dwich), Antylski, Indyjski i Grecki. Archipelagiem Greckim, nazywamy powszechnie Archipelag, rozciągający się w północno-wschodniej stronie morza Śródziemnego, pomiędzy brzegami Rumelii (Tracyi) na północ, Azyi Mniejszej na wschód, Macedonii i Grecyi na zachód. Wyspy jego, będące wyraźnie przedłużeniem gór Azyi Mniejszej i półwyspu bałkańskiego, rozpadają się na kilka gromad czyli szeregów, z których jedne należą do Europy, drugie do Azyi. Odróżnić szczególniej należy: 1) dwie gromady europejskie Cykladów i Sporadów, których brzegi skaliste i ważkie przesmyki służyły od najdawniejszych czasów za schronienie morskim rozbójnikom; 2) wyspy odosobnione, z których jedne europejskie, jak: Salamina, Eubea, Samotrace, inne azyjatyckie jak: Lemnos, Samos, Lesbos, Chios, Rodus i t. d. Wszystkie te wyspy są górzyste, a rozleglejsze z nich posiadają równiny poprzerzynane rzekami i bardzo urodzajne. Głównemi ich płodami są: zboże, wino, oliwa, figi, bawełna, jedwab’, miód, wosk i t. p., z przedmiotów zaś kopalnych marmur i różne metale. Góry po części są natury wulkanicznej, a kilka z nich aż dotąd wyrzuca słupy dymu. Losy Archipelagu Greckiego zawsze prawie związane były z dziejami Grecyi i Azyi Mniejszej. Przed Alexandrem Wielkim po części niepodległe, po części zależne od Aten i Sparty lub podbite przez Persyję, zostały z temi krajami wcielone do monarchii macedońskiej, a następnie wraz z Grecyją przeszły pod władzę rzymską. Po podziale państwa rzymskiego, Archipelag pozostał przy cesarzach bizantyńskich, aż do roku 1185, w którym Wenecyjanie kilka wysp jego obsadzili. R. 1270 Wenecyjanin Marco Sanuto zdobył wyspy Naxos, Paros, Antiparos, Santorin, Anafi, Argentiera, Milo, Polikandro i inne, ogłosił się niezawisłym i przyjął tytuł księcia Archipelagu. Potomkowie jego blizko przez trzy wieki panowali nad pomienionemi wyspami, jako książęta Naxos, dopóki ostatni z nich, Jacopo Crispo, nie został pozbawionym władzy przez sułtana Selima II (r. 1556). Archipelag był odtąd w posiadaniu Porty, aż do założenia królestwa greckiego, któremu odstąpiono Cyklady, północne Sporady i wyspę Skyros. Większość mieszkańców Archipelagu składają Grecy, znani jako nieustraszeni żeglarze.
Architekt, ob. Budowniczy.
Architektoniczne malarstwo, ten rodzaj malarstwa, którego przedmiotem są gmachy i ozdoby architektoniczne, ob. Malarstwo.
Architektura, ob. Budownictwo.
Architrav, inaczej Tram, czyli belkowanie w porządkach architektonicznych klassycznych, bezpośrednio na kolumnach, lub pilastrach spoczywające. W porządkach toskańskim i doryckim, bywa zawsze gładkim, bez podziałów, w innych zaś bywa poziomo podzielony na części, niewiele jedna nad drugą wystające, a czasem nawet oddzielone od siebie, za pomocą drobnych ozdób. Pionowe podziały żadne na nim być nie mogą. Opaska architrvmu jest to wazka część silniej wystająca, oddzielająca zawsze architrvm od fryzu.
Architryklin, w okazalszych domach staropolskich oznaczał główny czyli bawialny pokój lub salę.
Archityp, pierwsza edycyja dawnego dzieła, inkunabuł, editio princeps.
Archiva. Skład wszelkich papierów, bądź familijnych prywatnych, bądź urzędowych, tyczących się czynnności przez władze kraju załatwianych, i przechowanych, nazywa się Archivum. W dawnej Polsce gdzie się chowały papiery królewskie, senatu i sejmu, takie archivum nazywało się Metryką. Trybunały główne nie miały archiv, ale papiery swe po każdej kadencyi w Piotrkowie oddawały pisarzowi ziemskiemu sieradzkiemu, a po lubelskiej p. z. lub. Sądy ziemskie i grodzkie, przyjmując do akt wszystko, co kto wpisać żądał, miały archiwa obszerniejsze. Archiva były zakładane w izbach dolnych ze sklepieniami, aby od ognia
