[2]„Kalewala“.
Pod tytułem „Kalewali“, wydanym został w 1835 r. w Helsingforsie, zebrany i opracowany przez Eliasza Lönnrota, wybór epicznych pieśni ludowych fińskich, opiewających dzieje i dzieła pieśniarza pół-boga ziemi Kalewy (Finlandji południowej) — Waimamoinena. Urywki pieśni takich znane były już dawniej. Już w pierwszych latach 19-gu w. Gottlund i Topelius starszy, wydawali zbiorki zabytków poezji ludowej, gdzie dość już było tych fragmentów, aby mógł Lönnrot w 1827 r. w swojej rozprawie magisterskiej traktować „de Vainamoine, priscorum fennorum numine“, oraz ustalić sobie szlaki wędrówek tych pieśni i przypuszczalne ich ostoje.
Syn ludu, swoim zawodem medyka potrzebny ludowi, a przedewszystkiem do manjactwa oddany idei stworzenia podstaw dla narodowej literatury przez skupienie zabytków epiki ludowej — potrafił Lönnrot, to pracując tygodniami z mieszkańcami różnych Karelskich zakamarków, to grywając im na flecie, to lecząc ich jak wędrowny znachor, zebrać w kilkuletnich wędrówkach olbrzymi materjał, w którym można było wybrać kilkadziesiąt pieśni, ściśle treścią z sobą związanych: Lönnrot układa z nich całość epiczną, łącząc — tu i owdzie może sztucznie — cykle, które dostawał niemal gotowe od starych pisarzy. Było w czem wybierać. Simara Sissonen, sam jeden wyśpiewuje Lönnrotowi 60 pieśni, osiemdziesięcioletni Arhippa Berttunen śpiewa mu trzy dni i coś na czwarty, a wciąż o Wainamoinenie.
Już pierwsze wydanie Kalewali obejmowało 32 runy, drugie dotujące z 1899 r., rozszerzył Lönnrot do 50-ciu pieśni, w sumie 22000 wierszy.
Treść tych pieśni obraca się głównie dokoła dwu spraw. Powstanie świata, a z nim i ziemi Kalewy oraz jej bohaterów i wyprawy tych bohaterów na północ w ziemię Pohji po żony — to jedno, a w toku tych wypraw rozpoczyna się między mężami Kalewy a Pohją walka o posiadanie Sampo, cudownego stworu, mielącego szczęście i bogactwo.
Narzędziem walki są czary i pieśń. Bohaterowie — śpiewak Wainamoinen i kowal Hmarinen wprawdzie od bogini Ilmatar, a zatem wprost z Olimpu fińskiego pochodzą, ale toną w czysto ludzkich strapieniach, oddani nieustannej pracy. W trudzie pieśni, w dziełach wykuwanych młotem, przejawia się ich boskość. Szereg epizodów luźno tylko z treścią związanych daje obrazy obyczajowe, uroczystości weselne, sceny z życia domowego, maluje stosunki rodzinne. Cechą najwybitniejszą Kalewali jest kult dla twórczej siły pieśni i głębokie odczucie przyrody, która tam nietylko tło ludzkich przeżyć stanowi, ale nieustannie obok ludzi w akcji udział bierze.
Dokoła Kalewali rozgorzały i trwają do dziś w literaturze fińskiej usilne spory. Obok swoich entuzjastów, ma ona przeciwników, odmawiających jej prawa do miana epopei ludowej, głównie ze względu na epizodyczność i udział Lönnrota w zestawieniu całości. Niezależnie od takiego, czy innego stanowiska do przedmiotu tego sporu, przyznać się musi Kalewali wysoką wartość artystyczną, o której świadczy wystarczająco wpływ, jaki wywarła na literaturę i sztukę Finlandji XIX. w. Znana część twórczości poetyckiej, malarskiej aż do muzycznej — z drugiej połowy zeszłego wieku w Finlandji o Kalewalę się opiera.
Poza granicami Finlandji Kalewala została przełożoną prawie bezpośrednio po swojem ukazaniu się na język szwedzki, niemiecki, francuski, później na duński, rosyjski, angielski, ostatnio ukazały się całkowite przekłady w języku czeskim i włoskim. U nas znaną jest z rymowanego przekładu paru urywków, który na podstawie francuskiego tłumaczenia Leuzon le Duc’a podawała S. Duchińska w Bibliotece Warszawskiej z 1869 roku, oraz z pięknego skrótu w szkicu Tretiaka z Przewodnika Naukowego z 1882 r. Podane tu urywki są próbami swobodnego tłumaczenia z oryginału, przyczem dla swobodniejszego oddania treści wydawało mi się dopuszczalnem zastąpienie wiersza ośmiozgłoskowego — dziesięciozgłoskowym.
Marja Krahelska-Tołwińska.
• PDF 
• MOBI 
