Na Skalnem Podhalu. T. 1/Przypiski

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
<<< Dane tekstu >>>
Autor Kazimierz
Przerwa-Tetmajer
Tytuł Przypiski
Pochodzenie Na Skalnem Podhalu T. 1
Data wydania 1903
Wydawnictwo Gebethner i Wolff
Druk Wł. Anczyc i Spółka
Miejsce wyd. Warszawa
Źródło Skany na Commons
Inne Cały zbiór
Pobierz jako: Pobierz Cały zbiór jako ePub (z zewnętrznego serwera) Pobierz Cały zbiór jako PDF (z zewnętrznego serwera) Pobierz Cały zbiór jako MOBI (testowo) (z zewnętrznego serwera)
Indeks stron
PRZYPISKI

ZBÓJECKA CHAŁUPA

PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...Wicher halny — tatrzański wiatr, wieje najczęściej na wiosnę i w jesieni
...kucnąwszy i ująwszy się — aż do — ścigać: autentyczne
...do traca (tracz) — do tartaku
...dobrzy chłopcy — zbójnicy
...rubać — rąbać
...pieniędzy minęli — wydali, utracili
...ze statku — z bydła
...dojka — owca
...jorka — młoda owca
...ze Śpisa — ze Spiżu
...ode wsi — okolice bliżej Nowego Targu, niższe
...skapało — wyginęło, zdechło
...howali — żyli
...falili — chwalili
...dojeno — przejęło
...winowate — winne
...oreł — orzeł
...ślebodny — swobodny
...rybę z baranią głową — autentyczne opowiadanie
...przyjaciele — krewni
...polowacze — myśliwi
...nohrubsego — najgrubszego
...ba moja — ale moja
...hłopsko rzec — sprawa dzielnych ludzi
...beskurcyo — przekleństwo
...siepnie — szarpnie
...ukwalował — mówił
...płot tak wysoki etc. — autentyczne
...Gackiem — gacek, nietoperz
...surowe mięso nożem etc. — autentyczne
...poza bucki — iść na zbój
...sękowiec — kij juhaski
...ozpajedził się — rozzłościł się
...wykopyrtneno — wywróciło
...śumnyk śuhajuk — tęgich parobków
...hetmana — herszta
...me — używane rzadko przez starych chłopów
...z końca — z razu, z początku
...konać — dokonywać
...skrudlom — włóczą broną
...hłope być — tęgim mężczyzną
...Dosiek — dość em
...Luptowie — Liptowie
...burzem na oknie — pukam w okno

Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

O MARYSI «DALEKIEJ»


PL Maria Konopnicka-Poezye w nowym układzie III Pieśni i piosenki 005a.jpeg

...muzyka — muzykant
...śwarne — pokaźne, piękne
...hybaj — chodź
...fajny — w znaczeniu wyborowem w ogóle
...cudnie — dziwnie
...zalubiéł — zakochał się
...jeze — staropolska forma
...karpiel — rzepa
...lejba — ulewa, ulewy
...cuze — czucha, skumana góralska
...hyr — sława, rozgłos


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

O WÓJTOWEJ MARYNIE.


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...świdrem — zezem
...pąkcie się — ustąpcie się
...sprosty — prosty
...przespał — specyalne wyrażenie
...podufałość — zuchwałość, pycha
...jarcu — jęczmienia
...Tam je stela — ztamtąd to
...pojedna — niektóra
...prać się — ciskać się
...wirbowemi — wierzbowemi
...ze ba hej — naprawdę, ależ tak
...telecko — tyleczko, odrobinkę
...Józio Tetmajer — Józef Przerwa-Tetmajer, autor dzieła «O rachunku różniczkowym», członek korespondent Akad. Krak., wydał w 1830 roku Poezye liryczne, jak wspomina w przedmowie, tom drugi. Kiedy wydał pierwszy: niewiem. Wiele pisze pod wpływem Tatr. Autor popularnej w 1830/1 pieśni:

«Jak wspaniała nasza postać,
Jak się w słońcu błyszczy stal»... etc.

W encyklopedyach poeta i matematyk są podawani, jako dwaj różni ludzie.

...gładzuje — gładzi
...w ujkowej — we wujowej
...stusił — zdusił
...za trzy dni nie siędzies — przez trzy dni


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

GAZDA HALNY


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...piarg — żwir
...fyrczeć — sypać się ze szelestem
...namieniało na świtanie — miało świtać


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

KRYSTKA


PL Maria Konopnicka-Poezye w nowym układzie III Pieśni i piosenki 005a.jpeg

...parzenice — wyszycia na spodniach
...przibacył — przypomniał
...ślebodzie — swobodzie
...holofiom — hałaszą
...ukotwiło się — uprzykrzyło się
...durknon — uderzył
...bośkałak — całowałam
...boske — boso
...hańbiéł się — wstydził się
...mek — mech


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

JAK WZIENI WOJTKA CHROŃCA


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...habryki, śwabliki i palenkę — tytoniu, zapałek i wódkę
...Nie starojcie się — nie troszczcie się
...mąt — zamęt
...Jo ci go na funty zapłacem — autentyczne
...racioski — kajdany


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

JAK SIĘ MICHAŁ ŁOJAS POWIESIŁ


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...kufę — gębę
...nagodzi — zdarzy, obdaruje
...głobiś — oszust, krętacz, spekulant
...doroz by spod na ziem — zaraz by leżał na ziemi do prawa — do sądu, procesować się
...wyprawocił — wyprocesował
...historya o szopie przeniesionej przez wiatr halny autentyczna
...wsuli — wsypali
...stryła — piorun
...stryła im maciery — piorun im matka
...siute — bezrogie
...siuta, siutka — koza (sarna)
...dońdem — umrę


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

DZIKI JUHAS.


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...kierpce orawskie — mają obcasy z podkówkami
...tak się bawił — autentyczne
...docyfrował — pokiereszował, «wytańczył»
...Janosik — sławny zbójnik, powieszony w końcu XVIII w. w Lipto ST. Miklos
...teloz byk de niewidziała — tyle mi to znaczy, jakgdyby cię przy mnie wcale niebyło
...cnie się — przykrzy się
...Raz se na śpas etc... — autentyczne.
Robił tak Wojtek Gał z Olczy. Raz zaczepił mu się rękaw od koszuli i koło urwało mu rękę. Z tego umarł.


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

JAK JASIEK Z USTUPU...


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...na ceście — na drodze
...skole — kamienie, skały


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

FRANEK SELIGA


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...na bani — w kopalni
...hawiorz, hawiarz — górnik
...liska — lis
...grule — ziemniaki
...cupkały — tupały
...lajśtok — ladsztok, do nabijania strzelby
...nie śpasuj — nie żartuj
...śpasów — żartów
...nie nukał — nie prosił, nie przynaglał
...nieusłuhany — nieposłuszny, niechcący wysłuchać
...tyz cosi kajsi worcem — coś tam jestem też wart, potrafię coś


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg

JAK SIĘ JÓZEK SMAŚ POJECHAŁ WYSŁUCHAĆ


PL Marya Konopnicka-Poezye w nowym układzie V Z mojej księgi 007a.jpeg

...wysłuchać się — spowiadać się
...woloru biéda niemiała — niemogła mu nic zrobić
...kścili — chrzcili
...do imentu — zupełnie, z gruntu
...wrazoł się — mieszał się
...zeźre — dojrzeje
...kwarde — twarde
...siacie — zboże, zasiew
...polowaczka — polowanie
...kurniawa — zamieć śniegowa
...swoku — szwagrze
...Ona ku ludzimiérskiej ani za kuhareckę nie worce (warta jest) — autentyczne
...ponaglojcie się — spieszcie się
...nowoli — najbardziej lubi
...noracéj — najraczej
...w nurze — w pysku
...ukwalowali — mówili
...Skapiecie — zginiecie, umrzecie
...jajczeć — jęczeć
...biadkać — biadać
...strasecnie — strasznie
...ku mnie nie płaci — nie znaczy dla mnie
...zbroja — autentyczne wyrażenie
...Janosik śpiewa: «Zabierajcie na się zbroję»... etc.
...jednać się — godzić się
...z tyk skrzidlatyk — Skrzydlatymi Podhalanami nazywają podtatrzańskich Górali od zarzuconej na ramionach czuchy
...słuchanica — konfesyonał
...nogi wprawił — wykierował na ludzi
...sozrembu — sozrąb — poprzeczna belka w izbie u powały
...zrós — urósł
...niezbijał — nie rozbijał, nie rabował
...zruwał — zrywał
...wereda — wymysł, przezwisko
...za brzuk i za kosule etc. — autentyczne
...Dźwierzęciu — zwierzęciu
...nie wyrządzoł — nie dokuczał
...zradziłek — zdradziłem
...wsejek — zawszem
...sowali — schowali
...końcem — koniecznie
...niebacem — nie pamiętam
...kiela cos — długi czas, długo
...wsuł — wsypał, zadał
...seleniejako — rozmaicie
...wrodzi — obrzydzenie sprawia
...udobrowali — zawarli zgodę
...nad obłoke — nad obłokiem


Na Skalnem Podhalu ornament (4).jpg


Tekst jest własnością publiczną (public domain). Szczegóły licencji na stronie autora: Kazimierz Przerwa-Tetmajer.