Archilutnia, rodzaj instrumentu muzycznego, używanego w Polsce w XVII wieku, podobnego do lutni, a może jedynie dla wdzięczniejszego głosu tak nazwane.
Archimandryta (arche naczelnik, mandra stado), w Kościele greckim przełożony albo naczelnik monasteru, co u łacinników opat; jest to czwarty stopień w hijerarchii kościelnej po metropolicie; z archimandrytów poświęcani są biskupi, którzy w rzeczonym Kościele wybierają się jedynie z pomiędzy zakonników.
Archimedes, o życiu tego najznakomitszego z matematyków starożytności, zostawił wiadomość niejaki Heraklides, której tylko ułamki doszły do naszych czasów. Archimedes urodził się w Syrakuzach, na lat 287 przed nar. Chr., chociaż był pokrewnym króla Hierona, zdaje się jednak, że nie miał żadnego urzędu publicznego, lecz wyłącznie poświęcał się naukom. Archimedes pracował nad wszystkiemi częściami matematyki, jednakże ulubionym jego przedmiotem była geometryja i mechanika. Nieznając dokładnie stanu tych nauk przed Archimedesem, niepodobna ściśle oznaczyć co on dla postępu ich uczynił, niezaprzeczoną jednakże jest rzeczą, iż wiele odkryć w tych gałęziach wiedzy ludzkiej jemu przypisać należy. Pracował z taką namiętnością, że zapominał o zaspokojeniu potrzeb koniecznych, a domownicy nieraz byli w potrzebie przymuszać go do użycia pokarmu. W geometryi zwrócił Archimedes szczególną uwagę na mierzenie linij krzywych, płaszczyzn niemi zamkniętych i powierzchni krzywych, które do tego czasu były w zaniedbaniu; a licznemi odkryciami swemi utorował drogę do dalszych poszukiwań nowszym geometrom. Pism o geometryi Archimedes zostawił bardzo wiele, i tak dwie księgi o kuli i walcu, w których wymierza te bryły i ich części wynikłe z przecięcia płaszczyznami; wyprowadza stosunek pomiędzy powierzchnią i bryłowatością kuli i walca na niej opisanego; odkrycie to tak uradowało Archimedesa, iż polecił aby na grobie jego wyobrażenie tych brył wyryto. Księga o mierzeniu koła jest podstawą dla poprzednich, w niej wyprowadza stosunek okręgu koła do średnicy: 22⁄7, który oznaczył przez wpisanie i opisanie na kole wielokąta foremnego o 96 bokach i obliczenie obwodu jednego i drugiego. Dokonawszy prac tych około figur geometrycznych przed nim już znanych, zwrócił się ku nowemu zupełnie przedmiotowi, w traktacie swoim o konoidach i sferoidach. Z pomiędzy wszystkich odkryć w dziedzinie geometryi dokonanych, największy zaszczyt Archimedesowi przynosi kwadratura paraboli i poznanie własności linij spiralnych. Oprócz dzieł powyższych, zasługuje jeszcze na wspomnienie Psammites seu Arenarius, albo De numero arenae. Jak wielkie położył zasługi Archimedes w geometryi, tak też można go uważać za twórcę mechaniki, która przed nim była jedną z najmniej znanych części matematyki. On położył prawdziwe zasady statyki i hidrostatyki, które wyłożył w dwóch traktatach, jeden pod tytułem: Isorropica czyli de Aequi ponderantibus w 2-ch księgach i drugi peri okymenon czyli o ciałach zanurzonych w płynach. Statykę swoję oparł na genijalném pojęciu środka ciężkości, którego jest wynalazcą, opierając się na niém i na innych niezaprzeczonych pewnikach, dowodzi prawo równowagi w drągu i wagach o ramionach nierównych; następnie dochodzi środka ciężkości rozmaitych figur. Pytanie dane Archimedesowi przez króla Hierona do rozwiązania, czyli korona przez złotnika zrobiona była z czystego złota i czy zawierała w sobie ilość złota, jaką zawierać powinna, naprowadziło na odkrycie zasadniczego prawa hidrostatyki, że ciała zanurzone w płynach tracą tyle ciężaru ile ważą płyny przez nie wypchnięte, czyli ile waży takaż sama jak one objętość płynu Opowiadają że będąc zajęty zadaniem, wpadł na tę myśl będąc w kąpieli, a uradowany wychodząc z niej, zawołał: eurema, eurema, znalazłem, znalazłem; miał
