowo dawne, od nowych bał(uchów) oddzielić wypadnie i pozostawić na razie nieobjaśnionem.