Encyklopedyja powszechna (1859)/Arcybiskupstwo mohilewskie
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Arcybiskupstwo mohilewskie |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
Arcybiskupstwo mohilewskie. Białoruś za dawnych czasów rzeczypospolitej, stanowiła osobny archidyjakonat w biskupstwie wileńskiem i w połowie XVII wieku dostała nawet biskupów suffraganów, którym zwykle biskup wileński powierzał nawet jurysdykcyją duchowną w owych odległych stronach. Tak trwało aż do pierwszego podziału, w skutek którego archidyjakonat białoruski dostał się za kordon rossyjski. Szukał wtedy biskup wileński człowieka, któryby z suffraganiją wziął rządy nad katolikami w Rossyi w jego imieniu, tém bardziej, że ksiądz Felix Towiański suffragan białoruski wolał zostać w Polsce. Podjął się tego i wybrany Bohusz Siestrzencewicz (ob.), który wyświęciwszy się, całe zaraz w to położył staranie, żeby zapewnić sobie niepodległość hierarchiczną od Wilna. Przez bullę z dnia 15 Sierpnia 1778 r, Pius VI dał mu władzę prawie dyjecezyjalną za kordonem, a tymczasem rząd rossyjski się starał w Rzymie o erekcyję osobnego arcybiskupstwa, którego stolicą miał być Mohilew nad Dnieprem; w mieście tym zwykle Bohusz przemieszkiwał. Przez ukaz z dnia 17 Stycznia 1782 r. ustanowione zostało to arcybiskupstwo, poczém ksiądz Benisławski (ob.), na suffragana i koadjutora mohilewskiego wyznaczony, odbywał podróż do Rzymu, żeby przyśpieszyć kanoniczną erekcyję hijerarchii. Sprawa ta skończyła się na dniu 29 Stycznia 1784 r. w którym nuncyjusz polski Archetti (ob.), włożył Palijusz na arcybiskupa. W skutek drugiego ostatniego podziału Polski, Kościół katolicki w Rossyi znacznie się zwiększył i odtąd arcybiskup mohilewski został pierwszym pomiędzy biskupami katolickiemi w Rossyi, z władzą nad niemi i z godnością metropolity wszech Kościołów rzymsko-katolickich w cesarstwie, którą to godność aż po dziś dzień zachowuje. Jednocześnie też został prezesem kollegijum duchownego rzymsko-katolickiego, które postanowiono dla zarządu sprawami Kościoła w cesarstwie. Dzisiaj tytuł urzędowy metropolity przykrywa tytuł rzeczywisty arcybiskupa mohilewskiego. Od czasu Siestrzencewicza sześciu licząc z dzisiejszym ks. Żylińskim (ob.), było arcybiskupów. Przerwa tylko była pomiędzy drugim a trzecim o lat 11 (1831—1841) i pomiędzy trzecim a czwartym o lat 6 (1846—1848). Szereg tych arcybiskupów następujący: 1) Stanisław Bohusz Siestrzencewicz z dziekana wileńskiego, biskup malleński wyświęcony 1 Listopada 1773 r., ogłasza się biskupem białoruskim w początkach 1774 r., arcybiskup mohilewski od Stycznia 1784, umarł 1 Grudnia 1826 r. 2) Kacper Kazimierz Kolumna Cieciszowski z biskupa łuckiego arcybiskup 1827 r. umarł 28 Kwietnia 1831. 3) Ignacy Ludwik Korwin Pawłowski z biskupa Megary, suffragana i koadjutora kamienieckiego, arcybiskup od r. 1841, umarł 2 Lipca 1842 r. 4) Kazimierz Pobóg Dmochowski z biskupa Milty suffragana kurlandzkiego, arcybiskup 1848, umarł 23 Stycznia 1851 r. 5) Ignacy Hołowiński h. t. n. z biskupa karysteńskiego, suffragana i koadjutora mohilelewskiego, rektora akademii, arcybiskup od 1851, umarł 19 Października r. 1855. 6) Wacław Żyliński z biskupa wileńskiego, arcybiskup od r. 1856 dzisiaj żyjący. W obecnej chwili metropolita mieszka zwykle w Petersburgu, gdzie prezyduje w kollegijum, odbywa tylko urzędowy wjazd do katedry mohilewskiej. Suffraganów ma trzech w dyjecezyi, mohilewskiego, połockiego, i świeżo postawionego inflanckiego, według konkordatu z r. 1847, gdy suffragan kijowski, dawniej do archidyjecezyi należący, odszedł do biskupstwa łucko-żytomierskiego. Biskupów dyjecezyjalnych ma pod sobą metropolita sześciu. Prezyduje też w akademii duchownej w Petersburgu. Seminaryjum dyjecezyjalne mohilewskie, połączone jest z mińskiém. Kapitułę metropolitalną składa sześciu prałatów; t. j. proboszcz, dziekan, archidyjakon, kustosz, kantor i scholastyk; kanoników jest trzech z tytułami kaznodziei, podkustosza i senijora. Dyjecezyja mohilewska największa może na świecie, gdy zajmuje gubernije mohilewska, witebską, czernichowską, smoleńską, petersburgską, moskiewską, Inflanty, Estoniją, Finlandyję, i cały wschód, północ Rossyi aż do Kamczatki. W gubernii mohilewskiej jest 7 dekanatów: mohilewsko-kopylski (ma kościołów 9), rohaczewo-bychowski (koś. 6), bielicki (koś. 6), czerykowo-czausowski (koś. 7), klimowicko-mścisławski (koś. 5), orszański (koś. 6) i sienneński (koś. 6). W gubernii witebskiej jedynaście, t. j.: witebski (koś. 5), wieliżo-newelski (koś. 3), połocki (koś. 4), lepelski (koś. 11), siebieżo-dryskie (koś. 8), dwa dynaburgskie, górny (koś. 10) i dolny (koś. 8), dwa rezyckie nad Rasną (koś. 11) i nad Łubaniem (koś. 13), zalucyński (koś. 10) i przedlucyński (koś. 10). Są też dekanaty jeden w Petersburgu, drugi w Moskwie. Do pierwszego należą kościoły: 1) gubernii petersburgskiej, petersburgskie, oraz parafije w Carskiém-Siele, Kronsztadzie i Jamburgu; 2) w Finlandyi parafija jedna tylko wyborgska; 3) w Estonii jedna parafija w Rewlu; 4) w Inflantach parafije: w Rydze, w Dorpacie, oraz kościoły pskowski i w Nowogrodzie wielkim. Razem kościołów 14. Dekanat moskiewski zawiera w sobie kościoły moskiewskie, dalej parafije rozrzucone w różnych guberniach, jako to: w Archangelsku, Charkowie, Irkucku, Nerczyńsku, Kazaniu, Krasnojarsku (w guberni jenissejskiej), Orenburgu, Złotoustowie (w guberni orenburg.), w Połtawie, Tobolsku, Tomsku, razem kościołów 11. W samym Petersburgu jest kościołów trzy, t. j. dwa parafijalne, św. Katarzyny i św. Stanisława, oraz maltański, kaplic zaś ośm t. j. ś. Jana Kantego w akademii, Podniesienia św. Krzyża w kollegium, oraz mniejsze w 1 i 2 korpusie kadetów, w korpusie konstantynowskim, w monastyrze smolnym, w instytucie św. Katarzyny, w szpitalu katolickim. Za miastem są kaplice w siergiejewskiej willi książąt Leuchtenbergskich, w Gatczynie u sierot i w Drużnémsiele księcia Witgensteina. W Moskwie są dwa kościoły parafijalne, jeden św. Piotra i Pawia, w którym rządzą Litwini i drugi francuzki św. Ludwika, kaplice są dwie na dwóch cmentarzach, oraz w korpusach kadeckim pierwszym i brzeskim. O kościele nerczyńskim ciekawe są szczegóły w Pamiętniku Relig. Moral. za r. 1852. W samym Mohilewie są dwie parafije, św. Kazimierza i św. Antoniego, pierwsza ma 2,812, druga 785 parafijan. Najludniejsze parafije są w Inflantach, Lixna ludności 9,771, Prele 7,373, Dagda 4,760, Reżyca 4,600, w Dyneburgu 3,805. Inne ludne parafije mają: Rosica 6,602, Neuterany 5,062, Birże 4,800, Marienhaus 4,759, Oświej, 4,636, Polock 4,630; w Witebsku są trzy kościoły, z tych dwa parafijalne po 4,034 i 1275 ludności. Uła ma 3,450, Siebież 3,805. Jedna z najdawniejszych parafii na Litwie, założona jeszcze przez Jagiełłę w r. 1387 t. j. Obolce mają ludności 428, Horyhorki 407, Szumiacz 405. W smoleńskiej parafii jest katolików 967, w charkowskiej 2,380, ale te parafije rozciągają się na całe gubernie. W Petersburgu jest w jednej parafii 24,172, w drugiej 5,100, razem 29,272. W Moskwie zaś w dwóch razem 13,375, w parafii kazańskiej 5,896, w wyborgskiej 5,000, w Kronsztadzie 3,951, w Carskiemsiele 1,530. W Rydze i w Rewlu jest po 1,408, tu i tam księża są Dominikanie, w Rydze oprócz przeora, sześciu jest ksieży; są tam i dwie kaplice. Psków ma 2,000, Nowogród wielki 780 parafijan. Wszystkich kościołów parafijalnych w całej archidyjecezyi jest 163, oprócz kaplic których jest wiele bo 288, wiernych zaś 363,999. Do archidyjecezyi liczą się także i żołnierze w wojsku rossyjskiém ze straży wewnętrznej, która pod względem religijnym dla katolików, podzielona jest na na siedm stałych obwodów: z tych w inflanckim jest ludności katolickiej 1,550, w smoleńskim 2,395, w małoruskim 4,981, ludność innych obwodów niewiadoma. W obwodach tych mają władzę duchowną kapelani, pospolicie zakonnicy, w niektórych zaś pobliżsi proboszczowie. Osobno też do archidyjecezyi liczą się kapelani jedynastu korpusów. Klasztory są tylko Dominikanów w Petersburgu, Połocku i Rydze (wszędzie trzymają parafije); Bernardyni w Mohilewie, Pijarzy w Petersburgu, Maryjawitki w Mohilewie, w Połocku i Witebsku; Szarytki w Krasławiu, w Oswieju i w Rydze, wszystkie te klasztory żeńskie są za etatem. Księży mszalnych w archidyjecezyi jest 511, oprócz tego w akademii duchownej w Petersburgu kleryków 47, w seminaryjum dyjecezyjalném 63. Daty tutaj wszystkie podane, są według rubrycelli mohilewskiej na r. 1859 drukowanej u Zawadzkiego w Wilnie: dawniej układał ją i drukował w Petersburgu ksiądz Wincenty Lipski b. inspektor akademii, dzisiejszy biskup jonopolitański. Jul. B.
