Przejdź do zawartości

Strona:PL Encyklopedyja powszechna 1860 T2.djvu/153

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Ta strona została przepisana.

6) Kilian (czyli Kałusz, którego niektórzy jeszcze pod r. 1490 wspominają), przez długi czas administrator biskupstwa po śmierci Stefana, zatwierdzony był dopiero przez króla Zygmunta na biskupa ormijańskiego przez przywilej w Wilnie 26 Kwiet. r. 1516, jak świadczy dokument w Czasopiśmie biblijoteki Ossolińskich II. str. 64 z r. 1842. Sprzeciwiłby się takiej kolei, następowania biskupów nagrobek, który Niesiecki przytacza, a w którym wyraźnie stoi, że Stefan ex patryjarcha umarł 1551 r., ale jakże tutaj ten rok pogodzić z r. 1538 i z biskupstwem Kiljana, który umarł przed r. 1544? Walka wtedy wewnętrzna była wielka pomiędzy Ormijanami; jedni szli za jednością z Rzymem, drudzy się od niego odrywali. Wszyscy Ormijanie ruscy niewiedzieli naprawdę, w co i jak mają wierzyć. Walka ta trwała mniej więcej przez lat 150. Ormijanie wprzódy katoliccy, zarazili się od Rusi duchem niezgody i niepewności. Ztąd następca Kiljana 7) Grzegórz obrany biskupem r. 1557, a potwierdzony w dostojności przez króla w sobotę najbliższą ś. Jakóba apostoła w r. 1562, gorliwy unita musiał dla niechęci narodu swego ustąpić i udał się do Rzymu, a ztamtąd w podróż do Ziemi Świętej po r. 1568. Nastąpił po nim 8) Barsumas Bogdanowicz, który także katedrę opuścił w 1582 roku. 9) Jan dawniej biskup soczawski na Multanach, w r. 1598, podług Barącza był lwowskim. 10) Gabryjel (Gurabiet), obrany przez naród a potwierdzony 6 Kwiet. r. 1606, um. zaraz 1607 r. 11) Miezrob czyli Makrobijusz umarł 1622 r. 12) Melchizedech patryjarcha Większej Armenii, poszedł za śladem poprzednika swego Stefana i zjechawszy do Polski, sam rządził lwowskim kościołem aż do r. 1627, kiedy poświęcił nowego arcybiskupa, Mikołaja Torosowicza (ob.). Uciekał przed królem perskim i w Rzymie w r. 1624 wyznał uniję. Jego następca Torosowicz stanowi tu epokę. Oświadczył się za uniją, wytrwał w niej i całą swoją owczarnię do niej nieustającą a gorliwą apostolską pracą doprowadził. Unija ta stanęła w Kamieńcu Podolskim w r. 1666 za Jana Kazimierza. Dotąd patryjarcha w Armenii mieszkający, święcił biskupów lwowskich; odtąd nastał nowy porządek rzeczy i pasterze ormijańscy brali święcenie od łacińskich i ruskich katolickich biskupów. Torosowicz katedrze swej nową nadał świetność przez to, że został arcybiskupem lwowskim za władzą stolicy apostolskiej. Zdaje się że ta nominacyja była czysto osobistą, ale już utrzymała się jako prawo dla następców, i dla tego aż po dziś dzień rządzą we Lwowie arcybiskupi. W r. 1768 konstytucyja z uwagi, że arcybiskupstwo ubogie, postanowiła najpierwsze zawakowane w przyszłości opactwo ruskie greckie wydzielić na stały jego fundusz, ale wkrótce zatém nastał pierwszy rozbiór kraju i arcybiskup przeszedł pod rządy austryjackie, przecież miał juryzdykcyję duchowną w Rzeczypospolitej nad Ormijanami na Podolu. Kiedyś juryzdykcyja ta biskupów lwowskich była obszerna, rozciągała się na ogromne przestrzenie kraju; za Zygmuntów gminy ormijańskie były na Rusi, na Podolu, Wołyniu, Litwie i w księztwach Naddunajskich, teraz przez nawracanie się Ormijan do obrządku łacińskiego i uszlachcanie się, biskupstwo wielce się ścieśniło, zmalało; było już Ormijan cokolwiek na Rusi Czerwonej i na Podolu. Za Niesieckiego było jeszcze kościołów wszystkich ogółem szesnaście, we Lwowie oprócz katedry dwa były inne probostwa, to jest ś. Anny i ś. Krzyża; w Kamieńcu też trzy, dalej w Łucku, Zamościu, Horodence, Śniatynie, Brzeianach, Stanisławowie, Tyśmienicy, Złoczowie, Jazłowcu i Łyscu. W r. 1790 sejm wielki wydał coś o urządzeniu duchownem Ormijan, i pozwolił kupić im dóbr za 200,000 złp. dla utrzymania kleryków obrządku swojego; chciał nawet fundusz papieski ze Lwowa na seminaryjum przenieść do Kamieńca, co byłoby przyszło z trudnością, ale też nastąpił rychło drugi podział kraju. Rossyja następnie dla swoich Ormijan czasowo dźwignęła biskupstwo mohylewskie (ob.)