wspomnienie: amfiteatr, mający 1008 stóp obwodu, z podwójnym rzędem arkad; szczątki teatru, do których należy, tak zwana wieża Rolanda; zwaliska pałacu Konstantyna W. (Château de Trouille); znaleziony r. 1389 i ustawiony r. 1676 przed ratuszem obelisk granitowy, 50 stóp wysoki; ruiny dwóch świątyń, wielu grobowców i łuku tryumfalnego; miejsce pogrzebowe dawnych Rzymian, znane dziś pod nazwą pól elizejskich, albo Aliscamps i t. p. Zabytkiem wieków średnich jest katedra, w stylu staro-romańskim; z przepysznym portykiem. Za czasów rzymskich Arles było siedzibą prefekta, później przez czas jakiś rezydencyją Euryka, króla Gotów, od roku zaś 879 stolicą królestwa Arelatu (ob.). W pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej odbyto tu kilka ważniejszych synodów. Na pierwszym z nich, r. 314 rozstrzygnięto spór religijny mięozy Cecylijanem i Donatem na niekorzyść ostatniego i uwolniono duchowieństwo od wszelkich ciężarów; na drugim, r. 354, potępiono naukę Atanazyjusza i skazano na wygnanie Paulina z Trewiru; na trzecim, r. 452, uregulowano kilka punktów spornych, dotyczących karności kościelnej i klasztornej; na czwartym, r. 475, potępiono naukę presbyteryjanina Lucidusa o predestynacyi i zmuszono go do odwołania takowej.
Arlincourt (Wiktor vice-hrabia d’), urodził się r. 1789, potomek familii Pikardyjskiej, której jeden z przodków był posłem za Karola Śmiałego. Ojciec jego w 1793 r. przypłacił życiem przywiązanie do sprawy królewskiej. Młody vice-hrabia, mając lat 20 mianowany był przez Napoleona I koniuszym matki; potém wysłanym był do Hiszpanii jako intendent armii aragońskiej i tak dalece umiał sobie zjednać serca Hiszpanów, że junta Taragońska kazała wybić na cześć jego medal. Po powrocie Bourbonów, Ludwik XVIII łaskawie go przyjął i mianował referendarzem stanu, lecz po drugiej restauracyi całkiem się usunął od życia publicznego, pisząc tylko od czasu do czasu broszury polityczne, w duchu legitymizmu. Jako literat d’Arlincourt miał chwilę, w której był bardzo modnym; pisał wierszem i prozą. W r. 1810 napisał poemat w 300 wierszach: Karoleidę, gdzie Napoleon przedstawiony jest pod postacią Karola W., później (1818) zmienił treść, Karola zrobił Bourbonem i dał utworowi większy daleko zakres. Z prozy godniejsze uwagi są: Samotnik (przekład polski F. S. Dmochowskiego), Gwiazda północna, gdzie opisuje pobyt swój w Rossyi; Podwójne panowanie, Renegat (również przełożony na język polski) i wiele innych. W ogóle jest nadzwyczaj sentymentalny i bohaterów swoich posuwa często do Donkiszotyzmu. Umarł r. 1856.
Arłam, hetman Kozaków Zaporozkich, wybrany r. 1632, w następnym zaś roku usunięty przez Kozaków, którzy w miejsce jego wybrali Sulimę. Arłam odbył kilka wypraw pomniejszych na Turcyję i Krym, tudzież na morze Czarne.
Armada, wyraz hiszpański, oznacza flottę wojenną, lecz szczególniej ściąga się do potężnych sił morskich, jakie pod nazwą floty niezwyciężonej, zgromadził Filip II król hiszpański dla pobicia Anglii i strącenia z tronu Elżbiety, uważanej za opiekunkę i obronę religii protestanckiej. Przygotowania wyprawy prowadzone były w największej tajemnicy, ze zwykłą Filipowi II energiją, we wszystkich portach Hiszpanii, Portugalii, Neapolu, Sycylii i Flandryi. Armada składała się ze 130 wielkich okrętów wojennych, 30 statków mniejszych, miała na pokładzie 19,295 żołnierzy marynarki, 1,460 majtków, 2,088 galerników i 2,630 armat, wreszcie cały komplet Świętej Inkwizycyi, składający się z wielkiego inkwizytora i 150 Dominikanów; oprócz tego 14,000 wojska stało w gotowości w portach hollenderskich, czekając na pierwsze wezwanie. — Dowództwo flotty angielskiej, składającej się z 28 okrętów, oraz z 90 statków, przez kraj ofiarowa-
