zyjskiego i administratora augustowskiego, wstąpił 15 Stycz. 1837 r., umarł 21 Lutego 1838 roku. Prawie trzynaście miesięcy. (Administratorowie od roku 1838: Tomasz Chmielewski suffragan warszawski do 1844 roku kiedy umarł, później ksiądz Antoni Melchior Fijałkowski). 8) Antoni Melchior Korwin Fijałkowski z suffragana płockiego, szósty arcybiskup, wstąpił 11 Stycz. 1857 r. Od Malczewskiego do Woronicza włącznie, arcybiskupi warszawscy tytułowali się prymasami, pierwszy Choromański zaczął się tytułować metropolitą. W Archidyjecezyi jast suffraganów in partibus dwóch, łowicki dawniejszy, bo jeszcze czasów rzeczypospolitej sięgający (od r. 1782) i warszawski ustanowiony już za kongressowego królestwa. W archidyjecezyi warszawskiej było w r. 1857 katolików 683,347, rozdzielonych pomiędzy 20 dekanatów, w których znowu liczyło się kościołów parafijalnych 276, fijalnych 5 i kaplic 17, razem 298. Prócz tego, kollegijów pijarskich było dwa (w Warszawie i w Łowiczu), klasztorów z kościołami 30, szpitali pod dozorem sióstr miłosierdzia 8, razem kościołów różnego stopnia i nazwania 338. Duchowieństwo zaś było: księży świeckich 423 i kleryków 111; księży zakonnych 224 i kleryków 93, braciszków zaś 81. Probostwa mające najwięcej katolickiej ludności, naturalnie po warszawskich, są: Łódź, która ma dusz 9,400, Wiskitki 6,555, Zgierz 6,314, Mszczonów 5,220, Brzeziny 4,971, Gombin 4,793, Skierniewice 4,603, Rawa 4,308. Z warszawskich zaś najludniejsza jest św. Krzyża, licząca dusz 27,950; potém idą: św. Jana dusz 19,868, św. Andrzeja 15,800, Panny Maryi 12,600 (dawniej zaś znacznie więcej miała ludności) i św. Alexandra 12,500. Parafija pragska ma ludności 3,078, wolska 1,716. Parfije zaś nieludne, są: Życk dusz 397, Imielno 375, Troszyn 330, Chodów 300, Miłonice 239, Lewin 89. Katalog zmarłych kapłanów z r. 1856 wynosi osób 17. Pomiędzy innemi uważaliśmy szczególniej księdza Antoniego Linowskiego, proboszcza z Głowna, senijora i jubilata, który umarł 15 Sierpnia 1856, mając lat wieku 96, a kapłaństwa 68.
Arcybiskupstwe krakowskie, jest tylko pamiątką historyczną. Podług Maciejowskiego (Hist. Prawodawstw, tom II, nowe wydanie), taka jest historyja tego arcybiskupstwa. Był w Krakowie arcybiskup jeszcze za państwa morawskiego i za Świętopełka; arcybiskup ten był obrządku słowiańskiego. Po upadku państwa Świętopełkowego, ocalała dyjecezyja krakowska, tylko że później nie arcybiskupi, ale biskupi rządzili. Kiedy Bolesław Chrobry zdobył Kraków i Chrobacyję, urządzając Kościół chrześcijański w nowych ziemiach swojego państwa, miał w r. 1000 podnieść w Krakowie pierwszy raz arcybiskupstwo, ale już łacińskie, nie zaś słowiańskie. Gallus wyraźnie albowiem mówi, że za Chrobrego dwa były u nas arcybiskupstwa, a każde ze swemi suffraganijami, co też powtarza za nim Wincenty, zwany Kadłubkiem. Gniezno jedno było stolicą arcybiskupią, ale gdy kronikarze nie wskazują drugiej, Maciejowski za nich twierdzi, że to był Kraków. Dytmar przez dumę narodową nie chciał uznać tego faktu i krakowską dyjecezyję uważał po niemiecku za suffraganiję arcybiskupstwa gnieźnieńskiego czy magdeburgskiego. Bolesław Chrobry w tych stronach szeroko zakreślił granice swojego państwa, zdobył Czechy, przeszedł Tatry i zajął Węgry aż po Cissę, wreszcie Ruś Czerwoną odebrał. Kraków tedy mógł być i był metropoliją dla tych rozległych krain na południu. Zresztą jest wyraźne świadectwo kronik, że obadwaj arcybiskupi polscy znajdowali się przy zgonie wielkiego króla, że się za niego modlili. Że arcybiskupstwo w Krakowie później istniało, są na to historyczne dowody (ob. Arcybiskupstwa polskie, Aaron arcybiskup krakowski). Miało to być w czasach, kiedy Kazimierz Odnowiciel pod-
