Strona:PL Erazm z Rotterdamu - Pochwała głupoty.djvu/232

Drugi wysypie sto korcy^[1] odmówionych psalmów. Inny naliczy krocie swych postów^[2], i za zasługę jeszcze sobie policzy, że tyle razy o jednym tylko będąc obiedzie tak się naładował, że mu ledwo brzuch nie pękł. Inny wywali taką kupę wypełnionych praktyk, że ich byś nie zabrał i na siedm największych kupieckich okrętów. Inny przechwalać się będzie, że pół wieku jak gąbka przesiedział w swej celi^[3]. Inny, że ochrypł od ustawicznego śpiewania, zdziczał i zgłupiał w swej samotności, lub od wiekuistego milczenia stracił władzę języka^[4]. Ale Chrystus Pan, przerywając te bez końca przechwałki, co to za nowy, rzecze, rodzaj żydów^[5]? Nie znam innego zakonu, krom mego, o którym właśnie żadnej od was nie słyszę wzmianki. A wszakże kiedyś bez wszelkich przypowieści i ogródek przyrzekłem królewstwo niebieskie, dziedzictwo Ojca mojego, nie kapłanom, modłom i postom, ale dziełom wiary i miłości. Nie znam tych^[6], co się tak bardzo znają na swoich zasługach. Niech ci, co się mają za świętszych odemnie, idą sobie do raju Mahometa, lub innego z Bazylidesem^[7] szukają nieba, albo je nowe każą dla siebie stworzyć tym, których ustawy i tradycje więcej ważyli nad moje przykazania. Na te słowa, widząc oddane przed sobą pierwszeństwo furmanom i majtkom, jakże się zapłoną, jakiemi oczami jedni na drugich poglądać będą? A jednak tymczasem z mej łaski łudzeni nadzieją są szczęśliwi. Mimo wyłączenie ich ze społeczności, nikt ich nie śmie lekceważyć, a bardziej obrażać, osobliwie tak zwanych żebrzących^[8], ponieważ ze spowiedzi wiedzą wszystkie tajemnice ludzkiego serca, których wszakże nie ważą się wyjawić, chyba gdy dobrze podchmieleni^[9] puszczą się w pocieszną gawędkę; wtedy, niewymieniając wprawdzie osób, lecz dają bardzo łatwo domyśleć się każdemu, dla wspólnej rozrywki szczególnie rzecz całą opowiadają sobie nawzajem. Biada temu,

1. Nie gani tu modłów, chociaż i Chrystus Pan nie pochwalał tych długich, słownych modlitw, ale gani miarki że tak powiem psalmów, to jest pewne i w pewne tylko godziny odmawiane modły; korcem bowiem mierzymy.
2. Nie gani też postów w ogóle, ale tylko owe liczone, w które za jednym obiadem tak się nażerają, że i ciałem i umysłem stają się do niczego. A dziwna rzecz, jak się z tego chełpią ci, co cześć boską zasadzają więcej na tych zewnątrznych cielesnych niejakichsiś praktykach, niż na duchu.
3. Alluzja do zakonników, co nigdy prawie, przynajmniej dobrowolnie, nie zmieniają miejsca swojego pobytu, i, jak gąbka skały, tak oni trzymają się murów swojego klasztoru.
4. W oryginale: alius lethargum solitudine contractum, alius linguam jugi silentio torpentem: inny że od samotności wpadł w letarg, czyli spiączkę, drugi że od ustawicznego milczenia stracił władzę języka. Wedle Listrjusza letargowi, czyli nie rozbudzonej spiączce podlegają szczególnie ci, którzy się zbyt nażerają, zwłaszcza ryb, a mało mają ruchu, aprzytem w bezczynności żyją samotnie, jakiemi są ci bracia mnisi, którzy siebie skazali na wieczne więzienie. Powiedział zaś od wiekuistego milczenia, mają bowiem nakazane sobie w pewne godziny milczenia, a tacy podpadają mianowicie tak nazwanym zimnym chorobom, jako to: apopleksji, paraliżowi, zawrotowi, spiączce, czyli letargowi, i spazmom.
5. Bo jak żydzi przechwalali się z obrzezania, szabasów, postów i tym podobnych praktyk, jak to nieraz wyrzuca im na oczy ś. Paweł, a nie mieli prawdziwej pobożności ducha, tak i niektórzy chrześćjanie więcej ważą puste przez się praktyki, niż skupienie i podniesienie do Boga ducha, którego w sobie nie poczuli ani iskierki, takich więc, a szczególniej mnichów, którzyby jedynie o Bogu i duchu myśleć powinni, jakby niczem nie różniących się od żydów, głupota, lecz wcale nie głupio, nazywa nowym rodzajem żydów.
6. Alluzja do owego miejsca Mat. 25, 37. gdzie sprawiedliwi, których dzieła tak uwielbiał Chrystus Pan, nie przyznają się do nich. Tak bowiem mówią: Panie, kiedyżeśmy cię widzieli łaknącego, a nakarmiliśmy cię i t. d. Przeciwnie występni, przyznają się do swych dzieł dobrych i chełpiąc się mówią w. 44. Panie, kiedy żeśmy cię widzieli łaknącym a nie nakarmiliśmy cię i t. d. Lecz Chrystus Pan nie przyznając dzieł ich rzecze do nich: nie znam was. Łuk. 13, 27. Podobna jest przypowieść o celniku chełpiącym się ze swoich postów i modłów i jakby wyrzucającym je Bogu.
8. Tak się zowią zakony żyjące z jałmużny, czyli żebraniny (mendicantes), z początku nieliczne Kapucyni, Bernardyni, Karmelici, w niewielkim przeciągu czasu tak się rozmnożyły, że gdy Grzegorz X. r. 1271. zwołał do Lugdunu sobór, na który się zebrało 500 biskupów, 60 opatów, tysiąc prałatów i także prowincjałowie żebrzących zakonów, skasowano wtedy 23 zakony i zatrzymano tylko cztery żebrzące: Dominikanów, Franciszkanów czyli Bernardynów, Augustjanów i Karmelitów. Są jeszcze zakony tak nazwane pustelnicze Kameduli i Kartuzi.
9. Nie stosuje się to do dobrych mnichów, a źli niech to wezmą sobie za przestrogę i upomnienie do poprawy. Nieraz bowiem zdarzyło się słyszeć ich opowiadających to, co słyszeli na spowiedzi, i to nie dla zbudowania, lecz dla wyśmiania i zabawki. Wymieniali miasto, stan, nakoniec dom, a nawet i człowieka, jeśli już umarł, jakby już dosyć dotrzymali sekretu spowiedzi, że go za życia nie wydali. Nie mało podobnych przykładów można byłoby wskazać, ale przez szacunek dla dobrych zamilczę.