Praktyka bałtycka na małym jachcie/Bryk z meteorologii

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Jerzy Kuliński
Tytuł Praktyka bałtycka na małym jachcie
Data wydania 1995
Wydawnictwo Wydawnictwo Ryt
Drukarz Drukarnia „RYT”
Miejsce wyd. Gdańsk
Źródło Skany na Commons
Inne Cały tekst
Pobierz jako: Pobierz Cały tekst jako ePub Pobierz Cały tekst jako PDF Pobierz Cały tekst jako MOBI
Indeks stron
BRYK Z METEOROLOGII

Meteorologia żeglarska (nie mówiąc o meteorologii jako dziedzinie wiedzy) jest tak rozbudowana, że zupełnie zasługuje na miano wiedzy tajemnej. Ilekroć zaglądam na przykład do „Meteorologii żeglarskiej” Jacka Czajewskiego zawsze przeraża mnie ogrom wymaganych od nas wiadomości. Zachęcając do studiowania tych uczonych ksiąg – nie mogę się powstrzymać aby nie uraczyć Czytelników „ekstraktem meteorologii praktycznej”.
Zacznijmy od tego, że rozdział ten jest tylko załącznikiem do czysto użytkowego rozdziału „Prognozy pogody”. Jak już gdzieś pisałem – uważam że człowiek nowoczesny nie może znać się na wszystkim. Dlatego nie próbuję naprawiać zegarka, przyrządów elektronicznych, leczyć hemoroidów czy przepowiadać pogody. Od tego są specjaliści, którym należny jest nie tylko szacunek, posłuch ale i godziwy zarobek. Dlatego też żeglarze w pierwszej kolejności powinni korzystać ze wszelkich dostępnych im fachowych informacji pogodowych. A jest tego już mnóstwo i co raz trafniejsze. Z tego więc powodu, poniższy „bryk” powinien być traktowany jako wykaz elementarnych terminów meteorologicznych lub kanwa do kawiarnianych opowieści morskich. I tylko tak.
Strefą zainteresowania żeglarzy jest troposfera. Ma ona 3 „piętra”. Niskie – obejmuje przestrzeń do wysokości 2 km, średnie od 2 do 7 km oraz wysokie – od 5 do 12 km nad powierzchnią ziemi (morza).
Ciśnienie atmosferyczne we wszystkich prognozach podawane jest hPa, czasami jeszcze i w milimetrach słupa rtęci. Normalne ciśnienie atmosferyczne mierzone na poziomie morza przy temperaturze 0 °C wynosi 1013,3 hPa lub 760 mm Hg.

Aby odczytać prędkość wiatru z mapki synoptycznej – najpierw należy wyliczyć gradient ciśnienia. Oblicza się go ze wzoru:
G = Δp : Δl

gdzie:

Δp — różnica ciśnień wyrażona w hPa
Δl — odległość, jednostką jest 60 Mil morskich

przykład liczbowy:

— odległość 100 Mm
— różnica ciśnień 6 hPa
G = 6 hPa : (100 : 60) = 3,61
— teraz możemy wyznaczyć prędkość prognozowanego wiatru:
V = G x 4 = 3,61 x 4 = 14,4 m/sek (7°B)
(gdzie 4 jest wartością współczynnika empirycznego dla obszarów morskich.)

W rejonach zalegania wyżów barycznych (przy małych gradientach ciśnienia) występują w strefie brzegowej wiatry lokalne zwane bryzami. Bryza dzienna (morka) to wiatr wiejący ku brzegowi. Zaczyna się przed południem i zamiera wieczorem. Bryza nocna to wiatr wiejący ku morzu. Zaczyna się kilka godzin po zachodzie słońca i cichnie o świcie, jest słabsza od morki. Zasięg bryz bałtyckich wynosi do 4 Mm od linii brzegowej.
Wszystkie widoczne na niebie chmury są produktem parowania, deszcze są wynikiem kondensacji niektórych z nich. Oto charakterystyka ich podstawowych form:

* cirrusy (Ci) — najwyżej — białe nitki, włókna, kłaczki
* cumulusy (Cu) — na różnych wysokościach — białe kalafiory — czasami powodują przelotne opady
* stratusy (St) — nisko — szare, mgliste, jednolite — pochodzą z nich mżawki

Ponadto występują formy złożone alto (altocumulusy) lub nimbo (nimbostratusy) oraz pośrednie („kundle”), powstające z mieszania się chmur „rasowych” (Stratus, cumulus, cirrus):

* cirrocumulusy (Cc) — wysoko — kryształki lodu, ławice lub płatki, nie dają opadów, nie przesłaniają słońca
* cirrostratusy (Cs) — wysoko, warstwowo-pierzaste, rozproszone kryształki lodu, niebo zamglone, powodują zjawisko halo
* altocumulusy (Ac) — raczej wysoko, średniokłębiaste, kropelki wody, przyjmują formy walcy, fali, płatów
* altostratusy (As) — nisko, średnio warstwowe, szare, niebieskawe, długie, zbudowane z mieszaniny kropelek wody i kryształków lodu
* nimbostratusy (Ns) — nisko-wybudowane wysoko, ciemno-szare, rozległe, deszczowe, przeważnie w towarzystwie różnych małych chmur-satelitów, zbudowane są z kropelek wody
* stratocumulusy (Sc) — nisko, kłębiasto-warstwowe, białe lub szare, zbudowane z kropelek wody ale rzadko powodują opady deszczu
* cumulonimbusy (Cb) — niskie — wybudowane wysoko, kłębiaste, ciemne, często z żółtą poświatą, bywa że schowane między innymi niskimi chmurami, dołem zbudowane z kropelek wody, górą z kryształków lodu, cumulonimbusy rzadko chadzają parami. Jest to najgroźniejsza dla żeglarzy chmura. Daje gwałtowne szkwały, w ślad za którymi przychodzą wietrzne ulewy. Adam Wożniak mówi o nich „chmurwy”.


Praktyka bałtycka page0291.jpg
Rys. 21.1. Chmury i czego się po nich można spodziewać.

Fronty atmosferyczne wyraźnie zaznaczane na mapach synoptycznych to granice mas powietrza o różnych temperaturach. W zależności, która masa powietrza jest rozwojową to front jest:

* ciepły (linia z wyrastającymi z niej półkolami). Powietrze ciepłe, przemieszczając się napotyka przeszkodę w postaci powietrza zimnego i wślizguje się na nie. Następuje kondensacja i z chmur warstwowych zaczyna padać deszcz. Chmury: cirrus, cirrostratus, altocumulus, nimbostratus. Front ciepły nie powoduje silnych wiatrów ani sztormów.
* chłodny (linia z wyrastającymi z niej trójkątami). Powietrze zimne, przemieszczając się napotyka na przeszkodę w postaci powietrza ciepłego i wbija się pod nie klinem. Powstają prądy wstępujące, chmury kłębiste burzowe, padają deszcze, nadchodzą ostre szkwały. Chmury: cumulus, cumulonimbus.
* zokludowany (linia z wyrastającymi z niej na przemian półkolami i trójkątami). Front ciepły, przemieszczający się wolno (np. 15 węzłów), doganiany przez szybki (np. 25 węzłów) front zimny łączą się w front mieszany, czyli zokludowany. Powietrze rozwarstwia się: ciepłe idzie do góry. Chmury: mieszane. Najpierw opady małe, później ulewa a długotrwały „kapuśniak”.


Praktyka bałtycka page0292.jpg
Rys. 21.2. Schemat typowego niżu.

Wokół klasycznego niżu (Rys. 21.2.) izobary (linie łączące punkty o tym samym ciśnieniu) przebiegają niemal koncentrycznie. Na mapach synoptycznych dużych obszarów widać zazwyczaj, że izobary układają się w:

* kliny — gdzie obszary podwyższonego ciśnienia wchodzą w obszary niskiego ciśnienia
* zatoki — gdzie obszary obniżonego ciśnienia wchodzą w obszary wysokiego ciśnienia
* siodła — są to obszary między wyżami i niżami

Kierunki wiatrów wyznaczają ośrodki niskiego i wysokiego ciśnienia. Na naszej (północnej) półkuli wiatry wieją wokół centrum WYŻU – zgodnie z ruchem wskazówek zegara a wokół NIŻU – przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
Wiatr wiejący ku centrum niżu unosi się ku górze. Wiatr wiejący od centrum wyżu opada.
Każda odosobniona, ciemna, niska chmura — przynosi silniejszy podmuch wiatru, bywa że szkwał. W przypadku cumulonimbusa, będącego autentycznym postrachem żeglarzy — przebieg zjawisk najczęściej przebiega według scenariusza przedstawionego na Rys. 21.3.

Praktyka bałtycka page0293.jpg

Rys. 21.3 Typowy scenariusz spotkania z cumulonimbusem. Cumulonimbus, wielowarstwowa, wysoko wybudowana chmura, o płaskim stropie i spągu nadchodzi od lewej strony, zgodnie z kierunkiem wiejącego dotąd wiatru. Fazy rozwoju wydarzeń: 1 — wiatr cichnie, 2 — zaczyna wiać ciepły, słabiutki wiaterek z przeciwnego kierunku, 3 — bezpośrednio przed nasunięciem się nad jacht ciemnej, centralnej płachty chmury — zrywa się niezwykle gwałtowny szkwał, zazwyczaj trwający kilka, najwyżej kilkanaście minut, 4 — w chwilę po uderzeniu szkwału przyłącza się do niego przelotna ulewa, często z wyładowaniami atmosferycznymi, 5 — ulewa uspakaja się, przechodząc w deszcz, 6 — następuje bardzo gwałtowne oziębienie powietrza, 7 — towarzyszy mu wiatr szkwalisty o zmiennych kierunkach, 8 — pioruny oddalają się.

Praktyka bałtycka page0294.jpg

Rys. 21.4. Reakcja barometru na przemieszczanie się frontów atmosferycznych
Dysponując pokładowym barografem (lub prowadząc nakres wskazań barometru) oraz konfrontując je z zapisami w kolumnach 12 do 17 dziennika jachtowego możemy z pewnym prawdopodobieństwem przewidywać rozwój bieżącej sytuacji meteorologicznej. Oto kilka przykładów:

Praktyka bałtycka page0294b.jpg
Rys. 21.5. Typowy przebieg zmian ciśnienia. Przejście niżu z wyraźnie zaznaczonym ciepłym sektorem.


Praktyka bałtycka page0294c.jpg

Rys. 21.6. Front zokludowany przesuwa się, ciśnienie wzrasta, ulewy i chmury kłębiaste.

Praktyka bałtycka page0295.jpg
Rys. 21.7. Za okluzją postępuje zatoka niżowa, mogąca przynieść sztormowo-szkwalisty wiatr.

Symptomy złej pogody:

* niebo — za dnia białe, wieczorem szare, zachód słońca liliowy, wschód słońca czerwony — czekają nas opady deszczu i silny wiatr.
* chmury (źle wróżące) — cirrusy — długie pasma ciągnące się z jednego kierunku
— cirrocumulusy — zawsze
— altocumulusy — gdy nadciągają na inne chmury
— różne chmury gdy idą pod wiatr (nasz)
— cumulonimbus — refować lub wręcz zrzucać żagle!
* ciśnienie — jeśli strzałka barometru stale spada lub spada gwałtownie oraz jeżeli ciśnienie rośnie podczas wzmagającego się wiatru
* tęcza — rano lub do południa (to pachnie zabobonem).

Jako symptom złej pogody należy przyjąć pojawienie się (na mapie synoptycznej lub w prognozie) frontu chłodnego. Manifestuje się to:

* pojawieniem się cumulonimbusów
* wyraźnym wzrostem siły wiatru (pomijając chwilowe szkwały)
* skręcaniem wiatru w prawo (np z W na NW lub jeszcze mocniej — z W na N).
* znacznym ochłodzeniem
* poprawą widoczności do bardzo dobrej

Te dwie ostatnie oznaki świadczą, że front już przeszedł, co nie oznacza rychlej poprawy pogody. Pojedyncze cumulonimbusy jeszcze mogą się trafiać.

Wnioski. Jeśli będziecie umieli korzystać z radiowych, radiotelefonicznych. radiotelexowych prognoz, jeśli będziecie znali skale Beauforta i Petersena to zostawcie miłośnikom meteorologii przyjemność studiowania „warunków powstawania mgieł: radiacyjnej, adwekcyjnej, frontowej, z wyparowania” czy analizowania „procesów pogodotwórczych, ze szczególnym uwzględnieniem współzależności temperatury, wilgotności i ciśnienia powietrza”, nie zapominając o fundamentalnym „wpływie siły Coriolisa na rozkład ciśnień i wiatrów na kuli ziemskiej”. Wbrew pozorom nie są to tytuły prac doktorskich ani dysertacji habilitacyjnych ale regulaminowe żeglarskie pytania egzaminacyjne.



Tekst udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0.
Dodatkowe informacje o autorach i źródle znajdują się na stronie dyskusji.


Udziela się zgody na kopiowanie, dystrybucję i/lub modyfikację tego tekstu na warunkach licencji GNU Free Documentation License w wersji 1.2 lub nowszej, opublikowanej przez Free Software Foundation.
Kopia tekstu licencji umieszczona została pod hasłem GFDL. Dostepne jest również jej polskie tłumaczenie.

Informacje o pochodzeniu tekstu możesz znaleźć w dyskusji tego tekstu.