wski w akademii krakowskiej po dwa kroć wybierany na rektora, przez wszystkie sposoby ją wspierał i umacniał pilną młodzież dobrocią i hojnością, po ojcowsku tulił, szczególnie zaś odznaczających się nauką, jako to: Agrykolę Rudolfa młodszego, Antonina i Euforyna. Jego też wziętości u Tomickiego, zawdzięcza Stanisław Hozyjsz swoje wykształcenie i wysłanie na dalsze nauki do Bononii i Padwy. Umarł z powszechnym żalem w Krakowie dnia 27 Lipca 1533 r. Tomicki wspaniale go pochował w katedrze i grób smutnym ozdobił wierszem. — Arciszewski (Eliasz), starszy, szlachcic polski, znany w swoim czasie socynianin i gorliwy tego wyznania pastor, urodził się w Arciszewie, a pojąwszy za żonę Helenę Zakrzewską, dziedziczkę wsi Rogalin, za nią z Mazowsza przeniósł się w Poznańskie. Od Andrzeja Dudycza, biskupa pięciokościelnego, nabywszy miasto Szmigiel w szkole tamecznej, tudzież we Zborze, długi czas obowiązki rektora, oraz pastora gminy sprawował, nawet gdy zmuszony potrzebą, sprzedawał te miasto, pełnił tam jeszcze aż do roku 1610 duchowne usługi. Arciszewski jest autorem i wydawcą dzieła p. t.: Praefatio in F. Socini Librum de J. C. Servatore Basileae 1594 in 4‑to. Z żony swej Heleny zostawił dwóch synów, Eliasza, który w wojsku duńskim dosłużył się stopnia pułkownika, a za panowania Władysława IV wrócił do kraju, i był sekretarzem tego monarchy, oraz młodszego Krzysztofa, o którym niżej. — Arciszewski (Krzysztof), znakomity wojownik XVII wieku, półkownik, dowódzca wojsk lądowych hollenderskich, kompanii zachodnio-indyjskiej w Brazylii. Generał artylleryi tamże, a następnie generał artylleryi koronnej w Polsce, urodził się we wsi Rogalinie dnia 6 Grudnia 1592 roku, po ukończeniu nauk szkolnych w Szmiglu, oddany na dwór księcia Krzysztofa Radziwiłła, hetmana polnego, litewskiego, jednego i najmożniejszych panów polskich i opiekuna wszystkich różnowierców, z nim odbywał świetne wojskowe wyprawy przeciw Tatarom, Szwedom w Inflantach, gdzie ów wielki wódz z taką walczył sławą. Za powrotem w domowe progi, gdy zastał nieszczęśliwie ukończony process, który niesłusznie całą jego rodzinę pozbawił majątku, burzliwy młodzieniec uniesiony zemstą ku sprawcy tego dzieła, zamordował swego przeciwnika, a unikając sprawiedliwości prawa, opuścił kraj w r. 1622. Udał się wtedy do Hollandyi, zaciągnął do wojska uczęszczając przytém na akademiję w Lejdzie. Wspomagał go tam wyżej wspomniany Radziwiłł i do rozmaitych zleceń politycznych używał. Były to czynności tego rodzaju, iż król Zygmunt III mając o tém doniesienie urzędownie, żądał wydania Arciszewskiego z Hollandyi. Uchodząc nowego niebezpieczeństwa przystał do wojska francuzkiego, był przy oblężeniu Rochelli 1628 r, i w innych bitwach, które Francuzi z Hugonotami i Anglikami toczyli. Po ukończeniu tej kampanii, mając zagrodzony sobie powrót do Pplski, tocząca się albowiem w kraju sprawa o zabójstwo, ukończyła się wyrokiem skazującym go na śmierć, ścigany przytém przez listy gończe króla Zygmunta, który go posądzał o zbrodnie stanu. Arciszewski przyjął służbę w wyprawie brazylijskiej silnie wówczas przez towarzystwo kompanii Indyi Zachodnich wspieranej. W roku 1629 dnia 17 Maja odpłynął z Hollandyi z wojskiem na ten przeznaczoném jako kapitan, przybył do Brazylii dnia 3 Lutego 1630, a w następnym roku w tymże samym stopniu należał do wycieczki na wyspę Itamaraca (22 Kwietnia), do której łatwiejszego zdobycia gdy wzniesiono nową twierdzę Orange, Arciszewski mianowany został jej komendantem. Czynność, jaką na tém stanowisku rozwinął, wycieczki, które z korzyścią wykonywał, wkrótce zjednały mu powszechną sławę i wpływ jego na dalsze wypadki utrwaliły. Za jego poradą zburzono fortyfikacyje Olindy, co tak okazało się użyteczném, iż zarząd miejscowy oceniając jego zdolności wojskowe, nagrodził stopniem majora. W tym czasie
