nie spłonęły. Starostowie grodzcy mieli obowiązek utrzymywać je w dobrym stanie. Podkomorzowie, wojewodowie i ministrowie ważniejsze archiva oddawali do Metryk, mniejszej zaś wagi zatrzymywali u siebie. — Archivum Główne Królestwa. Obejmuje akta i księgi różnej treści, tyczące się spraw tak publicznych jak czynności osób prywatnych, dawnej Polski. Wedle treści dzielą się one na następujące działy: 1) Akta albo księgi metryki koronnej. Kanclerze i podkanclerze utrzymywali księgi (libri regestra metrica) Metryką pospolicie zwane, w których zapisywano wszelkie pisma od królów wychodzące i pod pieczęcią większą lub mniejszą wydawane. Zawierają przeto te księgi wszelkie nadania, przywileje, dyplomata szczególnym osobom, korporacyjom, miastom, ziemiom. województwom prowincyjom, udzielone; dalej darowizny, zapisy, zastawy, zamiany królewszczyzn, erekcyje kościołów, klasztorów, szpitalów, zapisy dla tychże i potwierdzenia uposażeń przez osoby prywatne im uczynionych; potém urządzenia względem starostw czyli królewszczyzn; względem monety, kopalń solnych; prawa na zjazdach i sejmach uchwalane; edykta, reskrypta, mandaty, uniwersały królów. Obejmują także księgi te, akta dotyczące całego kraju, monarchy, lub osób do familii jego należących; poselstwa, przymierza, zawieszenia broni, traktaty pokoju. W też księgi zapisywano niekiedy umowy przedślubne monarsze, posagi córkom królewskim zapewniane, oprawy posagów, zaopatrzenia wdów królewskich, korrespondencyje monarsze. Czynności, które tylko pod powagą lub zatwierdzeniem monarchy ważnie działane być mogły, jako to: działy i rozrządzenia dotyczące dóbr prywatnych, testamenta, spory graniczne, kuratelle nad osobami stanu szlacheckiego, bywały w te księgi wciągane; przed któremi, z powodu sądownictwa na dworze monarchy wykonywanego i z przyczyny, iż metryki były zawsze otwarte, zeznawano także im później, wszelkie akta prywatne. Księgi takowe są pomięszane, bo między met. kor. znajdują się księgi dawnych książąt mazowieckich. Są dosyć późne i niekompletne, bo pierwotne zaginęły pod Warną za Władysława Jagiellończyka na wyprawie Tureckiej 1444 r., kiedy zwykle wożono metrykę za królem. Za Jana Kazimierza w czasie wojny szwedzkiej, metryki zabrał nieprzyjaciel do Pruss i Szwecyi, i dopiero za Jana III, zwrócono ich w części z Szwecyi, w części miały zatonąć na morzu jeszcze w czasie zaboru ich z Polski. Jeszcze w ostatnich naszych czasach, przez starania prywatnych osób, odebrano ich trochę z Stokholmu. Po r. 1793 zabrano je do Petersburga, a ztamtąd lubo nie w komplecie odesłano je do Warszawy w 1779 r. Ksiąg jest 411, z tych począwszy od Nr. 333 do 341 włącznie, księgi składają się z arkuszy przez połowę wzdłuż łamanych, dudkami dawniej znanych i zawierają część metryki książąt mazowieckich. Akta tu umieszczone, nie idą ścisłym porządkiem lat, lecz pomięszane, zapomniano je uporządkować dając do oprawy, jako dissoluta. Do ksiąg tych sporządzone są summaryjusze. 2) Sigillata. Są to także księgi kanclerskie, zawierające krótką treść, tego, co obszernie napisano w dyplomatach, przywilejach, patentach, w rządzeniach, poleceniach królewskich i t. p. z kancellaryi większej lub mniejszej, pod większą lub mniejszą pieczęcią wydawanych. Sigilata tém się różnią od metryk koronnych, że w tych zapisywano zwykle całą osnowę aktu dosłownie, jak z kancellaryi wychodziły, w Sigillatach zaś w treści, nadto przed Sigillatą nie przyjmowano zeznań dobrej woli. Biorą Sigillaty (metricula connotatio litterarum in cancellaria regia alterutra sigillatarum) początek swój za króla Jana Kazimierza od r. 1658, w czasach wojen i niepokojów, a zatém i ciągłej zmiany rezydencyi króla i ztąd wynikłej trudności utrzymywania piszących w liczbie odpowiedniej potrzebie. Jest to właściwie ciąg metryk koron-
