znanie, albo jednorazowém lub miesięcznym wsparciem; to ostatnie dożywotnie 60 wdów pobiera. 2) Udziela posagi ubogim a poczciwym dzieweczkom, stale zaś wyposaża ich pięć corocznie. 3) Oporządza sieroty z domu podrzutków wychodzące, a udające się do rzemiosł lub służby. 4) Opatruje chorych, płacąc szpitalom krakowskim pewne kwoty, dostarczając prócz tego chorującym w własnych mieszkaniach bezpłatnie lekarza i lekarstw. 3) Utrzymuje 4 uczniów rzemieślniczych. Zarząd Arcybractwa Miłosierdzia składa się z prezesa, 10 radców, 18 wizytatorów, sekretarza, kassyjera co lat 3 wybieranych. W. L. A.
Arcychrześcijański, tytuł królów francuzkich, po francuzku: Trés-chrétien, po łacinie: Christianissimus. Królowie francuzcy mają również tytuł pierworodnych synów Kościoła (Fils ainé de l’Église).
Arcydzieło, dzieło wyborne, pomnikowe, celujące przed innemi, to co Francuzi nazywają „chef d’oeuvre.“ Wyraz ten zarówno stosuje się do utworów literackich jak i do dzieł sztuki, malarstwa, rzeźby, budownictwa i muzyki.
Arcy-dzięgiel, (Angelica Archangelica L.). Roślina do rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae Juss), a u Linneusza, do klassy pięciopręcikowej, dwusłupkowej należąca, ma takie cechy: płatki korony podłużne, do góry zagięte; owoc jajowaty, ściśniony, trzema żeberkami wystającemi opatrzony; pokrywy ogólnej albo wcale niedostaje, albo jest trójlislna; pokrywy szczególne, to jest przy pojedynczych baldaszkach będące, są wielolistne. Korzeń tej rośliny jest trwały, biały, mięsisty, używany w medycynie, jako środek pędzący urynę. Łodygi są walcowate, wewnątrz wydrążone; ze skórki odarte i w cukrze smażone, stanowią konserwy smaku bardzo przyjemnego. Gatunek ten rośnie dziko w południowej Europie. S. P.
Arcykanclerz. Tytuł ten nosili dwaj dygnitarze państwa francuzkiego, utworzone przez uchwałę senatu z d. 28 Floreala XII roku. Pierwszym był arcykanclerz cesarstwa (Archichancelier de l’empire), do którego należało ogłaszanie praw i zacednionych uchwał senatu. Był on wielkim mistrzem pałacu cesarskiego, i wraz z wielkim sędzią, ministrem sprawiedliwości składał cesarzowi coroczne sprawozdania o nadużyciach jakie się wkradły w wymiarze sprawiedliwości cywilnej i kryminalnej. Prezydował w najwyższym sądzie cesarskim, oraz w połączonych wydziałach Rady Stanu, znajdował się przy sporządzeniu wszystkich aktów rodziny cesarskiej, i podpisywał wszystkie nominacyje w wydziale sądownictwa. Wreszcie z prawa prezydował w kollegijum wyborczem Girondy. Drugi arcykanclerz zwał się arcykanclerz stanu (Archichancelier d’Etat) i stanowił trzecią najwyższą godność utworzoną przez Napoleona I. Do niego należało ogłaszanie traktatów pokoju i przymierza, oraz wypowiadanie wojny. Z prawa prezydował w kollegijum wyborczem dolnej Loary. J. P.
Arcykapłan, u żydów i pogan, zwłaszcza u Rzymian, najwyższy kapłan, mający dozór nad świątyniami i nabożeństwem.
Arcyksiążę. Sam przyrostek początkowy pokazuje nam, iż jest to tytuł księcia mającego pierwszeństwo, władzę nad innemi książętami. W historyi francuzkiej napotykamy arcyksięcia Austrazyi, a następnie arcyksiążąt Lotaryngii i Brabantu. Prowincyję Austryi zrobił marchiją Otton czyli Henryk I, księztwem zaś Fryderyk I, lecz niewiadomo kiedy i dla czego otrzymała tytuł arcyksięztwa. Niektórzy autorowie utrzymują, iż przed zawładaniem koronami Węgier, Czech, Włoch i t. d., nadał go jej Maxymilijan I wraz z wielu znacznemi przywilejami, jak np. arcyksiążęta uważani byli, iż otrzymali inwestyturę na swoje kraje, skoro trzy razy jej się domagali; niemógł pozbawić ich tego tytułu ani cesarz, ani stany państwa; mieli prawo sądzenia w swym kraju bez appellacyi; żadna ważna sprawa państwa nie mogła być regulowana bez ich obecności; mogli tworzyć
