I tutaj to w samem centrum właśnie żydowstwa postanowił Władysław Jagiełło umieścić ognisko nauk i cywilizacyi w Polsce. Razem z królową Jadwigą był on odnowicielem starej upadającej fundacyi Kazimierzowskiej. I dziwny zbieg okoliczności, dziwna zamiana miejsc: żydzi ustępują nowemu uniwersytetowi swych siedzib, aby po niejakim czasie osiedlić się gromadnie na Kazimierzu i to w sąsiedztwie okolicy właśnie, gdzie był, czy miał być pierwotny uniwersytet Kazimierza W.
Około narożnika Biblioteki Jag., w miejscu gdzie dziś sala Jagiellońska wznosi na 1. piętrze swe dumne mury, było kilka domów, które w końcu XIV w. często zmieniały właścicieli. Od strony ul. Jagiellońskiej był domek drewniany Lelki żydówki[1]; sam narożnik zajmowała kamienica należąca jeszcze przed r. 1387 do Stefana „Panchirz", dziedzica dóbr Rzeszotary[2], zwanego też Szczepankiem[3]a po jego śmierci do wdowy Małgorzaty[4] i syna jego Franciszka. Posiadali oni tu realność znaczną. Sama kamienica narożna nazwana „dużą", w r. 1394 przy sprzedaży osiągnęła cenę 200 grzywien groszy praskich, 60 grzywien monety pospolitej z dodatkiem konia który wart był 10 grzywien monety pospolitej i postawu drogocennego wówczas sukna brukselskiego[5]. Nadto należały do Panchirzów sprzedane osobno w r. 1393 za 200 grzywien groszy praskich attynencye, zaczęte domy, rozciągające się wzdłuż ulicy ś. Anny, ku zachodowi, aż do realności żyda Josmana (na której był dom frontowy i dom tylny), a od tyłów, ku południowi, sięgające do realności zwanej „Dwór" i domków zwanych „Gmachi"[6]. Na tylnej części domu spadkobierców Panchirza miał zabezpieczone pretensye pieniężne, żyd Smerl, zwany też Smerlo lub Smerlinus, filius Smylonis[7]. Zaś żyd Josman (także zwany Osman, albo Joschman), właściciel kamienicy przytykającej od zachodu, około r. 1387 pożyczywszy sąsiadom swoim Panchirzom 70 grzywien groszy praskich, również zabezpieczył je na ich domu[8], a w r. 1393 może w następstwie tego długu nabył od nich część attynencyj głównego domu narożnego, oraz najbliższych posiadłości[9], i w ogóle w sąsiedztwie swojem różne robił tranzakcye i operacye pieniężne[10].
Otóż wszystkie bez mała te realności przeszły w samym końcu XIV w. w posiadanie mieszczanina Piotra Girhardisdorf lub Gerhardsdorf[11], który wykupywał je kolejno między latami 1392—1395, działając prawdopodobnie podstawiony przez króla albo przez królowę; nie jest nawet niemożebnem, że ów Josman żyd, pożyczając na kilka z tych posiadłości pieniędzy, występował dla ułatwienia kupna w zastępstwie królewskiego swego pana, który go używał jako swego faktora, a w jednym z dokumentów nazywa wprost sługą swym wiernym[12]. W każdym razie widocznym tu jest plan i system.
- ↑ R. 1392, Cod. dipl. Univ. Jag. I, 14.
- ↑ „Nobilis" „haeres de Rzeszotary" (Cod. dipl. Univ. Jag. I. 17, 18).
- ↑ „Scepanconis“ (tamże I, 19).
- ↑ „Scepanconissa" (tamże I, 23).
- ↑ Tamże I, 17.
- ↑ Tamże I, 15.
- ↑ Tamże I, 21—24.
- ↑ Tamże I, 21—24.
- ↑ Tamże I, 15
- ↑ Tamże I, 15—24.
- ↑ Akty układów pieniężnych i kontrakty kupna, tamże str. 14—30.
- ↑ Tamże str. 15 „camerae nostrae servus fidelis".
