wierzyciel pozywając nieosiadłego i niepewnego dłużnika, zmuszony bywał do założenia w pozwie aresztu, na osobę tegoż u gospodarza domu, lub na summę u kogo będącą, i na samą wreszcie nieruchomość, w tym celu aby osoba przytrzymana była, a summa zdjęta i ruchomość stracona nie została. Tak gospodarz domu, jako też utrzymujący summę lub jakikolwiek fundusz dłużnika, zaraz na wstępie sprawy stawali o podniesienie aresztu, a tym samym uwolnienie siebie ze sprawy, zrzekając się aresztowanej u siebie osoby, lub dowodząc jej nie mienia; pozywający zaś wierzyciel, o approbatę czyli utwierdzenie tegoż. Sąd wyrokiem swoim założony areszt potwierdzał, lub podnosił i kassował, najczęściej zaś do dalszego w sprawie rozpoznania odkładał, a niekiedy wyraźnie przez oczywisty wyrok, rozwiązać kwestyję przyrzekał. Założony areszt u pana na sługę, lub na niepewnego dłużnika, u gospodarza gdzie mieszkał, miał ten skutek, że jeśli pan sługi, lub gospodarz swego komornika, sądownie się nie zrzekał, lub, że go u siebie nie ma nie udowodnił, powinien go był do decyzyi sądu utrzymać, a nawet gdyby się i zrzekał, gdy jednak sąd dekretem areszt approbował, powinien jeśli nie osobę, to przynajmniej ruchomość aresztowanego zatrzymać i temu wydać, komu dekretem nakazaném było. Aresztowany, gdy złożył dostateczną kaucyję, tym samym uwalniał się od aresztu; a lubo osiadłego aresztować nie było wolno, jednak areszt na summę, gdy possesyja sprawie nie odpowiadała, mógł być dopuszczony. Jedynym zaś dowodem possesyi, była intromissyja (ob.).
Aresztant, znaczy więzień skazany prawem. W wojsku polskiém znane były roty aresztanckie albo poprawcze po fortecach, w których żołnierzy złego prowadzenia oddawano, w celu ich poprawy.
Aresztanckie roty. Kara prawna postanowiona kodexem KGP. z roku 1847 dla osób, z powodu stanu swojego, od kar cielesnych nie wyłączonych, szczególniej za przestępstwa przeciwko własności, jako to: ważniejsze kradzieże, oszustwa i t. p. Kara ta polega na przymusowych robotach w twierdzach, gdzie aresztanci zostają pod karnością wojskową. Nadto przy wejściu skazani otrzymują chłostę. Pod względem czasu trwania i ilości chłosty, kara rot aresztanckich dzieli się na 5 stopni: Stopień 1. Roboty w poprawczych aresztanckich rotach od lat 8 do 10 z chłostą od 90 do 100 razów. Stopień 2. Lat 6 do 8; chłosta od 80 do 90 razów. Stopień 3. Lat 4 do 6; chłosta od 70 do 80. Stopień 4. Lat 2 do 4; chłosta od 60 do 70. Stopień 5. Rok jeden do dwóch lat; chłosta od 50 do 60 razów. Chłosta wymierza się w obec innych więźniów, nie więcej jak 40 plag za jeden raz, z przerwami dwutygodniowemi. Niezdatni do robót w aresztanckich rotach i kobiety, oddają się do domu roboczego, lecz na czas dłuższy o połowę. Po wycierpieniu kary skazani oddają się pod dozór policyjny na lat 4 i nie mogą w ciągu tego czasu mieszkać w miastach gubernijalnych, wyjąwszy to, z którego pochodzą. Jeżeli po wycierpieniu kary nie mają środków utrzymania, przechodzą do domu przytułku i pracy dla zarobienia sobie 100 złp., chyba, że wprzód ktoś ich weźmie na swoją rękojmię. Kara rot aresztanckich po upływie połowy czasu wyrokiem zakreślonego, może być zamieniona skazanym, w skutek postępowania Rady Administracyjnej na oddanie do wojska na prostych żołnierzy. Skutkiem wycierpienia tej kary jest utrata praw następujących: 1) Przywilejów stanu i oznak honorowych. 2) Prawa urzędowania i prowadzenia handlu. 3) Sprawowania opieki lub kurateli, pełnomocnictwa, wyboru na sędziego polubowego, oraz prawa świadczenia cywilnie przy aktach lub w sądach. W. P.
Aretafila, córka Eglatora z Cyreny, sławna pięknością i miłością ojczyzny, małżonka Nikokratesa, tyrana Cyreny, którego, chcąc kraj swój oswobodzić, otruć usiłowała. Wzięta z tego powodu na tortury, dowcipnym podstępem zdołała