Strona:J. W. Draper - Dzieje rozwoju umysłowego Europy 01.pdf/57

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ta strona została przepisana.


publicznych lub domowych, z modlitw, przepisów, podań i dogmatów. Najstarsza, Rig, składa się przeważnie z hymnów, trzy inne z formularzy liturgicznych. Pochodzą one z rozmaitych okresów i od rozmaitych pisarzy, ponieważ cechy wewnętrzne zdają się wskazywać, że ostatnie były przez kapłanów ułożone, pierwsza zaś przez wodzów wojskowych. Odzwierciedlają one przejście społeczeństwa od życia koczowniczego do miejskiego.

Nauka Wedajska o Bogu.

Gruntują się na uznaniu Ducha powszechnego, który przenika wszystkie rzeczy; uznają więc z konieczności jedność tego Boga: „Naprawdę jest tylko jedno Bóstwo, Duch Najwyższy, Pan świata, którego dziełem jest wszechświat.“ „Bóg nad bogami, który stworzył ziemię, niebiosa i wody.“

I o świecie

Świat pojęty w ten sposób, jako emanacyja (wyłonienie się) Boga jest zatém częścią jego; utrzymuje się w stanie widocznym mocą jego, a znikłby w jedném mgnieniu, gdyby moc ta na chwilę cofniętą została. Nawet w stanie obecnym podlega on nieustannym przeobrażeniom, ponieważ każda rzecz zostaje w położeniu przechodniém. W téj samej chwili, gdy pewna faza jest osiągniętą, już ustaje, lub od niéj idzie się daléj. W śród wiekuistego ruchu nie podobna prawie mówić o teraźniejszości, bo skoro przeszłość się skończy, wnet się przyszłość zaczęła.

Przeobrażenia ich.

W takim nigdy nie ustającym biegu wszystkie rzeczy materyjalne są zmuszane do ciągłj zmiany form i do powrotu po przez kołujące cykle do stanów podobnych przebytym poprzednio. Dla tej przyczyny możemy uznać, że ziemia oraz rozliczne ciała niebieskie miały chwilę urodzenia, okres trwania, w ciągu którego doszły do nieuniknionego zniszczenia, i że po upływie niezliczonych wieków dokonanym będzie podobny rozwój, podobne szeregi wypadków będą się powtarzały znowu do nieskończoności.

Jestto widoczne podobieństwo Boga.

Ale w téj nauce przeobrażeń powszechnych zawiera się coś więcéj, niż to co się okazaje na piérwszy rzut oka. Teologiję Indyjską podściela panteizm. „Bóg jest Jeden, ponieważ jest Wszystkiém.“ Wedy, mówiąc o stosunku przyrody do Boga, używają takiego wyrażenia, iż on jest zarazem Materyją i Przyczyną Wszechświata „jest zarazem gliną i garncarzem.“ Nasuwają one ideę, że jeśli istnieje wszędy duch wszystko przenikający a jednorodny z duszą ludzką, która zresztą różni się od niego nieskończenie co do stopnia, tedy i przyroda widzialna jest z nim połączona istotnie i nierozerwalnie; że jak ciało człowieka podlega wiekuiście przemianom, ciągle upada i ciągle się odnawia, albo jak w rodzaju ludzkim narody przychodzą do życia i przemijają, a jednak