Przytrzymanie osoby może nastąpić tylko z powodów prawnych. Samowolność osób prywatnych w tym względzie surowo jest karaną (Art. 1.027—1,032 KKGP). Samowolność urzędników i władz ograniczają zwykle ustawy zasadnicze rządów. Niegdyś przed rozwinięciem wyobrażeń prawnych i należytego porządku w administracyi krajów, nader ważnym przywilejem dla ludów było wyjednanie sobie u rządów zapewnienia, iż wolność osobista będzie szanowaną. (Angielskie Habeas Corpus, nasze Neminem Captivabimus). Statut organiczny Królestwa Polskiego w d. 14 (26) Lutego 1832 r. obejmuje tego rodzaju zapewnienie w Art. 8 i 9. Wyrzeczenie względem ograniczenia lub pozbawienia wolności osobistej, należy do władz lądowych. Władze policyjne aresztują tylko dla przedstawienia aresztowanego sądom, czy to w sposobie prevencyjnym czy też wykonawczym. W postępowaniu cywilném aresztowanie nastąpić może tylko w drodze exekucyi (ob. Przymus osobisty). Wyjątkową władzę posiada Trybunał Handlowy, co do kupców w trakcie upadłości będących, może bowiem przed ukończeniem postępowania co do upadłości rozporządzić przyaresztowanie upadłego lub przydanie mu straży (Art. 455 K. H.). W postępowaniu karném odróżnia się zatrzymanie tymczasowe w ciągu śledztwa od przyaresztowania w wykonaniu wyroku. Zatrzymanie tymczasowe obwinionego następuje w przypadkach postępowaniem kaźnem określonych. W ogóle kiedy zachodzą dostateczne poszlaki przeciw obwinionemu i obawa ucieczki lub nadużycia wolności przez utrudnienie śledztwa; w każdym zaś razie wtenczas kiedy przewidywano, kara przenosi jednoroczne więzienie. Decyzyją na zatrzymanie wydają u nas: Sądy Poprawcze, od których odwołanie się służy do Sądu Kryminalnego i Sądu Appellacyjnego. Przyaresztowanie w skutek wyroku, może mieć miejsce nawet przed dojściem wyroku do prawomocności, jeżeli kara jednorocznego więzienia lub większa jest tym wyrokiem postanowiona. Od tymczasowego przyaresztowania w ciągu śledztwa w pewnych przypadkach można uwolnić się przez stawienie kaucyi. Areszt funduszów dłużnika czyli zapowodzenie (saisie arrèt ou opposition), jest to akt proceduralny, przez który wierzyciel wstrzymuje wypłatę tychże funduszów w ręku trzeciej osoby znajdujących się, celem zabezpieczenia swej zależności. Akt taki (areszt) przygotowuje komornik na zasadzie okazanego mu dokumentu np. rewersu lub też z mocy upoważnienia prezesa trybunału; doręcza woźny. W terminach prawem przepisanych, areszt powinien być poparty pozwem po dłużniku i ten u kogo fundusze znajdują się (zapowiedziany) powinien być o poparciu aresztu zawiadomionym, inaczej ważnie płaci. Na skutek rozprawy sądowej, areszt zostaje zatwierdzonym przez Trybunał lub zniesionym. W razie zatwierdzenia lub nawet wcześniej, jeżeli to dobrowolnie uczynić zechce, zapowiedziany składa deklaracyją co do funduszów w jego ręku znajdujących się, którą w razie zaprzeczenia zaprzysiądz powinien, inaczej mógłby sam być za dług odpowiedzialnym (uznanym za samo-dłużnika). Władze rządowe i kassyjerowie publiczni wydają tylko świadectwa o funduszach u nich znajdujących się. W razie zniesienia aresztu wyrokiem, dopiero po przejściu takowego w prawomocności może dłużnik domagać się wydania mu przyaresztowanego funduszu. Może jednak areszt być dobrowolnie odwołanym przez tego kto go położył, aktem również przez komornika przygotowanym przez stronę odwołującą podpisanym i przez woźnego doręczonym. Po doręczeniu takiego odwołania, zapowiedziany może ważnie płacić. Nie ulegają aresztowi fundusze prawem cywilném lub przepisami administracyjnemi w zupełności lub w części z pod aresztów wyłączone. Wojskowi, odsiadują areszt w domu na odwachu, lub w koszarach: w każdym razie oficerowi odbiera się szpada lub pałasz. Podług dawnych praw litewskich,
Strona:PL Encyklopedyja powszechna 1860 T2.djvu/164
Wygląd