hrabiów, baronów i szlachtę w całém państwie. Od roku 1156 książęta austryjaccy, którzy rezydowali w zamku Kahlenberg, przyjęli tytuł arcyksiążąt, lecz ten dopiero po ogłoszeniu złotej bulli stał się dziedzicznym w tym domu, elektorowie zaś Świętego państwa uznali go dopiero w roku 1453, i to na wyraźny rozkaz Fryderyka III cesarza Niemieckiego. Obecnie tytuł arcyksiążąt dawany jest wszystkim książętom i księżnom domu cesarskiego austryjackiego.
Ardagan, niewielka lecz starożytna twierdza w Armenii, na lewym brzegu rzeki Kur, niedaleko Karsu. Roku 1828 twierdzę tę wzięły wojska rossyjskie, pod dowództwem generała Berchmana.
Ardaryk, król Gepidów, najpierwszy po śmierci Attyli (453 r.), podniósł oręż przeciwko Hunnom. Po kilku krwawych potyczkach, w których zginął Ellak, najstarszy syn Attyli i przeszło 30,000 Hunnów, zwycięztwo zostało przy Gepidach, którzy natychmiast zajęli Dacyję, jako najgłówniejsze siedlisko Hunnów, to jest dzisiejszą Mołdawiję i Wołoszczyznę, Siedmiogród i Pannoniję drugą, ciągnącą się aż za rzekę Cissę. Naruszewicz mniema, że ciż Gepidowie, jako dawni mieszkańcy Sarmacyi. zagarnęli zarazem część województwa krakowskiego ze Śpiżem.
Ardatow, miasto powiatowe gubernii Niższego Nowogrodu, nad rzeką Lemetą wpadającą do Temy. Ogłoszone miastem powiatowem w roku 1779, liczy 2,700 mieszkańców, trudniących się uprawą roli. — Ardatowski Powiat, zajmuje przestrzeń 105 m. □, mieszkańców 102,000. Powiat ten przerzynają rzeki: Tema, Lemet, Łomowka i wiele innych. Grunt żyzny. Mieszkańcy trudnią się uprawą roli, wyrabianiem naczyń drewnianych i furmanką. W okolicach miasta wiele fabryk żelaznych, a w powiecie znaczna ilość olejarni. — Ardatow, miasto powiatowe gubernii Symbirskiej, nad rzeką Ałatyr. Ogłoszone miastem powiatowem 1780 r., liczy mieszkańców 4,200, cerkwi 4; mieszczanie trudnią się uprawą roli, tudzież wyrobem narzędzi żelaznych i wyprawą skór. — Ardatowski Powiat ma powierzchni 80 m. □, mieszkańców 120,000. Położenie powiatu wyniosłe, faliste, przerżnięte niezliczonemi rzekami i jarami. Grunt żyzny, składa się szczególniej z czarnoziemu i gliny: nad brzegami tylko Ałatyru piasczysty.
Ardeb, jest miara objętości pochodząca z czasów starożytnych, używana do mierzenia zboża w krajach sąsiednich z morzem Czerwoném. Ardeb w Gondarze (Abissynii) znaczy 4⅔ litra czyli kwarty, w Massuah zaś 10,57 kwarty naszej. Ardeb w Alexandryi znaczy 2,12 korca. Ardeb w Kairze dzieli się na 6 usbeków po 4 ruby równa się prawie 1,4 korca. Ardeb w Rozecie 2,22 korca. Ardeb w Syryi jest wagą równającą się 254⅔ kilogramma, czyli prawie 628 funtom warszawskim.
Ardèche, departament we Francyi południowej, biorący miano swe od przerzynającej go rzeki tegoż nazwiska, wpadającej do Rodanu niedaleko Pont-St.-Esprit. Departament Ardèche leży pomiędzy departamentami Roanu i Loary na północy, Izery i Drôme na wschód, Gard na południe i Lozery oraz wyższej Loary (Haute-Loire) na zachód. Dzieli się na 3 okręgi: Privas, Largentière i Tournon, i liczy na przestrzeni 98 mil □ około 380,000 mieszkańców. Kraj prawie cały jest górzysty, szczególniej w części północno-zachodniej, gdzie punkt najwyższy Cewennów, wulkaniczny wierzchołek Mont-Mezène, wznosi się na 4,460 stóp nad powierzchnię morza. Od miejsca tego aż do Rodanu pod Rochemaure ciągną się w kierunku południowo-wschodnim pasma gór gnejsowych, piaskowcowych, łupkowych i wapiennych, poprzerywanych formacyjami bazaltowemi. Różnorodne utwory skał, mnóstwo wygasłych szczytów wulkanicznych i kraterów, głębokie rozpadliny i fantastyczne labirynty olbrzymich słupów bazalto-
