Naród w żałobie

<<< Dane tekstu >>>
Autor	Gabriela Zapolska
Tytuł	Naród w żałobie
Pochodzenie	W zamyśleniu
Wydawca	„Lektor“ Instytut Literacki Sp. z o.o.
Data wyd.	1923
Miejsce wyd.	Lwów
Źródło	Skany na Commons
Inne	Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  Cały zbiór Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI
Indeks stron

›››

[109]

NARÓD W ŻAŁOBIE.

[111] Hiobowa wieść załopotała skrzydłami o moje okno.
 Ależ tak!
 Ocean przebieżała, aby na cały nasz naród zwalić się bryłą czarnego, grobowego malachitu, trudnego do zniesienia, niepodobnego do odwalenia.
 Jękiem i krzykiem tysięcy.
 I w słowie tem brzmi, jak dzwon pogrzebowy, jak ryk smoka, ziejącego ogniem, słowo zdrada!
 Bo — oto.
 Stało się to najstraszniejsze.
 To nie naprawione.
 To coś, co naród nasz ze szczytów wali i druzgoce.
 I głos jego mówiący „jestem“ w gardło niebytowców wtłacza.
 Oto — Zbyszko Cyganiewicz pogrążon!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 Tak.
 Niema co taić.
 Dnia 1 maja roku 1910 w Chicago Zbyszko Cyganiewicz położył się sromotnie na materacu, a z nim razem sława i honor narodu polskiego. A na tem wszystkiem usiadł Niemiec Gotsch i siedząc na Zbyszku, jak na koniu, manifestował swój hakatyzm i hakatyzm wogóle Niemców „gegen die Polen“ w pięściowo-bohaterski sposób.
 Muzyka grająca do tej chwili „Boże coś Polskę“, zawyła „Wacht am Rhein“ a Polacy, przepełniający [112]cyrk, nie wiedzieli co począć i rękami, które już od początku przygotowywali, aby obnosić na nich sławę narodu Zbyszka-triumfatora: Zbyszka-niezwyciężonego, którego plecy nie znały kontaktu cyrkowych materaców, a piersi, na miarę Fidjasza, kontaktu z siedzeniem współzawodników.
 Wprawdzie pocieszał się ten i ów widokiem, iż Zbyszko pomiędzy jednem starciem a drugiem oparł się o słupek cyrkowy tak silnie, iż słupek trzasnął i zwalił się na podłogę, nie na materac.
 Ale pociecha to słaba.
 Słupek był internacjonalny, a gdyby chcieć być skrupulatnymi, narodowość słupka była raczej Chicagowska, a słupek to nie Niemiec...
 I Niemiec Gotsch stał a raczej siedział na Zbyszku, a słupek leżał.
 I Zbyszko leżał!
 A z nim razem dolarki i ubóstwianie „Narodu polskiego“.
 Bo wystarczy przeczytać, co pisze taka amerykańska Zgoda, aby dojść do takiego rezultatu.
 Mianowicie:
 „Zbyszko był naszą dumą, sławą i podnietą“...
 Na Boga — tylko tyle!
 Czemże więc będą gienjusze narodowi, bohaterowie, ludzie czynu, nauki, idei, wiedzy?
 Skoro atleta cyrkowy, prezentujący swą akademję w elektrycznem świetle i za pieniądze gotów walić się po parku, tarzać się po piasku z drugim golasem, mający za swój dorobek życiowy siłę, tylko siłę fizyczną, nic więcej, wyrasta do rozmiarów dumy, sławy i podniety narodowej?
 Sporty są potrzebne o tyle, o ile nie stają się ideą przewodnią i wytycznym punktem życia. Skoro, zamiast być środkiem umiarkowanego rozwoju mięśni i podniety [113]w przemianie materji, przechodzą w fiksację, a w dodatku z zatratą godności ludzkiej stają się źródłem zarobku, tracą prawo nazwy szlachetnych zajęć i spraw dobrego smaku nietylko duchowego, ale i cielesnego, a jako „podnieta“ są to rzeczy brzydkie, półbarbarzyńskie, poniżające i szpetne.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 Tak jest — szpetne.
 Przedewszystkiem, jako linja, jako piękno, tacy atleci są chorobliwie brzydcy. Z orzechami kokosowemi pod skórą przedstawiają typy karykatur pierwszego rzędu. Dość spojrzeć na ich afisze, fotografje, na których siedzą lub stoją cali powydymani, jakby składali się z pęcherzy komicznie pokombinowanych. Dalej, gdy poklepując się po karkach, podskakują do siebie, niby to się mierząc i badając teren, są tak niezmiernie płascy i niezgrabni, że traci się wiarę w to, iżby ci ludzie wogóle w tej chwili mich pojęcie o Dostojeństwie, na jakie przeznaczeni byli.
 Następuje walka. Najczęściej scenizowana, ułożona zgóry, jak balet, pod okiem trzech czarno ubranych (arbitrów) i całego zgorączkowanego tłumu. I tu następuje ohyda widowiska. Rzeczywiście, stopniowo tłum, nie czujący, iż zgóry ukartowana przez imprezę komedja, zaczyna rozgrywać się przed naiwnością natury zbiorowej, podnieca się i unosi. To tarzanie się, walenie, szarpanie, zmaganie dwóch ciał, rozpręża zwierzę prymitywne w ludziach w ich najbardziej ukrytych głębiach. Zaciskają się szczęki, wysuwają głowy, języki suche lgną do podniebienia.
 Jeden z przeciwników padł i tarza się w piasku. Drugi siadł na nim i łamie mu rękę. Hip! hip!... w tłumie oczy się iskrzą, epileptyczny dreszcz przebiegł... wsłuchują się w chrzęst kości. Najbrudniejsza część człowieka wypełzła z jamy. Dwóch nagich dżentelme[114]nów zwarło się, dyszy... Z nimi dyszy cały tłum. Wreszcie jeden złomotany, wytarzany, zbity — legł!
 Wrzask przebiega tłum. Teraz podnieta zmysłowa znikła a występuje szał tych, którzy „stracili“... Bo te tarzające się postacie są poobstawiane, jak konie wyścigowe. Do ich wydętych w balony muskułów poprzylepiały się całe sumy często ciężko zapracowanych pieniędzy. Więc tłum teraz triumfuje z wygranej lub wyje za przegraną. Rozpasała się druga brudna warstwa ludzkiej natury. Jeszcze obrzydliwsza, bo nie prymitywna, ale nabyta, zlizana z mętów układu społecznego życia.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 Dziennik chicagowski „Zgoda“ dodaje uwagę, że za część wydanych na zapasy polskich pieniędzy możnaby założyć — niejedną szkołę!
 Jest to proste, skromne, mało mówiące — ale walące, jak drągiem, powiedzenie. Dobrze! Ale dlaczego ten sam dziennik nazywa Zbyszka sławą, dumą i podnietą narodową? Nie żal wydawać na sławy, dumy i podniety narodowe, choćby leżących na materacach cyrkowych. Tedy — czemuż Zgoda — jest niekonsekwentna. Nazywa nawet wygranę Zbyszka niezrozumieniem „najistotniejszych interesów swych rodaków“. Hm!... gdzie to ten istotny interes rodaków się lokuje czasem! I dalej jeszcze, Zgoda nazywa położenie się Zbyszkowe na materacu... klęską. W naiwności ducha sądziliśmy, że klęską narodową jest taki ksiądz Jażdżewski, a nie Zbyszko Cyganiewicz. Ale widocznie wszystko zależy od punktu widzenia.
 I zwłaszcza od sumy zakładów!
 Obecnie — ażeby utrzymać par force sławę, iż nie kto inny, ale Polak, Zbyszko Cyganiewicz, ma najsilniejsze muskuły z żyjących ludzi — rzucają się jego admiratorowie do przekomicznych insynuacyj. Oto — [115]raczej zrobić go przekupionym zdrajcą, niż pozwolić zwątpić światu w siłę tej chluby narodu.
 A więc — przejrzyście rzucają na zwyciężonego podejrzenie, iż nie dlatego ignorował „chwyty“ — bo był wyczerpany i Gotsch miał odeń silniejszą zwierzęcą siłę — lecz dlatego, że mu... zapłacono...
 A jakże.
 Kto? jak? ile?
 Milczenie.
 Niby, że w rocznicę Grunwaldu, aby i tu pogrążyć — aby się nie szczycono triumfem nad Gotschem.
 Więc — „fonds secrets“ poruszono...
 I zobaczycie.
 Za jakie lata jakiś Burceff, jakiś Rakowski, znów rewelacje — coś tego — i figurować będzie pozycja:
 „Zbyszko Cyganiewicz za pozwolenie położenia się (i służenia za taboret) Niemcowi Gotschowi
 suma  koron — tyle i tyle.
 Dajmy nato pięćset czternaście i halerze (dla wzbudzenia zaufania).
 Żart na stronę — ale biedny doprawdę ten Zbyszko!
 Uczuł, jakie to bajeczki krążyć będą dokoła niego, bo wystosował orędzie do narodu, w którem pisze:
 — Zarzucają mi przekupstwo!...
 A dalej.
 — Sumienie moje czyste, bo ostrzegałem, aby na mnie nie stawiano...
 I t. d.
 Bardzo, bardzo, biedny Zbyszko!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 Jest on człowiekiem bardzo inteligentnym i wykształconym. Jakże smutno teraz dumać musi nad swoim pogromem. Fakt jest faktem. Król jest zdetronizowany. Porażka naukowa może być później nowym triumfem,triumfem. [116]Zresztą rzeczą ludzi mądrych jest mylić się. Lecz rzeczą królów-siłaczy nie jest kładzenie się na materacach cyrkowych.
 Gotsch triumfuje i pociesza świat cały wstrząśnięty naiwnością, czy tak zwany czyrak vulgaris pod kolanem Wilhelma ma łączność z czyrakiem, znajdujących się na prawem przedramieniu tegoż monarchy.
 Lecz krótki oto triumf Gotscha.
 Bo niechby impressario znudzony zapasami urządził coś ciekawszego.
 Oto puścił na Gotscha jako adwersarza — orangutana — porządnego, rosłego orangutana.
 Kto będzie leżał na materacu?
 Kto będzie pogrążon?
 Jaki naród popadnie w żałobę i zatraci dolary?
 Niemcy!
 O radości!
 Będziemy pomszczeni!
 Żeby tylko ten orangutan!

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

 Tylko jedno.
 Grali Zbyszkowi — nasze biedne, tragiczne, pełne łez i krwi Boże coś Polskę!
 Grali Gotschowi — Wachty i inne aroganckie hymny.
 Ale jaki hymn by zagrano przy zwycięstwie orangutana!
 Zastanówmy się głęboko!...

---

Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Gabriela Zapolska.