Encyklopedyja powszechna (1859)/Areszt
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Areszt |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
 Artykuł w Wikipedii | |
 Strona w Wikisłowniku | |
Areszt, od arrestare, w średniowiecznej łacinie zatrzymywać, zkąd francuzki arrèter. W języku prawnym znaczy przytrzymanie osoby lub funduszu. Przenośnie areszt, bierze się także, za samo miejsce uwięzienia (ob. Więzienie). Przytrzymanie osoby może nastąpić tylko z powodów prawnych. Samowolność osób prywatnych w tym względzie surowo jest karaną (Art. 1.027—1,032 KKGP). Samowolność urzędników i władz ograniczają zwykle ustawy zasadnicze rządów. Niegdyś przed rozwinięciem wyobrażeń prawnych i należytego porządku w administracyi krajów, nader ważnym przywilejem dla ludów było wyjednanie sobie u rządów zapewnienia, iż wolność osobista będzie szanowaną. (Angielskie Habeas Corpus, nasze Neminem Captivabimus). Statut organiczny Królestwa Polskiego w d. 14 (26) Lutego 1832 r. obejmuje tego rodzaju zapewnienie w Art. 8 i 9. Wyrzeczenie względem ograniczenia lub pozbawienia wolności osobistej, należy do władz lądowych. Władze policyjne aresztują tylko dla przedstawienia aresztowanego sądom, czy to w sposobie prevencyjnym czy też wykonawczym. W postępowaniu cywilném aresztowanie nastąpić może tylko w drodze exekucyi (ob. Przymus osobisty). Wyjątkową władzę posiada Trybunał Handlowy, co do kupców w trakcie upadłości będących, może bowiem przed ukończeniem postępowania co do upadłości rozporządzić przyaresztowanie upadłego lub przydanie mu straży (Art. 455 K. H.). W postępowaniu karném odróżnia się zatrzymanie tymczasowe w ciągu śledztwa od przyaresztowania w wykonaniu wyroku. Zatrzymanie tymczasowe obwinionego następuje w przypadkach postępowaniem kaźnem określonych. W ogóle kiedy zachodzą dostateczne poszlaki przeciw obwinionemu i obawa ucieczki lub nadużycia wolności przez utrudnienie śledztwa; w każdym zaś razie wtenczas kiedy przewidywano, kara przenosi jednoroczne więzienie. Decyzyją na zatrzymanie wydają u nas: Sądy Poprawcze, od których odwołanie się służy do Sądu Kryminalnego i Sądu Appellacyjnego. Przyaresztowanie w skutek wyroku, może mieć miejsce nawet przed dojściem wyroku do prawomocności, jeżeli kara jednorocznego więzienia lub większa jest tym wyrokiem postanowiona. Od tymczasowego przyaresztowania w ciągu śledztwa w pewnych przypadkach można uwolnić się przez stawienie kaucyi. Areszt funduszów dłużnika czyli zapowodzenie (saisie arrèt ou opposition), jest to akt proceduralny, przez który wierzyciel wstrzymuje wypłatę tychże funduszów w ręku trzeciej osoby znajdujących się, celem zabezpieczenia swej zależności. Akt taki (areszt) przygotowuje komornik na zasadzie okazanego mu dokumentu np. rewersu lub też z mocy upoważnienia prezesa trybunału; doręcza woźny. W terminach prawem przepisanych, areszt powinien być poparty pozwem po dłużniku i ten u kogo fundusze znajdują się (zapowiedziany) powinien być o poparciu aresztu zawiadomionym, inaczej ważnie płaci. Na skutek rozprawy sądowej, areszt zostaje zatwierdzonym przez Trybunał lub zniesionym. W razie zatwierdzenia lub nawet wcześniej, jeżeli to dobrowolnie uczynić zechce, zapowiedziany składa deklaracyją co do funduszów w jego ręku znajdujących się, którą w razie zaprzeczenia zaprzysiądz powinien, inaczej mógłby sam być za dług odpowiedzialnym (uznanym za samo-dłużnika). Władze rządowe i kassyjerowie publiczni wydają tylko świadectwa o funduszach u nich znajdujących się. W razie zniesienia aresztu wyrokiem, dopiero po przejściu takowego w prawomocności może dłużnik domagać się wydania mu przyaresztowanego funduszu. Może jednak areszt być dobrowolnie odwołanym przez tego kto go położył, aktem również przez komornika przygotowanym przez stronę odwołującą podpisanym i przez woźnego doręczonym. Po doręczeniu takiego odwołania, zapowiedziany może ważnie płacić. Nie ulegają aresztowi fundusze prawem cywilném lub przepisami administracyjnemi w zupełności lub w części z pod aresztów wyłączone. Wojskowi, odsiadują areszt w domu na odwachu, lub w koszarach: w każdym razie oficerowi odbiera się szpada lub pałasz. Podług dawnych praw litewskich, wierzyciel pozywając nieosiadłego i niepewnego dłużnika, zmuszony bywał do założenia w pozwie aresztu, na osobę tegoż u gospodarza domu, lub na summę u kogo będącą, i na samą wreszcie nieruchomość, w tym celu aby osoba przytrzymana była, a summa zdjęta i ruchomość stracona nie została. Tak gospodarz domu, jako też utrzymujący summę lub jakikolwiek fundusz dłużnika, zaraz na wstępie sprawy stawali o podniesienie aresztu, a tym samym uwolnienie siebie ze sprawy, zrzekając się aresztowanej u siebie osoby, lub dowodząc jej nie mienia; pozywający zaś wierzyciel, o approbatę czyli utwierdzenie tegoż. Sąd wyrokiem swoim założony areszt potwierdzał, lub podnosił i kassował, najczęściej zaś do dalszego w sprawie rozpoznania odkładał, a niekiedy wyraźnie przez oczywisty wyrok, rozwiązać kwestyję przyrzekał. Założony areszt u pana na sługę, lub na niepewnego dłużnika, u gospodarza gdzie mieszkał, miał ten skutek, że jeśli pan sługi, lub gospodarz swego komornika, sądownie się nie zrzekał, lub, że go u siebie nie ma nie udowodnił, powinien go był do decyzyi sądu utrzymać, a nawet gdyby się i zrzekał, gdy jednak sąd dekretem areszt approbował, powinien jeśli nie osobę, to przynajmniej ruchomość aresztowanego zatrzymać i temu wydać, komu dekretem nakazaném było. Aresztowany, gdy złożył dostateczną kaucyję, tym samym uwalniał się od aresztu; a lubo osiadłego aresztować nie było wolno, jednak areszt na summę, gdy possesyja sprawie nie odpowiadała, mógł być dopuszczony. Jedynym zaś dowodem possesyi, była intromissyja (ob.).
