Przejdź do zawartości

Strona:PL Encyklopedyja powszechna 1860 T2.djvu/168

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Ta strona została przepisana.

 Arezzo (Aretium), starożytna stolica prowincyi toskańskiej tegoż nazwiska, u stoku wschodniego gór apennińskich, założona przez Etrusków, po których zwyciężeniu Sylla zaludnił ją swemi stronnikami. W wojnach Gibellinów z Gwelfami miasto Arezzo trzymało stronę pierwszych, zostając w ciągłych zatargach z sąsiednią Florencyją. Biskup Piotr Sanone, poddał je w końcu zdradą Florentczykom, pod których władzą bez przerwy odtąd pozostaje. Dzisiejsze Arezzo liczy zaledwo 10,000 miesz., podczas gdy dawniej ludność jego wynosiła do 30,000; jest stolicą biskupa, posiada trybunał pierwszej instancji, sąd apellacyjny seminaryjum, gimazyjum, szkołę chirurgii, biblijotekę publiczną, muzeum starożytności etruskich i jednę z najwspanialszych katedr włoskich, z bogatemi archiwami i przepysznym wielkim ołtarzem, wyrobionym z marmuru przez słynnego Giovanni Pisano. W okolicy jego znajduje się mnóstwo starożytności rzymskich i wytryskają źródła mineralne. Przemysł, dawniej dosyć ożywiony, zupełnie prawie podupadł. Żadne może z miast tej wielkości nie wydało tylu sławnych mężów co Arezzo; urodzili się tu: Mecenas, opiekun poetów, Petrarka, śpiewak Laury, satyryk Piotr Aretino, Guido, wynalazca nót muzycznych, historyk Leonardo, botanik Cesaldino, lekarz i humorysta Redi, papież Juliusz III, Concinoconcini marszałek d’Anere, malarz i bijograf artystów Vasari i kilku innych mniej rozgłośnego imienia. Dante długo tu przemieszkiwał, a Michał-Anioł Buonarotti urodził się w przyległej wiosce.

 Arfa, instrument muzyczny, ob. Harfa.

 Arfa, arfować, arfowanie, więcej jednak w użyciu rafa, rafować, rafowanie. Nazwanie to pochodzi od podobieństwa z instrumentem muzycznym. Arfa, czyli rafa składa się z pręcików drewnianych lub drutów naciągniętych w ramach, albo też wreszcie z pręcików lub zwykłej siatki drucianej na ramach drewnianych rozciągniętej, służy do oddzielania ziarn grubszych od drobniejszych, mogących przelecieć przez przedziały między pręcikami lub drutami, kiedy grubsze zsuwają się. Zastosowanie tego prostego narzędzia bardzo ważne do czyszczenia rud. Rafa ustawia się ukośnie; rudę, węgiel i t. p. przerzuca się łopatką, miał, piasek, spada pod rafę, ruda, kostki węgla obsuwają się po rafie i oddzielają. Arfowanie lub rafowanie odbywa się na sucho, lecz czasem i na mokro czyli w wodzie w niektórych urządzeniach płóczek, o czem na swem miejscu będzie mowa. Używa się arf z drobnemi przedziałami do czyszczenia zboża zastosowanemi do wielkości ziarn zboża; w rolnictwie arfowanie trzyma środek między wianiem zboża a młynkowaniem.  H. Ł. 

 Arfe, rodzina sławnych rzeźbiarzy i złotników hiszpańskich, pochodzenia niderlandzkiego. Im to wszystkie prawie katedry w Hiszpanii, zawdzięczają przepyszne owe kustodyje, z bogatych skarbów w tych kościołach najbardziej cenione. Pierwszym z tej rodziny był Henryk, który osiadł w Burgos i w 1520 r. wykonał sławną srebrną kustodyję dla katedry w Kordubie, w kształcie wieży gotyckiej, półtory stopy wysokiej. — Antoni, syn jego, podobne prace, ale w stylu greckim, wykonał dla kościołów w Burgos, San Jago di Compostella i t. d. — Juan y Villafaune, syn i uczeń poprzedzającego (1535—1593), zarazem był znakomitym architektem i drzeworytnikiem; z kustodyj jego najsławniejsza jest w kościele w Avila; napisał uczone dzieła o rozmaitości miar, o symetryi, anatomii i o pięciu porządkach architektonicznych.

 Arfvedsonit, Brooke dał tę nazwę na cześć Arfvedsona pewnej odmianie amfibolu, w której magnezyja zastąpioną została tlenkiem żelaza, a prawie wszystko wapno, sodą. Minerał ten jest czarny, jak hornblenda, nieprzezroczysty, z połyskiem żywicznym. Topi się już w płomieniu świecy; pod dmuchawką wzdyma