W czasie, gdy w byłej dzielnicy pruskiej powstawała i rozwinęła się instytucja kółek rolniczych, powstawały także i rozwinęły się do niezwykłej potęgi nasze spółki ludowe. Między kółkami rolniczemi a spółkami ludowemi istnieje bliski węzeł pokrewieństwa, zaznaczający się tak w idei, jak i w zasadzie systemu. Kółka włościańskie, stanowiły dźwignię oświaty ludowej — spółki były motorami życia gospodarczego. Kółka włościańskie zbudziły włościan, skierowały ich ku światłu i wprowadziły do życia spółkowego. Pod względem dzielności i samodzielności „w duszach i czynach“, na skutek rozwinięcia myśli solidarności i współdziałania — kółka rolnicze torowały drogę dla ruchu spółkowego i tym sposobem przyczyniły się niemało do rozkwitu idei spółkowej. Poznanie genezy spółek ludowych nietylko posiada znaczenie historyczne, ale ułatwia zrozumienie zasadniczej idei, tkwiącej w podstawach całego systemu. W szczególności ułatwia ona poznanie szczegółów organizacyj i zasad, związanych ze sobą i uzupełniających się wzajemnie, zasad, w których na pierwsze miejsce występują tak
