wych, przedstawiają nieprzebrane bogactwo malowniczych widoków i rzadkości geologicznych. Zasługują szczególniej na wspomnienie: most naturalny przez rzekę Ardèche, utworzony z łuku mającego 200 stóp długości i 90 wysokości, wydrążonego w skale wapiennej, oraz groty stalaktytowe niedaleko miasteczka Vallon. Departament Ardèche obfituje w minerały, zwłaszcza w żelazo i węgiel kamienny. Klimat w miejscach wyżej położonych jest ostry, w dolinach zaś, a szczególniej nad Rodanem, łagodny i ciepły. Z płodów jego roślinnych wymieniamy: drzewa oliwne, figi, migdały, wino białe i czerwone, kasztany, (główne pożywienie mieszkańców gór) i t. p.; ze zwierząt: borsuki, łasice i kuny. Przemysł bardzo ożywiony polega najbardziej na fabrykacyi sukna, jedwabiu i papieru; ważną jego gałęzią są także kopalnie węgla ziemnego i odlewalnie żelaza. Stolicą departamentu jest miasto Privas; z innych miejscowości zasługują na wspomnienie: Largentière, z rozległemi fabrykami tkanin jedwabnych, Viviers, Aubenas, Tournon i Annonay, słynne ze znakomitych papierni.
Ardek, dom szlachecki w Polsce, osiadły w dawném województwie pamorskim.
Ardenny, zachodnia część lesistego płaskowzgórza, wznoszącego się na północnej granicy Francyi i spadającego stopniami ku nizinom flandryjskim. Dawniej nazwę Ardenny nadawano całej przestrzeni górzystej między rzekami Renem i Sambre. Płaskowzgórze to nie przenosi w ogóle wysokości 1,800 stóp, z wyjątkiem pojedynczych szczytów w części jego wschodniej, jak np. góra ś. Huberta (2,100 stóp); doliny wszakże poprzerzynane rzekami głęboko są wyżłobione. Formacyja Ardennów składa się z łupku i waki szarej, poprzerywanej pokładami wapienia; półocne ich stoki obfitują w węgiel i żelazo. Departament Ardenne leży pomiędzy Belgiją od północy i północo-zachodu, departamentami Meuse od południo-wschodu, Marne od południa, Aisne od zachodu, i składa się z północnej Szampanii, włącznie z byłemi księztwami Sedan, Carignan i Mouzon. Ludność jego na przestrzeni 94 mil □, wynosi około 326,000 dusz. Część północno-wschodnią przerzyna spławna rzeka Moza (Meuse), z dopływowemi Chiers, Semoy i Bar; południowo-zachodnią spławna także Aisne, z dopływową Aire. Kanał ardeński 11 mil długi, łączący rzeki Aisne, Bar i Meuse, wielce się przyczynia do ułatwienia kommunikacyi wodnej. Ósmą część kraju stanowią góry, wszędzie prawie gęstemi pokryte lasami; doliny dosyć żyzne, wydają zboże, a w stronie południowej aż do Mezières i wino. Rozległe pastwiska sprzyjają hodowaniu owiec. Przemysł zajmuje się produkcyją żelaza, szkła, fajansu, szalów i sukna, z którego wyrobu słynie szczególniej miasto Sedan. Stolicą departamentu, dzielącego się na okręgi Mezières, Sedan, Rethel, Rocroy i Vouziers, jest miasto Mézières; z innych miejscowości wymieniamy: Donchery, Attigny, Rethel, Sedan, Tumay i Rocroy.
Ardona, gmina górali kaukazkich, składająca się blizko z siedmiu tysięcy, osiadła w krainie Kewiurgoj, należącej do Czerkiesów.
Ardżir, nazwisko kilku monarchów perskich; to samo co Artaxerxes (ob.).
Ardżir-Babegan albo Artaxerxes, założyciel nowego królestwa perskiego i dynastyi Sassanidów, chociaż był potomkiem Damipów, albowiem pochodził z linii Artaxerxesa Longomana; w młodości jednak, jak niesie podanie wschodnie, był pasterzem w Babek i żołnierzem w wojskach Artabana IV. Miał mu się objawić we śnie aniół, który mu przepowiedział koronę. Ardżir zebrał wtedy stronnictwo, zdobył Irak i Aderbaidżan, i w 126 r. po Chr. ogłosił się królem Persyi, Medyi i Partyjany. Wkroczył w granice rzymskie lecz został pobity przez Alexandra Sewera; umarł 238 roku po Chr.
