gr. 27, do kasy klasztornej przyniósł na czysto zł. 1.596 gr. 8. W r. 1762 — dochodu było zł. 15.639 gr. 29, a rozchodu 15.283 gr. 5 — netto 356 zł. 24 gr.
Z rozwojem drukarni myślano nawet r. 1788 o założeniu papierni klasztornej w pobliżu Częstochowy.
Zanotować przytem wypada, że drukarnia przy Jasnej Górze, jakkolwiek tłocząca na wydawanych przez się książkach umieszczała przypis: przy Jasnej Górze, nie tylko nie miała nic wspólnego z drukarnią Paulinów, lecz ohydnie zaskarżyła r. 1835 przed rządem moskiewskim drukarnię Paulinów, że drukuje książki bez cenzuralnego pozwolenia władzy.
Drukarnię Paulińską rząd moskiewski zamknął r. 1864.
Dla znacznej liczby zakonników, jaka zawsze znajdowała się na Jasnej Górze, i dla przybywających pielgrzymów, oddawna niezawodnie musiało istnieć tu coś w rodzaju apteki. Mogły bowiem w niej być domowe tylko środki, zwłaszcza, że i w wielu miastach trudno było wówczas o porządne apteki. Początek apteki we właściwem znaczeniu był późniejszy, lubo rok ściśle oznaczyć się nie da. Pierwsza wzmianka o niej jest z r. 1634, w którym wystawiono osobne dla niej zabudowanie aptekarskie. A więc musiała być i przedtem. Ale prawdopodobnie r. 1638 była po za murami i w ręku świeckiem. Dopiero r. 1639 prowincyał Kłodawski urzą-
