kościoły parafijalne, jeden św. Piotra i Pawia, w którym rządzą Litwini i drugi francuzki św. Ludwika, kaplice są dwie na dwóch cmentarzach, oraz w korpusach kadeckim pierwszym i brzeskim. O kościele nerczyńskim ciekawe są szczegóły w Pamiętniku Relig. Moral. za r. 1852. W samym Mohilewie są dwie parafije, św. Kazimierza i św. Antoniego, pierwsza ma 2,812, druga 785 parafijan. Najludniejsze parafije są w Inflantach, Lixna ludności 9,771, Prele 7,373, Dagda 4,760, Reżyca 4,600, w Dyneburgu 3,805. Inne ludne parafije mają: Rosica 6,602, Neuterany 5,062, Birże 4,800, Marienhaus 4,759, Oświej, 4,636, Polock 4,630; w Witebsku są trzy kościoły, z tych dwa parafijalne po 4,034 i 1275 ludności. Uła ma 3,450, Siebież 3,805. Jedna z najdawniejszych parafii na Litwie, założona jeszcze przez Jagiełłę w r. 1387 t. j. Obolce mają ludności 428, Horyhorki 407, Szumiacz 405. W smoleńskiej parafii jest katolików 967, w charkowskiej 2,380, ale te parafije rozciągają się na całe gubernie. W Petersburgu jest w jednej parafii 24,172, w drugiej 5,100, razem 29,272. W Moskwie zaś w dwóch razem 13,375, w parafii kazańskiej 5,896, w wyborgskiej 5,000, w Kronsztadzie 3,951, w Carskiemsiele 1,530. W Rydze i w Rewlu jest po 1,408, tu i tam księża są Dominikanie, w Rydze oprócz przeora, sześciu jest ksieży; są tam i dwie kaplice. Psków ma 2,000, Nowogród wielki 780 parafij an. Wszystkich kościołów parafijalnych w całej archidyjecezyi jest 163, oprócz kaplic których jest wiele bo 288, wiernych zaś 363,999. Do archidyjecezyi liczą się także i żołnierze w wojsku rossyjskiém ze straży wewnętrznej, która pod względem religijnym dla katolików, podzielona jest na na siedm stałych obwodów: z tych w inflanckim jest ludności katolickiej 1,550, w smoleńskim 2,395, w małoruskim 4,981, ludność innych obwodów niewiadoma. W obwodach tych mają władzę duchowną kapelani, pospolicie zakonnicy, w niektórych zaś pobliżsi proboszczowie. Osobno też do archidyjecezyi liczą się kapelani jedynastu korpusów. Klasztory są tylko Dominikanów w Petersburgu, Połocku i Rydze (wszędzie trzymają parafiije); Bernardyni w Mohilewie, Pijarzy w Petersburgu, Maryjawitki w Mohilewie, w Połocku i Witebsku; Szarytki w Krasławiu, w Oswieju i w Rydze, wszystkie te klasztory żeńskie są za etatem. Księży mszalnych w archidyjecezyi jest 511, oprócz tego w akademii duchownej w Petersburgu kleryków 47, w seminaryjum dyjecezyjalném 63. Daty tutaj wszystkie podane, są według rubrycelli mohilewskiej na r. 1859 drukowanej u Zawadzkiego w Wilnie: dawniej układał ją i drukował w Petersburgu ksiądz Wincenty Lipski b. inspektor akademii, dzisiejszy biskup jonopolitański. Jul. B.
Arcybiskupstwo warszawskie, nastało dopiero za naszych czasów i jest z arcybiskupstw na ziemiach dawnej Polski najmłodsze, z biskupstwa posunęło się na arcybiskupstwo i jako oddzielna nawet dyjecezyja, ledwie nie więcej nad pół wieku exystuje, lubo były usiłowania, żeby założyć katedrę biskupią w Warszawie, jeszcze za rządu ostatnich książąt mazowieckich, to jest w początkach XVI wieku. Ciekawe są dawne losy tej okolicy pod względem religijnym. I tak, ta część Mazowsza w której leży Warszawa nie ulegała nawet władzy duchownej biskupa mazowieckiego na Płocku, nie ulegała później biskupowi z Kujaw, ale podziały duchowne kraju za Piastów tak padły, że okolica ta jedność duchowną składała z właściwą Polską. Warszawy wtedy jeszcze nie było na świecie, kiedy cały ten archidyjakonat czerski należał do władzy biskupa poznańskiego. Później Warszawa i cały archidyjakonat już warszawski nie stanowiły nigdy osobnej dyjecezyi, ale należały jak wprzódy do biskupa poznańskiego, który zawiadował religijnemi potrzebami stolicy i archidiakonatu, przez swoich officy-
