Strona:PL Erazm z Rotterdamu - Pochwała głupoty.djvu/244

sztują: krom tego interdykty, suspenzy, pogróżki, obostrzenia, klątwy, malowidła zemsty^[1] i exkomuniki czyli wyklęcia, ów straszny piorun, którym na jedno skinienie wtrącają biedne ludzkie dusze głębiej od samego piekła, a który najświętsi ojcowie, namiestnicy samego Chrystusa, na nikogo tak nie rzucają straszliwie, jak na tych, co poduszczani przez złego ducha^[2], pokuszą się co urwać z dziedzictwa ś. Piotra. A lubo ten Apostół, odzywał się w Ewanielii do swego mistrza: oto my opuściliśmy wszystko, a szliśmy za tobą (Łuk. 18, 28,) dziś jednak obszerne włoście, prowincje, miasta, podatki, cła i całe państwa stanowią jego dziedzictwo. I kiedy następcy jego pałając żarliwością ku Chrystusowi, dla utrzymania tego wszystkiego uzbrajają się mieczem i ogniem, nie bez wielkiego zaiste przelewu krwi chrześcjańskiej, zdaje im się, że tylko wtedy po apostolsku, godnie i mężnie bronią kościoła, oblubienicę Chrystusa i istotnych Jego porażają wrogów, właśnie jakby można zgubniejszych znaleźć wrogów dla kościoła od tych samych bezbożnych papieżów, którzy przez głębokie swoje milczenie^[3] puszczają w niepamięć Chrystusa, krępują go swojemi ustawami, mającemi na celu ich tylko osobistą korzyść, naciąganym i przewrotnym wykładem każą Jego świętą naukę, a gorszącem swem życiem powtórnie Go przybijają do krzyża. A że kościół Chrystusa krwią jest założony, krwią utwierdzony i roskrzewiony, oni też dobywają miecza dla krwi rozlewu, jakby już nie było Chrystusa, któryby bronił swoich wyznawców. A chociaż nic nie ma okropniejszego nad wojnę, tak dalece, że prowadzić ją przystało bardziej na drapieżnych zwierząt, niż ludzi^[4], nic głupszego, gdyż ją i sami poeci przypisują natchnieniom jędz piekielnych^[5], nic zgubniejszego, bo pociąga za sobą powszechne skażenie obyczajów, nic niesprawiedliwszego, bo najdzielniejszymi wojakami są najwięksi zbójcy, nic

1. Żeby rzucić postrach nieraz w Rzymie wystawiano publicznie malowane na płótnie portrety wyklętych ludzi, przedstawionych na nich w jak najokropniejszej postaci. Wyklęty siedział z wyrazem szaleństwa, otaczający go z obustron, szatany kładli na jego głowę ognistą koronę, piekli go, smalili i wszelkimi sposobami nad nim się znęcali u nóg buchające płomienie, straszne napisy, ale, o zgrozo! wszystko to go nie trwoży i nie porusza. Co się tu mówi w ogóle o papieżach nie krzywdzi bynajmniej dobrych, lecz popotępia tylko niegodnych, jakich na nieszczęście, jak świadczy historja, było nie mało, i gdyby takich chciał tu opisać właściwymi kolorami, nie jednegoby przejęła zgroza; ale przez szacunek ku imieniowi chrześćjańskiemu zamilczał, żeby jaki głupiec nie przystosował i do dobrych tego, co robią źli i niegodni.
2. Tych bowiem słów używają w swoich bullach i w postanowieniach soborów czytamy: jeśli kto z poduszczenia szatana uderzy duchownego, niech będzie przeklęty — si quis suadente diabolo percusserit clericum, anathema sit. Świeży przykład klątwy za pokuszenie się na odjęcie ziem należących do papieża, mamy na Wiktorze Emmanuelu włoskim królu.
3. Że nie uczą, co jest Chrystus i co znaczy być chrześćjaninem.
4. Na mędrca, mówi Terencjusz, przystało użyć pierwiej słów, niż oręża — omnia prius experiri verbis quam armis sapientem decet. Enn. 4, 7, 9 ( w. 789). Wojna, powiada Kurcjusz, depcze i gwałci wszystkie prawa natury — naturae jura bellum in {{korekta|contraria|contrarium} mutat. 9, 4. Ludzie, woła Seneka, najłagodniejsze istoty nie wstydzą się przelewać wzajemnie krew z roskoszą, prowadzić wojny i zostawywać takowe kończyć swoim potomkom, kiedy między tem nieme nawet i dzikie zwierzęta żyją z sobą w spokoju — Non pudet homines, mitissimum genus, gaudere sanguine alterno et bella gerere gerendaque liberis tradere cum inter se mutis ac feris pax sit. Epist. 95, 31. i na innem miejscu: śród szczęku broni milczą prawa, pomyślna i szczęśliwa zbrodnia zowie się cnotą: poczciwi milczeć muszą i ulegać zbrodniarzom. Prawem jest bagnet, trwoga głuszy ustawy — Silent leges inter arma ( to pierwsze zdanie cytatu nie pochodzi z wskazywanego dramatu). Prosperum ac felix scelus virtus vocatur, sontibus parent boni. Jus est in armis, opprimit leges timor. Fur. 2, 251. Porówn. przyp. 283.