i ztąd upatrzywszy chwilę, kiedy Grecyja wrzała nieporozumieniami religijnemi, po trzecim metropolicie Teopompie wybrał na metropolitę Rusina mnicha, imieniem Hilaryjona i kazał go wyświęcić biskupom ruskim w 1051: Hilaryjon tedy nie jeździł nawet do Carogrodu. Odtąd często się Rusini z Grekami mięszają na tej katedrze, ale zawsze jednak przeważa liczba Greków; Rusin zaś obrany musi w każdym razie jeździć do Carogrodu, kłaniać się patryjarsze, ujmować go i dwór cały podarunkami i dopiero tam wyświęciwszy się, nabywał praw i władzy duchownej na Rusi. Greków zaś sami przysyłali patryjarchowie, nie pytając się o zgodę książąt; toż się działo z metropolitami, toż z biskupami. W ciągu kilku wieków dwa tylko są przykłady święceń metropolity bez patryjarchy. Po Hilaryjonie tegoż szczęścia dostąpił Klemens trzynasty metropolita, wyświęcony przez biskupów ruskich za wolą wielkiego księcia kijowskiego Izasława w roku 1146. Z czasem, kiedy Kijów podupadł, a w krajach zaleskich podnosiło się nowe wielkie państwo, i metropolici kijowscy porzucili swoję stolicę przenosząc się w głąb’ kraju, w którym spodziewali się, że znajdą lepszą uchronę od Mongołów jak w Kijowie. Tak Cyryl III Rusin umarł w roku 1280 w Perejesławie zaleskim. Przypadek stał się wkrótce zasadą polityczną. Ztąd Maxym Grek, Cyryla następca, za rozkazaniem kniaziów suzdalsko-włodzimierskich, przeniósł stanowczo stolicę swoją do Włodzimierza nad Klazmą, a Piotr następca Maxyma do Moskwy. Metropolici zawsze nazywali się kijowskiemi, bo ich cerkiew metropolitalna była w Kijowie, zmienili zaś tylko miejsce zamieszkania. Ale ta okoliczność była powodem rozdzielenia się duchownego Rusi. Z Kijowa mógł metropolita rządzić cerkwią w Haliczu i na Zalesiu, ale z Moskwy trudno mu to było, zwłaszcza gdy Ruś i pod względem politycznym poszła na kawały. Król polski tworzył osobnego metropolitę dla Rusi Czerwonej (ob. Arcybiskupstwo lwowskie), Litwa która posiadła Kijów jeszcze milczała. Wreszcie i Litwie to nienaturalne położenie dokuczać zaczynało, ale dopiero dzielny Witold złemu zaradził. Upominał się kilkokrotnie o to, żeby metropolita kijowski powrócił z Moskwy, to jest z zagranicy, do swojej cerkwi na Ruś. Kiedy to nie pomogło, kazał jak Jarosław i jak Izasław wybrać i poświęcić biskupem nowego metropolitę kijowskiego. Obrany i poświęcony Grzegorz I Cemiwlak (ob.). Odtąd rozdwój cerkiewny w krajach ruskich; Ruś właściwa ma swojego osobnego metropolitę, kraje zaleskie zruszczone swojego. Miało to wpływ wielki na sam dogmat, nietylko na karność duchowną. Metropolicie kijowskiemu uległy wszystkie stare cerkwie i władyctwa w koronie i w Litwie, podlegające pod względem politycznym dwóm panom, królowi i wielkiemu księciu; moskiewskiemu zaś metropolicie uległy nowe w krajach niedawno pochrzczonych władyctwa i cerkwie zostające pod rządem wielkiego księcia moskiewskiego. W Polsce i w Litwie zaczęła się coraz bardziej wykluwać nowa zasada ściślejszego połączenia się z Rzymem; na Zalesiu coraz żywszy wstręt do tego połączenia się. Metropolita przecież rezydujący w Moskwie, tytułował się przez jakiś czas kijowskim, gdy był w istocie kijowskim, gdy metropolija osobna dla krajów suzdalskich nie egzystowała prawnie. Nawet Focyjusz po śmierci Grzegorza uprosił się u W. K. Witolda, że pozwolił mu rządzić z Moskwy i litewską cerkwią i lubo znalazł się spółzawodnik Gerazym, biskup smoleński (ob.), który mu prawa tego bronił, ale był spalony przez Świdrygiełłę. Po Focyjuszu szedł sławny Izydor, Bułgar, metropolita jeszcze na całą Ruś, który we Florencyi przyjął uniję i kardynałem został. Izydor uniję zaprowadził do Polski i Litwy, ale wypędził go z Moskwy Wasil Wasilowicz Ślepy; odtąd stanowczy a naturalny bardzo rozdwój cerkwi metropolitalnej, która zbyt szerokie zaległa okolice. W Moskwie staje osobna metropo-
