nych; zawiera 43 ksiąg, kończących się na r. 1792. Opatrzone są summaryjuszami. 3) Akta albo księgi kanclerskie; stanowią dalszy oddział metryki koron. zaczęty za Augusta III, 1742 r. Zapisywano tu w całości lub tylko w treści, przywileja, nadania, potwierdzenia, reskrypta i t. d., zaś dyplomata, patenta nominacyje na urzęda honorowe i aktualne wojskowe i cywilne, umieszczano najwięcej w treści. Skrócony ten sposób, szczególniej w końcu panowania Stanisława Augusta był używany. Całe dyplomata tu notowane, oblatowano potém w metrykach. Księgi te w ostatnich zwłaszcza czarach, zawierają nader ciekawe traktaty i wywody historyczne o rzeczach na sejm wnoszonych, lub z obcemi państwami traktowanych. Zaczynają się od Nr. 20 do 104; opatrzone są summaryjuszami. 4) Akta albo księgi metryki litewskiej; po większej części dawnym charakterem, w języku ruskim pisane, przepisane zostały w całości w 1773 r. z woli Stanisława Augusta króla polskiego, polskiemi głoskami z zachowaniem dosłowném ruskiego wysłowienia. Każda księga tych kopii, poświadczoną jest przez Antoniego Kossakowskiego, sekretarza królewskiego. Obejmuje listy królewskie, traktaty, przywileje, nadania, uniwersały i t. p., jak metryka koronna. Księgi podług numerów zaznaczonych w Petersburgu, zaczynają się od 191 do 229 od r. 13S6—1531. Jest kilka ksiąg litewskich późniejszych, obejmujących konfirmacyje, indygenaty, nobilitacyje, baronostwa, od r. 1775—1792. 5) Akta sądów assesoryi koronnej. Prawie wszystkie z małym wyjątkiem obejmują wyroki sądów nadwornych, Assesoryją zwanych. Jest ich 489 poczynają się od 1439 do 1782 r. Nadto osobno ksiąg 22 oddanych z ratusza miasta starej Warszawy, zawierają akta sądów assesorskich. Prócz wyroków są tu ważne oblaty aktów osób prywatnych, stanowiących ciekawy materyjał historyczny; czynności sądowe, sentencyjonarze, memoryjały, assygnacyje solne, kwity, zastawy królewskie, skarby królewskie, wokandy, regestra mecenasów i t. p. (ob. Assesorskie sądy). 6) Akta comitialia et relationum, są w związku z aktami sądów assesorskich; obejmują wyroki sądów sejmowych i assesorskich, najwyższych sądownictw dawnych polskich, po większej części w księgach pod liczbą 5 powyżej opisanych, zamieszczone. Jest ich 29 od roku 1591—1750 r. 7) Akta sądów referendarskich zawierają wyroki miedzy włościanami i osadnikami królewszczyzn, a starostami, dzierżawcami i tenutaryjuszami onychże i odwrotnie. Ksiąg tych jest 65 od roku 1591 do 1791: obejmują dekreta, sentencyjonarze, manuały, regestra i komparycyje (ob. Sądy referendarskie). 8) Acta ape’lationum terrarum Podlachiae, stanowią część metryki publicznej litewskiej. Jest ksiąg tych cztery, od Nr. 13—16, od r. 1538—1545. 9) Konstytucyje czyli uchwały sejmowe, od r. 1710 do 1793, po większej części drukowane, reszta znajduje się w rękopismach oryginalnych, urzędownie poświadczonych, w liczbie voluminów 27. 10) Akta konfederacyi generalnej, zawierają uchwały stanów i należą do oddziału akt pod Nr. 9 opisanych, oznaczone Nr. 104, 105, 106, od r. 1773—1775. Ciekawe te nader materyjały do ówczesnych dziejów, zawierają akta konfederacyi generalnej sanctionowane z podpisem Ponińkiego; protokuła, kondemnat rezolucyi i dekretów sądu tejże konfederacyi. 11) Akta rady nieustającej, są kopije poświadczone przez Andrzeja Osińskiego, sekretarza rady nieustającej i innych; oryginały zaś są w Petersburgu, poczynają się od Nr. 72—111 od r. 1775 do 1785. 12) Acta conventionalia, zawierają tak wyroki sądów sejmowych w Warszawie odbytych, jako też i dobrowolne w czasie sejmów zeznania; przechowane były do 1809 r. w grodzie warszawskim. Jest ich 50 od r. 1579 po 1702 rok. 13) Akta sądów marszałkowskich, zawierają sprawy przeciw spokojności, bezpieczeństwu, porządkowi
