francuzki, urodzony w Reims 1802 r.; po ukończeniu szkoły wojskowej w Saint-Cyr, wszedł do służby jako oficer kawaleryi, którą w roku 1830 opuścił. Odtąd poświęcił się naukom i literaturze. Próbował sił swoich w belletrystyce, lecz najważniejsze położył zasługi dla geologii pracami swemi, które zamieszczał w Comptes rendus de l’Académie des sciences, tudzież w Bulletin de la socièté géologique de France. Obecnie d’Archiac ogłasza w imieniu towarzystwa geologicznego, a pod opieką ministra oświecenia publicznego w cesarstwie francuzkiém, wielkie dzieło dotąd nieskończone, pod tytułem: Histoire des progrés de la géologie de 1834 à 1856, którego tom pierwszy wydany został 1847 r., siódmy zaś w roku zeszłym. Dzieło to dotąd zawiera: kosmogoniję i geogoniję, górotwory czwartorzędowe, trzeciorzędowe, formacyję nummulityczną, kredową i jnraską.
Archibald (de Glwidency Glover, Jędrzej), Anglik rodem, znakomity inżynier, który umiejętnie fortyfikował, rozmaite twierdze polskie jak: Soroki, okopy ś. Trójcy, i Kamieniec Podolski. Za przeważne zasługi, jakie oddał naszemu krajowi przez ciąg lat 44, i okazaną waleczność w wyprawach wojennych, mianowany oberszt-lejtnantem w wojsku cudzoziemsko-polskim, otrzymał indygenat na sejmie w r. 1726: dostojność stolnika inflantskiego.
Archidyjakon. Stopień w hijerarchii kościelnej, oznaczający pierwotnie pierwszego lub najstarszego dyjakona przy kościele katedralnym albo metropolitalnym; w V już wieku nabrał większego znaczenia. Archidyjakon czuwał nad wychowaniem i nauką młodych księży, miał dozór nad dyjakonami i niższą służbą kościelną, pomagał biskupowi w administracyi i juryzdykcyi, często go zastępował na synodach; nikt niemógł być wyświęconym bez jego świadectwa. Z tego powodu nazywano go oculus et manus episcopi. Do archidyjakona przeszły: sąd duchowny, wizyty kościołów, prawo karania, exkommuniki. W siedmiu pierwszych wiekach każda dyjecezyja miała tylko jednego archidyjakona; ale r. 774 Heddo, biskup strasburgski, podzielił swoje dyjecezyję na siedm archidyjakonatów (archidiaconatus rurales); większa część biskupów poszła za jego przykładem, wyjąwszy włoskich. Archidyjakon przy katedrze zwał się odtąd Wielkim, archidiaconus magnus. Pod archidyjakonami wiejskiemi byli dziekani, archi-presbyteri rurales. W późniejszych czasach zaczęto ograniczać wygórowaną władzę archidyjakonów, którą wreszcie obostrzył sobór Trydencki.
Archigallus, godność najwyższego kapłana u Gallów.
Archigenes, lekarz urodzony w Apamei w Syryi, był uczniem Agatinusa, wykonywał swoją sztukę w Rzymie za panowania Domicyjana, Nerwy i Trajana; umarł ostatniego roku panowania tego cesarza w 117 roku, w 63 rokn życia, miał wiele pisać dzieł treści fizycznej i lekarskiej; lecz wszystko zaginęło. Wiemy tylko o tém z dzieł Aetiusa i Galena; szczególniej ostatni mówi o nim zaszczytnie, co jest wielkiej wagi, bo jak wiadomo nie był szczodrym w oddawaniu pochwał swoim kollegom. Że miał być słynnym w swoim czasie, przekonywamy się także z satyr Juvenalisa, gdzie kilkakrotnie chlubnie jest wspominany. Powszechnie uważany jest za naczelnika szkoły Eklektyków, pomimo że Galen uważa go za wyznawcę sceniki Ateneasza, to jest Pneumatyków, co da się pogodzić w ten sposób, iż jako Eklektyk mógł główną myśl Pneumatyków także uznać i sobie ją przyswoić. Xaw. R.
Archijasz (poeta grecki), urodzony w Antyjochii 117 r. przed Chr., mniej znany ze swych dzieł, jak z nieśmiertelnej obrony Cycerona: Pro Archia poeta, wyrzeczonéj z okoliczności wykreślenia go z pocztu obywateli Heraklei w Lukanii, które to miasto miało przywilej, że obywatele jego z cudzoziemców, po 3‑ch
