Słownik etymologiczny języka polskiego/-cz

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Aleksander Brückner
Tytuł Słownik etymologiczny języka polskiego
Data wydania 1927
Wydawnictwo Krakowska Spółka Wydawnicza
Miejsce wyd. Kraków
Źródło Skany na Commons
Indeks stron

-cz, w złożeniach z przyimkami, czwarty przypadek pytajnego nijakiego: nacz, ocz, przecz, zacz (‘na co?’, ‘o co?’, ‘przez co?’, ‘dlaczego?’, ‘za co?’), łac. quid?, grec. ti? (d odpadło z *czĭd, a miękka półgłoska, dawne krótkie i, zgłuchła). To samo czĭ — w dalszej odmianie: czso (p. co), dziś czego, czemu, czym, w czem; szósty przypadek (narzędnik) brzmiał pierwotnie może i czy (p.). W ruskiem dodaje się -to: czto? (szto, szczo na Małej Rusi).

-cz, pierwotne cze, łac. -que, grec. te, służy potwierdzaniu we złożeniach, jak lecz (p. le); acz (p. a), to nabrało znaczenia ‘jeśli’, dziś coraz mniej używane, już Leopolita zastępuje acz biblji nieraz przez »jeśli«; psałterz florjański: »acz się nie nawrócicie«, puławski: »jedno się nie nawrócicie«; aczli, dawniej częste, dziś wcale nie używane. Por. czu.