Przejdź do zawartości

Strona:PL Encyklopedyja powszechna 1860 T2.djvu/186

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Ta strona została przepisana.

jako wety. Była to galareta mleczna, czyli mleko i cytryna w koszyczkach, zaprawione wodą różaną.

 Arkentoldus, herbu Radwan, w 1280 roku był wojewodą sandomierskim.

 Arko, miasto w dolinie Sarka w Tyrolu, mające 1,900 mieszkańców, u stóp pagórka, na którym wznoszą się malownicze ruiny zamku tegoż nazwiska, w prześliczném i zdrowém położeniu, niedaleko jeziora Garda. Zamek Arko niegdyś był siedzibą znakomitej rodziny hrabiów Arko, z których zasługują na wspomnienie: Franciszek r. 1453 książę Sieny; Filip, generał austryjacki, ścięty r. 1704 w Bregenzie, z powodu poddania Francuzom twierdzy Breisach; i Maxymilijan, poseł w Petersburgu, który walcząc później jako ochotnik, poległ r. 1809 w Tyrolu.

 Arkola (Arcola), wieś na lewym brzegu Adygi, w królestwie Lombardzko-Weneckiém, wsławiona zwycięztwem, które generał Bonaparte odniósł tu 17 Listopada 1796 r. nad Austryjakami. Od 13 Września feldmarszałek austryjacki Wurmser oblegany był w Mantui przez Francuzów; skutkiem atoli odwrotu generała Moreau z nad Renu, Austryjacy rozpocząć mogli we Włoszech kroki zaczepne. Dowódzca ich Alvinzi (ob.), na czele 50,000 wojska zwrócił się ku Vicenzie i zagroził Weronie, a odparłszy połączone dywizyje Augereau i Masseny, usiłował przekroczyć Adygę dla odsaczenia Mantui. Bonaparte, przewidując niebezpieczeństwo, przeszedł szybko Adygę pod Ronco, przez co postawiony był w możności uderzenia na armiję austryjacką, albo z lewego brzegu Adygi, albo z prawego rzeki Alpon. Przez tę ostatnią prowadziło kilka mostów, pod Ronco, pod Arcola i pod San-Bonifacio. Bonaparte za główny punkt ataku obrał most pod Arcola, broniony przez 14 batalijonów piechoty i 2 szwadrony jazdy pod dowództwem generała austryjackiego Mitrowskiego. Generał Augereau z 2 batalijonami grenadyjerów uderzył 15 Listopada na most, lecz zmuszony był ustąpić przed dobrze skierowanym ogniem Austryjaków. Wtedy Bonaparte pochwycił sam chorągiew batalijonową i rzucił się ku mostowi na czele grenadyjerów; i tym razem jednak Francuzi ustąpili przemocy. Nazajutrz z rozkazu jego Augereau po raz trzeci usiłował most opanować; lecz po morderczej walce cofnąć się musiał za Adygę. Dopiero 17 Listopada udało się wreszcie Francuzom zdobyć most pod Arcola, cel tylu bezskutecznych poświęceń. Austryjacy odparci zostali aż do Monte-bello, później do Villanova. Generał austryjacki Dawidowicz, naciskany przez dywizyje Vaubois, Masseny i Augereau, zmuszony także został do odwrotu. Według raportów francuzkich, Austryjacy w tych 4 dniach pamiętnych stracili 18,000 poległych i 6,000 jeńców. Strata Francuzów podobnież bardzo była znaczną; siedmiu z ich strony generałów zostało na moście Arcola zabitych lub ranionych.

 Arkona, najdalej ku północy wyspy Rugii leżący przylądek, wznosi się na 173 stopy nad morzem Baltyckiém i jakkolwiek dziś zwabia podróżnych tylko latarnią morską i wspaniałym z wyniosłości widokiem wschodzącego słońca, w odległej jednak starożytności miał inne, bo historyczne i religijne znaczenie. Tu bowiem aż do roku 1168 była silna twierdza, o miejscu której świadczą dziś jeszcze istniejące wysokie wały; a w twierdzy była najznakomitsza w całej północnej słowiańszczyznie świątynia, poświęcona głównemu bożyszczu Słowian Pomorskich Świętowitowi (ob.), którego nasi uczeni niesłusznie Swiatowidem nazywają. Wyspa Rugija, którą Słowianie Raną, Niemcy Rujaną nazywali, zamieszkaną była w wiekach średnich przez dzielne plemię Słowian Baltyckich, które wszystkim plemionom Słowiańskim na północy przodkowało. Ze wszech stron wodą oblana, nie lękała się ona napadu Szwedów lub Duńczyków, z południa